B@rdia

Happy 2008

2008-01-01T06:35:00.000-08:00

سال نو میلادی بر هم وطنان و دوستان مسیحی شادمانه باد

شب یلدا

2007-12-22T08:22:00.000-08:00

شب یلدا یعنی دوست داشتن، پایداربودن و قدر بزرگان را دانستن. این بلندترین شب سال به ما می گوید که زندگی کوتاهتر از آنست که می پنداری، پس، این یک دقیقه را نیز قدردان باش که شاید فردا نتوانی بیابی

شب یلدا بر همه ایرانیان شادمانه

پیر یا جوان

2007-12-11T08:06:00.000-08:00

از پنجره بیرون را نگاه کردم، پیرمرد خموده ای در تلاش بود، تلاشی برای عبور از خیابان. همان پیرمردی که سال پیش در همین خیابان بصورت معجزه آسایی از زیر چرخ موتوری جان سالم به در برد. هنوز هم چهره خونین و پیکر نحیفش را در آغوشم حس می کنم. هنوز بی تفاوتی اتومبیل ها و رهگذرها یادم نرفته است. هنوز تصویر موتوری را که کوچک و کوچکتر می شد بیاد دارم... هنوز بی خیالی را بیاد دارم و بی خیالی ها را می بینم و بی خیال در خاطره ام پنهان می شوم. پنهان می کنم دل پیرم را پشت چهره جوانی یا نه، چهره جوانم صورتکیست و براستی پیرم؟ نمی دانم چیست ولی هست و نیست ِخاطرات پیرم زنده نگه میدارد یاد و خاطر ِبرنا و برپایم و پاهایم تنها پایه ی این یاد امیدوار

مگسان دور شیرینی

2007-11-11T05:34:00.000-08:00

جمعه شب برنامه ای با نام « ماه مهر » از تلویزیون پخش شد که یکی از نشانه های بزرگ بی مایگی فرهنگ حاکم بر ایران است. براستی که "دروغ گو فراموشکار" است. تا چند سال پیش هر آنچه از انقلابیون شنیده می شد چیزی جز " امر به معروف و نهی از منکر" نبود. هر چیز سرگرم کننده و شادی بخش «حرام» بود و با آن به شدت برخورد می شد. موسیقی و شعر جزو هنر محسوب نمی شد و موسیقیدان و شاعر را مطرب و کافر - همانگونه که علامه جعفری در رسالات و سخنرانیهای خود اشاره می کرد- می نامیدند. تبلیغات از هرنوع حرام بود و آن را هم ردیف ریا و کلاه برداری می شمردند. گفتم ریا و به یاد « ربا» افتادم، سیستم اقتصادی و بانکی غربی را ربا خوار و منسوخ و «بانکداری اسلامی» را بی ربا و بی هیچ کاستی می نامیدند. مقام و درجه بندی را خود خواهانه و منسوب به پادشاهان و «برابری و برادری» را دست آورد اسلام می دانستند. از همه بیشتر مخالف هرگونه آرایش و تجملات بودند و سادگی و فروتنی را نیز از آموزه های اسلام شمرده و الگوی بارز آنرا زندگی امامان به ویژه « امام خمینی» می دانستند و خلاصه اینکه اسلام می گفت هرآنچه که دنیوی و زمینی است برای کفار و آخرت و میوه های بهشتی از آن مومنین انقلابیست
اکنون می بینیم که همه این آموزه ها و دست آوردهای اسلامی چهره و نمود واقعی خود را آشکار کرده اند و براحتی و بدون هیچ شرمساری دروغها و شعارهای انقلابی را فراموش کرده اند. نوحه سرایی عاشورا را با سبک و روش موسیقی رپ اجرا می کنند که هر شنونده ای را وادار به رقص می کند، رسانه ها پر شده اند از تبلیغات باورنکردنی : " با خرید یک قوطی رب گوجه فرنگی در قرعه کشی شرکت کنید تا برنده یک دستگاه آپارتمان یا اتومبیل شوید" ، "موبایل ایرانسل بخرید و برنده اتومبیل « بی ام و» شوید" ،

"با افتتاح حساب ده هزارتومانی در هر بانکی برنده یک کیلو طلا شوید یا هزاران دستگاه اتومبیل جایزه بگیرید"
بانکداری اسلامی وام با بهره بالای بیست درصد اعطا می کند در حالیکه به سپرده های مردم فقط ده تا پانزده درصد سود می دهد. از حقوق ماهیانه مدیران و رتبه های بالا نگوییم که ارقام نجومی هستند، یک قاضی یا دادستان یا مقام دفتری، ماهیانه بالای دو میلیون تومان حقوق دریافت می کند چه برسد به مقامات حکومتی. همین مقامات که امام خمینی را سرمشق خود می نامیدند و هرگونه تجمل و ریخت و پاش را خیانت در بیت المال می دانستند اکنون در کاخها زندگی می کنند و هواپیمای شخصی دارند و حسابهای بانکی خارج از کشورشان سر به فلک می کشد و تازه تازه ، طعم دلنشین میوه های دنیوی را می فهمند
از این موارد بسیار است ولی مورد جمعه شب : همه شاعران یا بهتر است بگوییم مدیحه سرایان انقلابی دور رهبرشان گرد آمده بودند و استعدادهای انقلابی و هنری خود را شکوفا می کردند و رهبر نیز در پاسخ با واژگان " آفرین،آفرین، باریکلا " از نوکران و دست آموزهای خود پذیرایی می کرد. این است که هنر و شعر راستین خانه نشین شده اند و چاپلوسی و مدیحه و ریا، جایشان را گرفته اند، این شده است که پس از انقلاب، نشانی از شعر و هنر و ادب نمانده است زیرا آموزه های انقلاب و عطر گل محمدی آسمان این سرزمین پاک را آلوده کرده اند و تنه پوسیده این انقلاب توخالی چنان آب این دشت را بلعیده است که شاید دیگر نه باران آسمانی بلکه یورشی زمینی آنرا دوباره زنده کند

سیزده آبان

2007-11-04T01:11:00.000-07:00

امروز سیزده آبان است، روزی تاریک در تاریخ ایرانزمین، روزی که شرم سیاسی را برایمان یادآور است
آیا از خود پرسیده اید که چرا جمهوری اسلامی نامهای ناهمگون را برای این روز تاریک نهاده است؟
روز دانشجو، روز همبستگی، روز تسخیر لانه جاسوسی . به ترتیب که به این نامها نگاه می کنیم دچار شک و تردید بیشتری می شویم. در ابتدا روز دانشجو چرا؟ کسانیکه روزگار انقلاب را بیاد دارند می دانند که در آن روزها دانشگاهی باقی نمانده بود و دانشگاهیان از شرم و ترس، خانه نشین شده بودند و اگر نامگذاری جمهوری اسلامی درست است که دانشگاهیان در کنار طلاب و کمیته ایها به خیابانها ریختند و سفارت امریکا را تسخیر کردند پس چرا بعدها به یاری انقلاب فرهنگی عبدالکریم سروش، محمد خاتمی، صادق زیبا کلام و دیگر ناآگاهان، از دنیای علم و دانشگاه جمهوری اسلامی اخراج شدند و جای خود را به اراذل انقلابی دادند
سپس چرا روز همبستگی؟ همبستگی دانشگاه و حوزه علمیه. آگاهان از دنیای دانش و تفکر به خوبی می دانند که این دو همچون آب و روغن می مانند و در پشت این نامگذاری هدفی جز آب کردن دانشگاه و دانش نبود
اما چرا تسخیر لانه جاسوسی؟ فلسفه وجود یک سفارت بنا به تعریف، حفظ منافع آن کشور است و اگر این را جاسوسی و دخالت در سیاست بدانیم پس همه سفارتها مرکز جاسوسی هستند و از دیوارشان بالا رفتن یک افتخار ملی و تاریخی است. ولی چرا فقط از دیوار سفارت امریکا بالا رفتند؟ اگر درست بنگریم آری، این سفارت امریکا به رهبری جیمی کارتر چیزی جز مرکز جاسوسی برای سرنگونی قدرت پادشاهی ایران به عنوان بزرگترین تهدید اقتصادی و سیاسی برای امریکا نبود
پس اینگونه شد که جیمی کارتر به فرمان دیگر یاران خارجی و به یاری خیانت کاران داخل ایران، مهره ای هندی تبارِ دست آموز را به رهبری ایران گماشتند و تا به امروز از او و حکومتش سود بردند و این خیمه شب بازی از دیوار بالا رفتنٍ مشتی طلبه و کمیته ای از همه جا بی خبر را نیز برای ردگم کنی براه انداختند
پس امروز را روز طلبه لبنانی و همبستگی او با اهریمن دموکرات برای تسخیر ایرانزمین می نامیم

به اميد ديدار دوباره

2007-09-27T02:25:00.000-07:00

با درود و ابراز شرمندگي و پوزش از تمامي دوستانيكه تا كنون رنج ديدار از اين ناچيز را بجان خريده و مرا تنها نگذاشته‌اند

پس از كلنجار با ادارات مخابرات و آي‌اس‌پي‌ها به اين نتيجه رسيدم كه منظور و هدف آقايان و آقازاده‌ها چيزي نيست جز چاپيدن پول در برابر اندكي سرويس. چاره‌اي جز اين نداشتم تا براي انجام وظيفه، اندكي واپس كشيده وبه چاره كار بيانديشم. در حال آماده كردن سرويس ويژه اينترنت و سيستم كامپيوتر جديدي هستم تا دوباره در خدمت شما دوستان باشم

به اميد ديدار و با سپاس

برديا

Cannot find server or...

2007-07-29T07:56:00.000-07:00

هنوز شعار «خودکفایی» و «استقلال آزادی جمهوری اسلامی» از یادها نرفته بود که دیگری از راه رسید و بسیار دهان پرکننده تر از گونه های پیشین
اتم اتم از نان شب واجبتر
این پیش درآمدی بود بر اینکه چرا چند هفته ای در این بلاگ ناچیز نوشته جدیدی به چشم نمی خورد. پاسخ در دل همین شعارها نهفته است. شعارهایی که می سازند و مردم نا آگاه، ابزار تکرار و بلندگوی آنان می شوند، مردمی که هنوز به آن درجه از توانایی بهره مندی از مغزشان نرسیده اند تا الفبای پیشرفت و خودکفایی را بیاموزند
چند هفته ای کارم شده است رفتن به مخابرات و آی اس پی های مختلف که چرا نمیتوان به اینترنت راه پیدا کرد. هر چه رفتم و گفتم نشد که نشد تا اینکه فهمیدم خطوط تلفنی منطقه از گونه ماقبل تاریخ است و تازه دست اندرکاران زحمت کش مخابرات چند برابر گنجایش از این خطوط فرسوده «پی سی ام» بهره می کشند. حال بماند سرویسهای سرعت بالای اینترنتی، همین معمولی نیز از سرمان زیادیست، این میشود که اتومبیلهای مونتاژ داخل دچار ایرادهای پیش از استفاده میشوند، آتش می گیرند، و یا سیستم موبایل که سیستم دیجیتالی آن در کشورهای عقب مانده نیز بسیار ارزان خریداری میشود در ایران اسلامی با قیمتهای میلیون تومان واگذار میشود. اپراتور جدیدشان هم پس از عدم پاسخگویی دست اندرکاران کشور به مفاد پیمان با پیمانکاران خارجی و حتی ترکیه ای با شکستی فجیع مواجه شده است تا جاییکه به خریداران موبایل ایرانسل یک خط اعتباری رایگان هم داده میشود. سیستم بانکی و اداری نیز کامپیوتری شده است ولی کجاست آن اداره که مشکل کانکت شدن به شبکه را نداشته باشد و ساعتها بدون پاسخ نمانید. از هرچه بگذریم این یکی یک چیز دگر است، اتم و تکنولژی هسته ای و غنی سازی اورانیم که شوخی بردار نیست
حال شما بگویید در عصر ارتباطات که همه چیز بر محور الکترونیک و سرعت نور می چرخد و اینان هنوز الفبای تکنولژی را نمی دانند چگونه میتوان به برنامه هسته ای شان امیدوار بود و اعتماد کرد؟ باید نشست و دست روی دست گذاشت تا این شعار آخری دنیا را از هرگونه ارتباطی خالی کند؟

ورجاوند براستی ورجاوند شد

2007-06-28T01:57:00.000-07:00

دکتر پرويز ورجاوند، شخصيت مبارز ملی، باستانشناس دلسوز، و فرهنگی ايراندوست ما ديده از جهان نکبت بار حکومت اسلامی بربسته و رفته است تا نامش در رديف نام آنانی که تا آخرين روز عمر پر برکت شان به ايران انديشيده اند، قرار گيرد. به که بايد تسليت گفت؟ به خانواده اش، به دوستانش، به همرزمانش و يا به همهء ملت ايران که فرزندی گرانقدر را از دست داده است؟ فکر می کنم همه بايد داغ عزيزی ديگر را به يکديگر تسليت دهيم
انقلاب که رخ داد مهندس بازرگان رسيدگی به امور وزارت فرهنگ و هنر را به او سپرد. می دانستم که کار کمرشکنی بر عهده اش گذاشته شده: پاسداری از فرهنگ و هنری ايرانی و ايرانی شده که حکومت اسلامی آمده بود آن را از بيخ و بن براندازد و چيزی جعلی و غير ايرانی را جانشين آن سازد. عمر کارش در آن سمت ديری نپائيد. در وزارت فرهنگ و هنر هم تخته شد تا به جای آن وزارت ارشاد اسلامی قد علم کند. ورجاوند را همين عشق به فرهنگ اصيل ايران به زندان هم انداخت و در آنجا کمرش واقعاً صدمه ديد و تا آخر عمر ناچار شد بر عصا تکيه کند و درد را همچون رفيقی دائمی بپذيرد
اما او بعنوان منتقد عمليات فرهنگی حکومت اسلامی هرگز خاموشی انتخاب نکرد و، در کنار فعاليت های سياسی، بعنوان يک چهرهء راستگوی فرهنگی در هر صدمه ای که بر آثار باستانی ما وارد شد هم از غصه ناليد و هم از سر درد فرياد برداشت
و از دو سال پيش هم، که مسئلهء نجات آثار دشت پاسارگاد پيش آمد، او از نخستين کسان بود که به اين مبارزهء فرهنگی پيوست و همچون مشاوری دلسوز و آگاه کمر خدمت به آن بست. در اين مدت بود که تفاوت او با بسيار کسان که سردوشی باستان شناسی بر شانه می زنند و خود را غمخوار ايران کهن می دانند روشن شد. در حاليکه باستانشنان ايرانی، چه در داخل و چه در خارج از ايران، از ترس از دست دادن موقعيت های خود، در مورد فاجعهء بلاغی و پاسارگاد سکوت کرده بودند و يا حتی وقيحانه بصورت توجيه کنندهء اعمال زشت سازمان ميراث فرهنگی در آمده بودند، او صدا بلند کرد، از خطرات گفت و، در داخل کشور، بعنوان مدافع پير ايران کهن پرچمدار مبارزه با زشت کاری های دستگاهی شد که عامداً می خواهد آثار پيش از اسلام ايران را از بين ببرد
در اين مدت اهل کذب و ريا، آنان که هرچه می گويند در عمل عکس آن را انجام می دهند، او را به اتهام نشر اکاذيب و تشويش افکار عمومی به بازجوئی های مکرر کشاندند. قرار بود همين دو هفتهء ديگر هم در دادگاه حاضر شود و به جرم دفاع از هويت و فرهنگ و هستی ايرانی «ما» به «آنها» حساب پس دهد
بايد بگويم، ببخشيد آقايان قاضی و بازپرس و دادستان اسلامی! اين بار اين مرغ از قفس شما پريد تا نامش را، همچون خدمتگذار صميم فرهنگ ايران، بر جان های همهء نسل های اکنون و آينده ايرانزمين، جاودانه کند. يقين دارم در سرزمينی که حکومتش از مرده ها بيشتر از زنده ها می ترسد، از اين پس نام پرويز ورجاوند، چون وجدان بيدار هر ايرانی ميهن دوست، خواب را از چشم مخالفان فرهنگ اصيل ايرانی خواهد ربود

شاهنامه ای برای تمام فصول

2007-06-09T09:50:00.000-07:00

تلویزیون جمهوری اسلامی پخش سریالی بنام چهل سرباز را آغاز کرده است که اگر از اهداف پشت پرده آن بگذریم کاری ارزشمند در راستای جانبخشی دوباره به تمدن و فرهنگ ایران است. این کار برگرفته ای هرچند نحیف از داستانهای آموزنده رستم و اسفندیار است ولی بدلیل بکارگیری واژه ها و آموزه های فرهنگ ایران و آیین بهی زرتشت، ارزشی دوچندان می یابد. بازیگران نام آوری در تن پوشِ تهمتنانِ شاهنامه به میدان آمده اند که پیشتر از این هم در این راه خوش درخشیده بودند. سخن از رویارویی پلیدی است و پاک سرشتی، فرسودگی و نوآوری، خامی و پختگی و بیش از همه بازگشتی به آیین و آموزه های راستین و همه گیر ایران باستان. امید است که آینده سرزمینمان بیشتر از پیش از خان رنگارنگ پهلوانان و شهریاران روشن شود

سرکوب گری، اوباش گری

2007-05-19T23:44:00.001-07:00

در رابطه با طرح امنیت اجتماعی، دیشب تفسیر خبر شبکه دو جمهوری اسلامی، میزبان فرمانده انتظامی تهران، سردار رادان و دادستان انقلاب، قاضی سعید مرتضوی بود. مجری، مرتضی حیدری پرسشی کرد در مورد انعکاس برخی روزنامه ها که با نوع برخورد نیروی انتظامی مخالفت کرده اند. نیروی انتظامی پس از عملیات دستگیری اراذل و اوباش آنها را در محلات خودشان با وضعیت شرم آوری به چرخش در می آورند، آفتابه ای به گردنشان آویزان کرده و بطور توهین آمیزی دور محل می چرخانند
پاسخ قاضی مرتضوی این بود که مطبوعات با انگیزه های منفی و هدف کارشکنی به این موضوع نگاه می کنند و ما گوشمان بدهکار این حرفها نیست و با روزنامه هایی که چنین کنند بشدت برخورد خواهد شد. سپس اضافه نمود که وقتی ما اوباش قمه کش را با این خفت و خواری و مجازات سنگین مواجه کنیم دیگر هر کسی بخواهد قمه دستش بگیرد از ترس قمه اش از دست او بیافتد. در پاسخ به کار فرهنگی بجای چنین عملیاتی، گفت: این اشرار بقدری خطرناک هستند که کار فرهنگی فایده ای ندارد. پرسشی نیز مطرح شد که مردم خوف این را دارند که این اشرار که با این وضعیت ناجور دست گیر می شوند اگر آزاد بشوند با کینه و خشم بیشتری به جامعه بازمی گردند. مرتضوی پاسخ داد که: مجازاتی که در نظر گرفته میشود بقدری سنگین است که دیگر هوس چنین کارهایی به سرشان نمی زند و در ادامه نیز گفت که این اوباش گری از دوران رضا شاه شروع شد چرا که دولت از آنها حمایت می کرد که البته از سایه نظام اسلامی این حمایت قطع شده است
چند نکته: ایشان نمی دانند که کار فرهنگی چیست چونکه می گویند کار فرهنگی روی این اوباش کارساز نیست. کار فرهنگی عملی پیشگیرانه است نه درمان. اوباش گری نیز یکی دیگر از پدیده های فقر فرهنگی و اقتصادیست که از سایه این نظام پدید آمده است. نکته دیگر برخورد معمول سیستم قضایی با مطبوعات است که آنها را هم در زمره مجرمین قرار میدهد واینکه آنها حق ندارند برخلاف نظر سیستم سخنی بگویند. اما در مورد فرهنگ قمه کشی و زور گیری که به دوران پیش از انقلاب نسبت می دهند اینکه، این فرهنگ پس از حمله اعراب مسلمان به این سرزمین باب شد و پیش از آن چنین رفتاری معمول نبود. در هر حال باز هم این دولت به در بسته می کوبد و دوای هر دردی را در سرکوبی می پندارد

بزرگداشت فردوسی

2007-05-16T08:30:00.000-07:00

همه ما کمابیش با نام و اشعار فردوسی آشنا هستیم ولی بدلیل سایه سنگین فرهنگ عرب و اسلام که به زور شمشیر دست تاراج بر ایرانزمین انداخت و هر آنچه را که دست آورد فرزندان ایران بود به نام خود رقم زد، چندیست که فلسفه وجودی این دانشمند و شاعر بزرگ ایرانی بدست فراموشی سپرده شده است. نام آوری که با شاهکار ماندگار خویش « شاهنامه»، زبان و ادبیات فارسی را از گزند گردباد فرهنگ پست اعراب بدور داشت و آنرا همچون میراثی ابدی نزد فرزندان ایرانزمین باقی گذاشت تا هر آنگه که نگاهی بدان اندازیم به تمدن و فرهنگ راستین خویش آگه شویم و در سایه این بزرگمرد سرافرازتر از همیشه پاسبان این زمین گوهرپرور باشیم

در ادامه نیز می توانید « تاریخچه آرامگاه فردوسی » را بخوانید

تاريخچه آرامگاه فردوسی
امسال عيد، مقبره فردوسي رکورد بازديدکننده را شکست. متن خبر اين بود: آرامگاه حکيم ابوالقاسم فردوسي با 180 هزار نفر بازديدکننده در نوروز، مقام نخست بازديد از مجموعه‌هاي تاريخي و موزه هاي کشور را در اختيار دارد.
يکي از دوستان نوشته است که چقدر آرامگاه فردوسي و آرامگاه کورش کبير به هم شبيه هستند. واقعيت آن است که اولي از دومي اقتباس شده است. و من امروز از اين شباهت ها سخن مي گويم.
اگر پاسارگاد پايتخت سياسي ايران باستان بود، توس را بايد پايتخت فرهنگي ايران فردا دانست. دين ما به فردوسي کمتر از دين ما به کورش نيست. و اين نکته اي است که امروز بايد به آن توجه کرد.
فردوسي در دهي به نام «باژ» از توابع شهر کهن توس بدنيا آمد و در همان شهر توس هم ديده از جهان فرو بست. بين جائي که او در آن بدنيا آمده و جائي که دفن شده فقط سه فرسنگ، يا حدود 18 کيلومتر، راه است.
نام دشت پاسارگاد را زياد شنيده ايم، اما نام «دشت توس» چندان مشهور نيست. دشت توس جلگه ئي است كه قسمتي از دامنه‌هاي جنوبي كوههاي «هزار مسجد» به آن جلگه منتهي مي‌شود. آشناترين اين كوه ها براي مردم «پاز»،يكي «سفيدكوه» است در سمت شمالشان و يكي ديگر «اژدركوه» در مشرقشان. هوشنگ پور کريم در مونوگرافي «باژ، زادگاه فردوسي» مي نويسد: «دشت‌ توس‌ شامل‌ حوضه‌ آبريز كشف‌ رود است‌ كه‌ به‌ علت‌ آب‌ و هواي‌ مساعد و مراتع‌ فراوان‌ در طول‌ تاريخ‌ مورد توجه‌ ‌ بوده‌ است‌ و در كنار زيستگاه‌هاي‌ طبيعي‌ آن‌ ماءوا مي‌جستند. كاوش‌هاي‌ باستان‌شناسي، دشت‌ توس‌ را زيستگاه‌ افرادي‌ مي‌داند كه‌ در قديمي‌ترين‌ دوره‌ پارينه‌ سنگي‌ در كناره‌هاي‌ كشف‌ رود مي‌زيسته‌اند. در روستاي‌ «درخت‌ بيد» سنگ‌ نگاره‌هايي‌ از انسان‌هاي‌ دوران‌ نوسنگي‌ يافت‌ شده‌ كه‌ باز هم‌ مويد سكونت‌ ديرسال‌ آدميان‌ در اين‌ منطقه‌ است. از آن‌ پس‌ اين‌ دشت‌ هميشه‌ محل‌ سكونت‌ بوده.»
کوهي که در جنوب دشت توس را مي بندد «بينالود» نام دارد که در يک سوي آن دشت توس قرار دارد و در سوي ديگرش دشت نيشابور. هر چه دشت نيشابور به سوي جنوب و غرب گشوده است دشت توس بسته و در خود فر رفته است و راه عبوري نيست.
اختلاف بين نيشابور و توس. توس قلمرو پارت ها و اشکانيان بود و نيشابور قلمرو پارس هاي ساساني. نيشابور زرتشتي بودند و آتشکده داشتند.
آمدن اعراب به خراسان، تسليم شدن نيشابور و خراجگزار شدن توس. مي شود گفت که توس لااقل تا 500 سال بعد از حمله اعراب مسلمان نشده بودند. اين حرف اکنون که خراسان به مشهد امام رضا شناخته مي شود ممکن است عجيب باشد حال آنکه در زمان فردوسي 200 سال از مرگ امام رضا مي گذشت اما اگرچه بقيه خراسان مسلمان سني شده بودند اما توسيان هنوز اسلام نياورده بودند. و مدفن امام رضا هم هنوز به اسم مشهد خوانده نمي شد. اسلام بخصوص با زور ابومسلم که به لقب «کافر کوب» شناحته شده و بعنوان داعي خاندان عباسي به کشتار ايرانيان مشغول بود پس از خونريزي هاي بسيار به توس راه پيدا کرد.
هوشنگ پور کريم مي نويسد: «طوس قديم به تحقيق شامل دوشهر عمده بود؛ يكي «طابران» يا «طبران» و يكي ديگر «نوقان» كه هر يك آباديهاي بزرگ و كوچكي هم دوروبر خود داشتند. «پاز»، زادگاه فردوسي، در ناحية «طابران» قرار داشت و دهكدة «نساباد» مرقد حضرت علي ابن موسي الرضا (ع) در ناحية «نوقان» بود . «نساباد» كه بعدها آن را «مشهدالرضا» ناميدند به حرمت مرقد امام رضا (ع) بزرگ و بزرگ تر شد و کل «نوقان» را در برگرفت. چنانكه در اين سالها، «نوقان» كه مشهدي‌ها آن را «نوقون» مي‌نامند محله ئي است در سمت شرقي «مشهد». «طابران» هم با پيدايش و رشد «مشهد» و در طي قرن ها حوادث اجتماعي وطبيعي به تدريج متروك شد و بدل شد به دهكده‌ئي در كنار خرابه‌هائي كه نام «شهر طوس» را همچنان به دوش دارد.»
کاخ فرمانرواي غيرمسلمان شهر توس در جنوب شهرو در نساباد نوقان واقع بود و قصر گستهم نام داشت که بعداً اعراب آن را قصر قحطبه خواندند و هارون الرشيد و امام رضا هر دو در اين قصر جهان را ترک کردند. به عبارت ديگر، آنچه امروز مشهد و آرامگاه امام رضا خوانده مي شود همان قصر ماقبل اسلامي گستهم است.
فردوسي در حاشيه شمالي شرقي شهر کهن توس در باغ شخصي خودش، شايد در بيرون حصار شهر توس، دفن شده است و فاصله مدفن او با مدفن امام رضا حدود 18 کيلومتر است که اندازه شهر توس را مي رساند. در جنوب مدفن فردوسي خرابه هاي شمالي شهر توس با ارگ کهن و ديوارهاي استحکامي آن قرار دارد که به احتمال زياد در زمان زندگي فردوسي هم رو به ويراني نهاده بود چرا که، چهل سال بعد از فردوسي، خيام نيشابوري سروده است:
مرغي ديدم نشسته بر باره ي طوس
در پيش نهاده کله کيکاووس
با کله همي گفت که افسوس افسوس
کو بانک جرس ها و کجا ناله کوس
اما اگرچه توسيان پيش از زاده شدن فردوسي به اسلام سني روي آورده بودند اما همچنان دلشان با گذشته پيش از اسلام بود.
گويند فردوسي نه تنها مسلمان بود، بلکه شيعي مذهب، و از ميان ده ها فرق شيعي, گرايش به شيعيان دوازده امامي داشته. اما نگاهي به تاريخ ادبيات نشان مي دهد، که حتي يک شاعر بلند آوازه را هم در ميان صدها سخنور ايراني سراغ نداريم که شيعي اماميه بوده باشد. بويژه آنکه به روزگار فردوسي، کُليني، از فرزندان روستاي «گِلين» در پيرامون شهر ري، «اصول کافي» (نخستين کتاب درباره حديث هاي شيعي) را به تازگي، آنهم به زبان عربي، به نگارش کشانده بود. «نهج البلاغه» نيز به روزگار فردوسي حتي گردآوري نشده بود، و افزون بر اين ها, در عربي دانستن فردوسي هم ترديد بسيار هست.
از سوئي ديگر، گويند که فردوسي همچنان در وفاداري به دين نياکاني اش زردشتي (گبري) باقي مانده بود و از اينرو، چون درگذشت و خواستند کالبدش را در گورستان مسلمانان به خاک سپارند، تابوتش را به دستور شيخ گرگاني بازگردانيدند و پيکر او در گوشه ي باغ خانوادگي اش به خاک شد. روشن نيست که چرا شيعيان پاي پيش ننهادند تا تنها شاعري را که از آن خويش قلم مي زنند و شيعي مذهبش مي دانند در گورستان خود پذيرا شوند.
اميد پارسا نژاد مي نويسد: «گور فردوسي كه زيارتگاه اهل دانش و ادب بود، طي قرون بارها به دست اهل تعصب ويران شد. نظامي عروضي صدسال پس از مرگ فردوسي مزارش را زيارت كرد. قاضي نورالله شوشتري نيز ششصد سال بعد نشان آن را يافت. اما پس از آن به تدريج ويرانه‌ها نيز از ميان رفت تا اينكه در سال 1302 قمري (حدود 83 سال پيش) ميرزا عبدالوهاب خان شيرازي نصيرالدوله (آصف‌الدوله)، والي وقت خراسان، كه مردي اديب بود گور فردوسي را به نشانه و قرينه يافت و بنايي آجري بر آن ساخت. اما اين بنا نه چنان بود كه شايسته شاعر بزرگ ايران باشد، چنانكه ملك‌الشعراي بهار آن را "سكويي بي سقف و ديوار" توصيف كرده بود.»
در عين حال، در يادداشت هاي ملک الشعراي بهار است که مي خوانيم هم او بوده است که رضا خان سردار سپه را که دو سالي داشت تا شاه ايران شود به مرمت قبر فردوسي تشويق کرده است. مقاله بهار در نوبهار 1302 درباره قبر فردوسي گويای ناراحتي او از ويراني آن و پيشنهاد نوسازي قبر به سردار سپه است. می نويسد: «من اولين کسي هستم که اين پيشنهاد را کرده ام.»
در زمان رضاخان براي ارج‌نهادن به سنت هاي ملي و احياي فرهنگ باستاني، اقدامات زير، صورت گرفت:
تشكيل انجمن آثار ملي: پس از كودتاي سوم اسفند ماه 1299، در سال 1301 گروهي از رجال سياسي - فرهنگي و علاقه‌مند به هنر ايران براي حفظ و نگهداري و تعمير ساخمان‌هاي تاريخي و به پاس حرمت يادگارها و مفاخر فرهگي و هنري ايران گردهم آمده و جمعيتي به نام «انجمن آثار ملي» تشكيل دادند. در سال 1301ش انجمني به نام انجمن آثار ملي به رياست محمدعلي فروغي و نيابت سيد حسن تقي‌زاده تأسيس شد و از جمله به ساخت آرامگاه فردوسي همت گمارد. («فردوسي» محمد امين رياحي)
اين انجمن كه در سال 1302.ش با فكر تعمير و ترميم آثار باستاني و تاريخي، فعال تر شد، با راه‌اندازي اداره باستان‌شناسي در سراسر ايران، اقدامات خود را در اين زمينه سامان داد. نخستين گام در اين راه، ايجاد بنياد آرامگاه فردوسي، شاعر حماسي ايران، تغيير شكل آرامگاه حافظ و ارائه طرح هاي تازه براي ساير شاعران ملي ايران بود.
آرامگاه فردوسي در باغ حاج ميرزا علي قائم قرار داشت و او آن باغ را که بيست و سه هزار متر وسعت داشت به همراه هفت هزار متر از ملک فرزندانش به انجمن اهدا کرد.
انجمن آثار ملي تصميم گرفت آرامگاه فردوسي را با استفاده از منابع مالي مردمي (نه با بودجه دولتي) بسازد. بنابراين در سال 1304 با انتشار بيانيه‌اي از مردم خواست كمك‌هاي خود را به حساب انجمن واريز كنند.
در همين جا نظر شما را به نامه ای که يک سال پس از نوشتن اين مقاله دريافت داشته ام جلب می کنم:
جناب آقای نوری علا
جزو کارهای شما مقالهء خوبی ديدم راجع به تاريخچه و سوابق ايجاد آرامگاه فردوسی. در اسنادی که مادر 90 ساله ام دارد ديدم رسيدی است که به کمک يک ريالی مادرم در زمان دانش آموزی در سال 1316 برای ايجاد آرامگاه فردوسی پرداخت کرده است. حيفم آمد آن را برای شما نفرستم؛ که به پيوست اسکن آن تقديم می شود تا در مقالات تکميلی استفاده فرمائيد.
س. الف
باری، اين انجمن سال بعد گروهي را براي بازشناسي محل دقيق آرامگاه و مطالعه طرح‌هاي پيشنهادي براي ساختمان آن به طوس فرستاد. گويا طولاني شدن كار باعث به وجود آمدن آزردگي‌ها و بدگماني ‌هايي ميان اهل ادب شده بود، چنانكه ايرج ميرزا، شاعر نامدار سرود:
يك وجب ساخته آخر نشود قبر حكيم شايد از خود دو سه پارك دگر آباد كنندمبلغي پول بگيرند به اين اسم از خلق بعد خرج پسر و دختر و داماد كنندبس‌كه مال همه خوردند به اين عنوانات «ف» كه گفتند همه فكر «فرحزاد» كنندبايد از دولت متبوعه كنند استمداد خلق بيچاره چه دارند كه امداد كنند
انجمن در سال 1303 از مجلس درخواست کمک کرد، اما اين برنامه همزمان با تغيير سلطنت شد. سلطنت در تاريخ 21 آذر 1304 به "اعليحضرت‌ رضا پهلوي" واگذار شد.
در بهمن سال 1304 لايحه اي در مجلس به تصويب رسيد که به موجب آن تمبري به نام فردوسي چاپ و در آمد آن مستقيماً به ساختن آرامگاه اختصاص يافت. مراسم تاج‌گذاري رضاشاه در ۴ ارديبهشت 1305 انجام شد.در 29 تير 1306 قانوني به تصويب مجلس رسيد که ماده واحده آن اين بود: «مجلس شوراي ملي به اداره مباشرت مجلس اجازه مي دهد که از صرفه جويي هاي 1306 مجلس شورا مبلغ بيست هزار تومان براي ساخت مقبره فردوسي اختصاص دهد تا علاوه بر وجوه اعانه که توسط انجمن آثار ملي براي همين منظور جمع آوري شده است با نظارت اداره مباشرت مجلس صرف شود.» با اين مبلغ و مبالغ جمع شده توسط انجمن که حدود 60 هزار تومان بود کار ساخت آرامگاه در مساحتي حدود سي هزار متر آغاز شد. نقشه بنا را، که به اصرار انجمن شبيه آرامگاه کوروش بود، پروفسور « اندره گدار» فرانسوی و پروفسور «هرتسفلد« آلمانی دادند و مهندس کريم طاهر زاده بر ساخت آن نظارت کرد. معمار ساختمان نيز حسين لرزاده بود. مساحت ساختمان 945 متر بود و بهترين حجاران تصاويري از شاهنامه را بر ديوارهايش حک کردند.
قمر الملوک وزيري در حدود 1309 ه.ش سفري به خراسان کرد و سرلشکر امان الله جهانباني از او تقاضا کرد براي کمک به آرامگاه فردوسي که قرار بود براي بزرگداشت هزارمين سال تولد شاعر ساخته شود کنسرت بدهد. قمر پذيرفت و اين کنسرت 4000 تومان عايد انجمن کرد. قمر مي گويد: «امير (جهانباني) به مناسبت کنسرت مذکور که به طور افتخاري آواز خوانده بودم از من تشکر کرد. با اينکه جهانباني براي ساختن آرامگاه فردوسي زحمت کشيد، با اين وصف بسياري از پول ها را رندان خوردند.» کدام خواننده است که امروزه چنين کاري بکند؟ 4000 تومان در سال 1309 !!! فقط حاصل يک شب کنسرت قمر. خودتان قضاوت کنيد و بدانيد مقام هنري و انساني چنين زني را.
كار ساخت آرامگاه فردوسي به تدريج پيش رفت. پس از تأسيس بانك ملي ايران، براي تأمين باقی هزينه های مانده 160 هزار بليت بخت آزمائی ده ريالی به وسيله شعبه‌هاي اين بانك در سراسر كشور فروخته شد.
سرانجام آرامگاه حكيم طوس در سال 1313 به پايان رسيد.
در آن هنگام گمان می رفت تولد فردوسی در سال 323 قمری بوده و يك‌هزار سال از آن مي‌گذرد، بنابراين تصميم گرفته شد، همزمان با گشايش آرامگاه شاعر، جشن هزاره فردوسي نيز برگزار شود. (مطالعات بعدي نشان داد كه تولد شاعر در سال 329ق بوده است.) براي جشن هزاره، 40 شرق شناس برجسته از 17 کشور جهان به ايران دعوت شدند كه آثار ارائه شده توسط آنها در كنار مقالات بيش از 40 دانشمند و اديب ايراني در كتابي به نام «هزاره فردوسي» به چاپ رسيد.
اين كنگره در دوازدهم مهر 1313 به رياست نخست ‌وزير وقت تشكيل شد و تا بيستم مهر آن سال ادامه داشت. آرامگاه فردوسي، روز بيستم مهرماه 1313 با سخنراني رضاشاه در طوس خراسان گشايش يافت. افتتاح اين آرامگاه با حضور ده‌ها شرق‌شناس خارجي و رجال و دانشمندان ايراني يكي از فرازهاي كنگره بزرگداشت هزارمين سال تولد شاعر بود كه از 12 مهر در تهران آغاز شد و بيش از دو هفته ادامه داشت. پروفسور كريستنسن دانماركي، پروفسور زادر آلماني، و پروفسور هانري ماسه فرانسوي از جمله سرشناس‌ترين ميهمانان اين جشن بودند.
در آن سال به مناسبت هزار ساله شدن فردوسي، يك هفته در سراسر كشور جشن گرفته شد و بهترين خيابان و ميدان تهران به اسم او نامگذاري گرديد. در شهرهاي ديگر مدارس و تالارها و خيابان ها به نام فردوسي نامگذاري شد و بعداً مدارس تازه ساز و يک دانشگاه.
گفتني است پس از برگزاري جشن هزاره فردوسي و آغاز جنگ جهاني دوم به علت عدم تامين اعتبار مالي تا سال 1323 انجمن آثار ملي عملاً فعاليتي نداشت و در آذر 1323 فعاليت خود را از نو آغاز كرد. دو اقدام اوليه انجمن آثار ملي در دوره دوم فعاليت خود توجه به ساخت آرامگاه بوعلي سينا و آرامگاه سعدي (طرح مشترك محسن فروغي و علي صادق به سال 1328) بود.
آنجا كه در زمان ساختن آرامگاه فردوسی دانش مهندسي در ايران به درستي شناخته نمي‌شد، به علت ناآشنايي سازندگان به فنون آزمايش خاك، محاسبه نكردن دقيق و بي‌اطلاعي در وضعيت آب‌هاي زيرزميني ناحيه طوس، ساختمان از همان نخستين سال‌ها شروع به نشست كرد.
بنابراين انجمن در سال 1343، يعني پس از سي سال دستور تخريب و بازسازي آن را صادر كرد.
بناي فعلي را مهندس هوشنگ سيحون طراحي كرده و در سال 1347 گشايش يافته است. ساختمان‌ فعلي‌ آرامگاه در نماهاي‌ بيروني‌ بر گرفته‌ از معماري‌ هخامنشيان‌ است. فضاي‌ داخلي‌ نيز از معماري‌ دوره‌ اشكاني‌ و اسلامي‌ اقتباس‌ شده‌ و شكل‌ كلي‌ ساختمان‌ همچنان شبيه‌ بناي‌ مقبره‌ كوروش‌ در پاسارگاد است. بنا از چهار سمت‌ داراي‌ پله‌ است‌ و ابعادي‌ حدود 30*30متر دارد. بدنه‌ بنا با سنگ‌ مرمر و اشعار فردوسي‌ با خط‌ نستعليق‌ و نشان‌ فره‌ وهر اهورامزدا بانقش‌ برجسته‌ تزيين‌ شده‌ است. در قسمت‌ داخلي‌ بنا داستان‌هايي‌ از فردوسي‌ مانند پيكار رستم‌ و اشكبوس، جنگ‌ ايرانيان‌ و تورانيان، نبرد رستم‌ و سهراب، داريوش‌ هخامنشي، پناه‌ آوردن‌ پادشاه‌ هند به‌ دربار ساساني، رفتن‌ رستم‌ به‌ نزد كيكاووس، جنگ‌ رستم‌ با پيلتن‌ مازندران، جنگ‌ رستم‌ با اژدها و ديو سفيد و.. به‌ صورت‌ حجاري‌ و نقش‌ برجسته‌ سنگي‌ بر ديواره‌ نصب‌ شده‌ است.

ادامه / بازگشت

روز معلم

2007-05-02T08:35:00.000-07:00

امروز دوازدهم اردیبهشت است، روزی که دولت به مناسبت شهادت مطهری آنرا« روز معلم» نامگذاری کرده است. رادیو و تلویزیون مدام سخنرانیهای او را پخش می کنند که یادآور روزهای سخت و نفس گیر انقلاب اسلامیست، روزهایی که معلمان و دانشجویان به بهانه انقلاب فرهنگی از تحصیل و ورود به دانشگاه بازماندند و این شد که اکنون می بینیم. معلمین و دانش آموزان بدلیل عدم برخورداری از حقوق پرداخته نشده شان از حضور سر کلاس، سرباز می زنند و بازداشت می شوند. بدلیل نداشتن توان مالی، از عشق خود به آموزش و آموختن می گذرند تا مبادا فرزندان خود را با کینه و واماندگی پرورش دهند. این معلمان از هرگونه حقی محروم شده اند تا جاییکه برای حل مشکلات مالی خود که هیچ مقامی پاسخگوی آنان نیست، به مراکز اعتباری و مالی خصوصی جهت دریافت وام روی آورده اند که شگفت انگیز است که هیچ بانک و مرکز مالی به آنها وام نمی دهند و جوابشان اینست که: کارمندان آموزش و پرورش فاقد اعتبار و ضمانت بازپرداخت وام نیستند

حال در این وانفسا، سخنرانی رییس جمهور محبوب را می شنویم که:" معلمی که می گوید چهارصد هزارتومان اجاره خانه می دهد و حقوقش سیصدهزارتومان است یک معلم واقعیست پس باید به درد او رسید". ولی کدام حقوق؟ همان یکصدوپنجاه هزارتومانی که ماههاست پرداخت نکرده اید؟ یا حقوق و مزایایی که هر ماه از ماهیانه پرداخت نشده کسر می کنید و به جایش مواد خوراکی بنجل و تاریخ گذشته می دهید که البته معلم بیچاره باید ساعتها در صف آن بایستد

اما سخنرانی مطهری بسیار آموزنده است جاییکه می گوید:" مسلمانان با همان سرعتی که به فتوحات (سرزمین گشایی) پرداختند به همان سرعت نیز شمشیرها را زمین گذاشتند و به تحصیل علوم دینی روی آوردند. طلبه ها پس از جهاد در میدان جنگ به جهاد در راه علم پرداختند و...". آری بسیار آموزنده است اگر بدانیم که ذات مسلمانی در جهاد است چه در میدان نبرد و تجاوز و چه در حوزه علمیه. هیچ تفاوتی بین یک شمشیر کش و دانشجوی اسلامی نیست و هر آنکه سر جهد با او داشته باشد محکوم به فناست، هدف یک چیز است ترویج جهان گشایی اسلامی

از شنها و باد بهراسید

2007-04-25T01:14:00.000-07:00

دیروز شبکه های جمهوری اسلامی از اتفاق به ظاهر « طوفان طبس » برنامه ای پخش می کردند که یادآور ناکامی نیروهای امریکایی برای آزاد سازی گروگانهای سفارت امریکا بود که بدست بی تدبیرانه عاملان رژیم صورت گرفته بود

سخنرانی پرزیدنت کارتر را نشان می دادند که از راه حل دیپلماسی سخن می گفت و در ادامه سخنرانی خمینی را در جمع طرفدارانش در زیر صخره جماران که: " این طوفان بی دلیل نبود، این شنها ماموریتی دارند، شن را بی خود ندانید، شن مامور است، شنها مامور خدایند، همین شنها بودند که قوم ماد را از بین بردند و ...". و چندین روضه و گزاف گویی دیگر که همه نشان از ناآگاهی و جهالت این حاکمان معاصر دارد که چگونه در برابر نیروهای امریکایی آسیب پذیرند و آویزان به خرافاتی که جز دلخوشی برایشان سودی ندارد

هرچه بود و نبود ولی یک موضوع را یادآوری می کند که «رهبر» یک انقلاب، تا چه اندازه می تواند ناآگاه و وامانده از پیرامون خویش باشد که مردم را با داستانهای اسطوره ای دلخوش کند. مردمی که سه دهه، و شاید دهه ها باید تاوان کج رویها و خرافه اندیشی های خود و رهبرشان را باز پس دهند. حال طوفانها و گردبادهای فصلی امریکا را نیز نشان می دهند که ناشی از کفر و نامسلمانی آنهاست. عملیات تروریستی را که خودشان برنامه ریزی می کنند را نیز به مردم امریکا نسبت می دهند و اظهار همدردی نیز می کنند. به هر تدبیر، و به گفته خودشان هر چه در آسمانها و زمین است از آن اینها و مامور اینها هستند وهمه گوش به فرمان خدایشان که در کمین کفار نامسلمان و مخلوق اویند که مبادا از اسلام پیروی نکنند. آیا بهتر نبود که این خداوند دانا و بزرگ قبل از آفرینش انسان و موجودات هستی، دین اسلامش را پیاده می کرد تا ناچار نشود به دلیل نافرمانی مخلوقات نامسلمانش که بسیار بیشتر از فرمانبردارانش هستند از شن و باد و آتش کمک بگیرد که وظیفه ای بس متفاوت دارند؟

به کجا چنین شتابان؟

2007-04-19T23:19:00.000-07:00

سیاست جهان زیر عنوان سازمان ملل، برای جلوگیری از هرگونه تنش بی برگشت، با حاکمان کشورهایی که خود را در برابر آینده دنیا به هیچ وجه پاسخگو نمی دانند سخت در کنکاش است. این سیاستهای آهسته، در تلاشند تا از پیدایش هرگونه تنشی جدید پیشگیری کنند پس تا آنجا که ممکن است از زبان نرم استفاده می کنند تا آنها را بپای میز گفتگو فرا خوانند. این درحالیست که کره شمالی هنوز به عهد خود وفادار نیست، جمهوری اسلامی ایران خبر از راه اندازی هزار و دویست سانتریفیوژ دیگر در مرکز هسته ای نطنز می دهد، تروریستها همچنان در عراق وافغانستان و سودان و کشورهای غربی در تکاپو هستند. ولی در مورد ایران زمینه بسیار حساستر و پیچیده تر شده است و با وجود اینکه هیچ گونه تحریمی در مورد واردات کالاهای مصرفی و به ویژه بنزین صورت نگرفته است ولی، دولت ایران دست پیش گرفته است تا پس نیافتد. از ماهها پیش اقدام به پخش اخباری در مورد جیره بندی بنزین زده است و مردم را به سختی در منگنه گذاشته است، اقتصاد و بازار را فلج کرده است و هرچه بیشتر بر تنشهای داخلی افزوده است به طوریکه خبر جدید اشاره می کند بنزین را از ابتدای ماه خرداد با جیره نود لیتر در ماه و بهای سیصد و پنجاه تومان یا بیشتر، در اختیار مردم همیشه در صحنه خواهد گذاشت
پرسشی که بیش از هر چیز به ذهن می آید اینست که با این روال، آینده چقدر تنش آفرین تر خواهد شد؟ میلیون ها کارگری که از کارخانجات برکنار شده اند و روی به مسافرکشی آورده اند چه سرنوشتی پیدا خواهند کرد؟ آنهم با شرایطی که هنوز هیچگونه امکان کافی برای بهره برداری از انرژی گاز برای کشوری که بر بستر منابع گازی نشسته است وجود ندارد. حال می بینیم که شک و تردید دنیا بر استفاده نظامی برنامه هسته ای ایران بی راه نیست. سیاست دولت و حاکمان ایران از یکسو با سرکوب ناراضیان، تخریب آثار باستانی و ملی و ایجاد خفقان و محدودیت برای مردم و از سویی ابراز بی تفاوتی به آینده دنیا تا مرز انفجار اتمی برای به جلو انداختن ظهور مهدی موعودشان، برای همه آشکار و پیداست
ولی بازهم می پرسم با کمبود و یا نبود بنزین، چه آینده ای در انتظار این مردم است؟ مردمی که تا به امروز سر در برف داشتند و جانبازی فعالان سیاسی را کاری بیهوده می پنداشتند

چیزی که عیان است

2007-04-11T01:10:00.000-07:00

رفتار و کردار حکومت حاکم بر ایران گاه چنان بی تدبیر و دور از منطق است که نیازی به کنکاش و تفسیر ندارد. ولی در چند روز سپری شده، مردم بیننده و شنونده اخباری بوده اند که برخلاف خواسته و هدف دولت، بسیار ناچیز و پیش پا افتاده می نماید و دست اندرکاران تبلیغات دولتی، هر چه تلاش نمودند تا این رخدادها را تاریخی و ملی جلوه دهند، نتوانستند. دلیل یک چیز بود: ناهمگونی و ناهماهنگی دولت با مردم و دردهایشان. براستی مردمی که به نان شب نیازمندند به جز نان غمی دیگری می توانند داشته باشند؟

آری یکی از این اخبار فکاهی، خبر خوش هسته ای بود که همچون رایحه خوش خدمت تمام فضا را پر کرد. پس از بی توجهی مردم به این خبر، اقدام به ارسال اس ام اس به موبایلهای مردم کردند ولی همین باعث شد که جوکهای بیشتری در این مورد پخش شود. خواستند این جشن را پرشکوه جلوه دهند ولی هیچ کجا اثری از جشن و شادی و نورپردازی نبود پس دستور دادند که اتوبوسهای شرکت واحد چراغهایشان را بیست و چهار ساعت روشن نگه دارند که باعث شگفتی مردم شد که چرا همه رانندگان اتوبوس فراموش کرده اند در روز روشن نباید چراغ روشن کنند شاید هم بدلیل اعتراض به پرداخت حقوق عقب افتاده شان این کار را می کنند

ولی خبری دیگراینکه شبکه های جمهوری اسلامی روز گذشته اقدام به پخش گزارشی از عیادت شخصی از سازمان صلیب سرخ (که چهره ای کاملا اسلامی داشت) با دبیر دوم سفارت ایران در عراق، جلال شرفی کرد که آشکارا حکایت از مقابله با کنفرانس ملوانان انگلیسی داشت

قبل از هر چیز به عنوان این شخص توجه کنید: دبیر دوم سفارت ایران در عراق. اگر این عنوان حتی درست و سازمانی هم باشد آیا این شخص دارنده آنست؟ ولی مهمتر سخنان دکتری است که با لحن آخوندی گزارش میدهد که: " نیروهای امنیتی امریکا در عراق آقای شرفی را به شدت شکنجه کرده اند تا جاییکه ایشان قادر به صحبت و حرکت نیست". این در حالیست که شرفی براحتی از روی تخت بلند شده و می نشیند. " اثر ضربات با کابل بر پشت آقای شرفی مشهود است ولی بدلیل گذشت زمان ناپیداست". این را که می گوید دوربین به هیچ وجه پشت شرفی را نشان نمی دهد. " پرده گوش ایشان بطور کامل سوراخ شده است و دماغ او را نیز شکسته اند" کارمند به ظاهر صلیب سرخ با لباس و کراوات آریتی سری تکان می دهد وحتی نگاهی نیز نمی اندازد و در این حال دکتر با شدت دماغ شرفی را تکان می دهد. دکتر می گوید " پای او را نیز سوراخ کرده اند". به هر حال ما هر چه که دیدیم هیکل سالم و فربه و بدون باند پیچی جلال شرفی بود که حتی سرمی نیز به او وصل نبود. حداقل خودشان چند ضربه ای به او می زدند تا این نمایش بیشتر حقیقی جلوه کند

حال شما بگویید، چیزی که عیان است چه حاجت به بیان است. نمی دانم چگونه ممکن است چنین فیلمی در رسانه های آزاد دنیا پخش شود و کسی بدان شک نکند ولی آشکارا مهر تاییدیست بر بی تدبیری و بی سوادی حاکمان

سپاس از دوستان و یاران

2007-04-11T00:45:00.000-07:00

جشن نوروز و خاطرات آن همیشه همراه با خوشیها و ناخوشیهایی بوده است که دیگر رخدادهای زندگی بوده و هست. ولی اینکه من در این چند روز و بهتر است بگویم ، ماه گذشته چرا پست یا نوشته ای بجای نگذاشته بودم دلایل بسیاری داشت. یکی اینکه سرگرم انجام مراسم این جشن ماندگار بودم و پس از مدتها بایستی به خانواده ام نیز رسیدگی می کردم و به مسافرتی که چند سالی بود بدلیل کمبود امکان و زمان نرفته بودیم، می رفتیم و دیگر اینکه در این پریود با مشکلات اداری و شخصی زیادی مواجه شده ام که در سیستم کنونی کشور بسیار طبیعیست. پس بدین وسیله خواستم از تمامی دوستانی که قدم رنجه نموده اند و به این بلاگ ناچیز سر زده اند و با نوشته تازه ای برخورد نکرده اند، ابراز سپاس و پوزش داشته باشم و از بردباری و همدلی ایشان بسیار خشنودم. امیدوارم که بتوانم در این راه پر خطر، دگربار انجام وظیفه نمایم و از شرمساری دوستان همراه بدرآیم

نوروز امسال، سال پاسارگاد و کورش بزرگ

2007-03-20T08:40:00.000-07:00

بردیا نام پسر دوم کورش بزرگ و نامی است که بر خود نهادم تا نام پدر بزرگوارم را زنده نگاه دارم و راه نیک او را رهرو باشم. فرزند ایرانزمین ام و وجودم سرشار از خاک پاکش، روانم لبریز از آب زلالش و پندارم به سبزی کوهساران زرتشت و دشت پاسارگاد خانه من است
در آغاز می خواستم از تاریخ پیدایش نوروز سخن بگویم ولی هر چه پوییدم و هر چه رفتم تا به هزاران سال پیش بازگردم، بازهم راه باقی بود و سخن بسیار. پس، خسته از سفر، نشستم و با امید به فردا، نگاهم را به اکنون دوختم. چه فرق می کند نوروز از کجا آغاز شده است مهم اینست که این جشن بدست نیاکان ما ایرانیان و همچون دیگر جشن هایمان شادمانه و لبریز از پند و اندرز شکل گرفته است
امسال نوروز، پرشکوه تر از پیش برگزار میشود چرا که پس از هزاران سال، دگربار ایرانیان راستین گرد هم آمده اند تا از هجوم اهریمنی بنام جمهوری اسلامی که چنگال بر یادگارهای دیرین تاریخ مان انداخته است جلوگیری کنند. یکی از مهمترین یادگارها، دشت پاسارگاد و شهر باستانی هخامنشیان است که به دستور دولتمردان بی خرد حاکم بر ایران، در پرتگاه آبگیری سد شوم سیوند قرار دارد. سدی که باید آب زلال این سرزمین را جلودار باشد ولی کدامین آب، آبی که با بی خردی خشکیده است. سرانجام این سد هر اندازه که شوم باشد ولی یک ره آورد دارد و آن، همدلی و همصدایی دوباره ایرانیان است. در این راه پر خطر، کمیته نجات پاسارگاد که از ایرانیان دلسوز میهن شکل گرفته است پیشرو این همصدایی است. نام این کمیته نیز همچون دیگر یادگارها در تاریخ، زنده و سربلند خواهد ماند
هر آنچه را که درباره نوروز ایرانیان می خواستم یکجا و استوار در این کمیته یافتم. جایگاهی که تاریخ سرزمینم را از دل خروارها خاک به بیرون می کشد و ندا می دهد که از کجا آمده ایم و به کجا رهسپاریم

بردیا هستم پسر کوچکِ کورش بزرگ، همین و بس. نوروزتان شادمانه و پیروز

هیاهوی پیش از تحریم

2007-03-18T07:10:00.000-07:00

پس از گذشت تاریخ مهلت تحریم سازمان ملل مبنی بر تعلیق برنامه های هسته ای جمهوری اسلامی و تحریم چندین بانک، سیستم کج دار مریض بانکی کشور دچار چنان رکودی شده است که دست به دامان سپرده های ناچیز مردمی شده اند و این در حالیست که هر چه به سال نو نزدیک تر می شویم ، خالی بندیهای بانکها در مورد قرعه کشی جوایز شدت بیشتری می گیرند. جوایزی که نشانگر بی تدبیری مدیران بانکی و اقتصادی کشور هستند. گاه رقم آنها بگونه ای تکان دهنده است که انسان ناگزیر از خنده میشود. هر بانکی به اندازه تمام تولید سالانه کارخانه های کشور، اتومبیل جایزه میدهد، چندین برابر بودجه تصویبی دولت، جایزه نقدی در نظر گرفته است و ... ولی در این بین همیشه پرسشی بوده که کمتر به ذهن سپرده گذار از همه جا بی خبر، راه پیدا می کند: این همه دارایی و جوایز از کجا می آیند؟ و آیا چنین جریانی چقدر می تواند به واقعیت نزدیک باشد؟
از هر کسی که می پرسم چگونه ممکن است، تنها یک جواب می گیرم: خیلی ها از این جوایز برنده شده اند، مگر اسامی و عکسهای برندگانی که به در و دیوار بانکها زده اند را نمی بینی؟
پس از آن غم جانسوزی وجودم را فرا می گیرد و نمی دانم چگونه آنرا پنهان کنم. پس چه میشود که مردم تا بدین حد بی تفاوت و بی وجدان شده اند، منطق، هوش و شعور کجا رخت بسته است. چگونه می توان برای رسیدن به آزادی از این اذهان بیمار یاری خواست؟
فراتر از اینها خشمی به گریبانم می چسبد که به چه راحتی اندک سرمایه مردم را نیز تا ریال آخر از چنگشان بدر می کنند تا فردا روز تحریم سال هشتاد و شش، مردم نیازمند تر از پیش باشند تا حشم وار هر چه بخواهند انجام دهند

خدمات اسلام به ایران؟

2007-03-03T23:46:00.000-08:00

چندی پیش، حجه الاسلام محمد خاتمی، رئيس موسسهء بين المللی گفتگوی تمدن ها، در سخنانی در جمع «اصلاح طلبانی» که در انتخابات اخير شوراهای شهری پيروز شده اند، و ضمن آنکه برای جدا کردن خود از ساير رهبران جمهوری اسلامی گفتند: «امروز افتخار می‌کنم که بعد از هشت سال حضور در جايگاه رياست جمهوری حتی يک دفتر برای کارم ندارم»، با ياد کردن از کتاب «خدمات متقابل اسلام و ايران» نوشتهء آيت الله مطهری، بر اين نکته تأکيد کردند که اسلام به ايران خدمات بزرگی کرده است. و افزودند که: «ايران هم به اسلام خدمات بزرگی را در بازتاباندن مفاهيم اسلامی انجام داده است». و سپس ادامه دادند که: «شايد در قرون اخير با حرکتی افراطی مواجه بوديم که به نام اسلام تحقير ملت ايرانی را دنبال می‌کردند و، در مقابل آن، حرکتی تفريطی را شاهد بوديم که منشاء عظمت ايران را در اسلام نمی‌دانسته و سعی می‌کرده همه‌ء عظمت ‌های ايران را در گذشته‌ای بداند که ديگر وجود ندارد و، به نوعی، ناسيوناليسم کاذب را رواج می‌داده است
از آنجا که، به استناد نوشته ها و گفتارها و برنامه های تلويزيونی ام، من نيز يکی از اين «تفريطيون» محسوب می شوم، و از آنجا که آقای خاتمی «خدمات بزرگ اسلام به ايران» را تشريح نکرده اند و خدمات ايران به اسلام را هم در حد «بازتاباندن مفاهيم اسلامی» تقليل داده اند، فکر کردم شايد بشود از طريق اين يادداشت چند پرسش را با ايشان در ميان گذاشت؛ و حتی اگر پاسخی از جانب ايشان نيامد (که يقين دارم نخواهد آمد و اگر بيايد هم از خامهء پادوهای ايشان خواهد تراويد) به اين دل خوش کرد که بالاخره پرسش هائی در اين زمينه مطرح شده اند که شايد ديگران به دادن پاسخ به آنها، و نيز روشن کردن ابهاماتی در مورد آنها، همت گمارند
اما، قبل از طرح پرسش ها، لازم است در مورد زمينه ای که پرسش های من بر متن آن مطرح می شوند کمی توضيح دهم و، به کلامی ديگر، مفروضاتی را که از نظر من جزو مسلمات تاريخند بيان کنم

هم در سخنان آقای خاتمی و هم در پرسش های من، دو «موجود» روبروی هم قرار می گيرند که يکی «ايران» نام دارد و يکی «اسلام». خود بخود روشن است که در اينجا منظور از «ايران» يک کليت جغرافيائی نيست وگرنه نمی شد آن را با يک کليت غيرجغرافيائی به نام «اسلام» مقايسه کرد. در اينجا ـ هم در سخنان آقای خاتمی و هم در پرسش های من ـ «ايران» به معنای يک فرهنگ و تمدن مطرح است و اسلام هم به معنای دينی آمده از سرزمينی ديگر
فرض بر اين است که، هزار و چهار صد و اندی سال پيش، اين دو موجوديت «فرهنگی و تمدنی» رو در روی هم قرار گرفته و گويا مشغول ارائهء خدماتی به يکديگر شده اند که اکنون، هزار و چهار صد و اندی سال پس از آن روياروئی ِ آغازين، اين «خدمات متقابل» مورد توجه و تذکر رئيس موسسهء بين المللی گفتگوی تمدن های حکومت اسلامی قرار گرفته است
ايران در لحظهء روياروئی با اسلام دارای 1500 سال تاريخ مکتوب بود و در پس پشت اين تاريخ هم بسا بيشتر از 2500 سال تاريخ پنهان شده در اسطوره هايش وجود داشت
از جنبهء فرهنگی، در طی اين بيش از 2500 سال ماقبل پيدايش اسلام، ايران پنج آئين عمده را به دنيا عرضه داشته بود که عبارت بودند از آئين ميترائی، آئين مهری، آئين زرتشتی، آئين مانوی و آئين مزدکی. اين آئين ها در سراسر منطقه ای بزرگ، از چين گرفته تا ايتاليا، پخش شده و همهء جريانات فرهنگی معاصر خود را تحت تأثير قرار داده بودند، بطوری که رد پای آنها را می توان بروشنی در باورهای ميترائی روميان، تورات يهوديان، و کل باورهای مسيحيان نشان داد
از جنبهء تمدنی، در همين بيش از 2500 سال ماقبل پيدايش اسلام، ايرانيان چهار پادشاهی عمده و سه امپراطوری بزرگ را ايجاد کرده بودند، و بسياری از نوآوری های تمدنی، همچون شهرنشينی، نهادهای اداری شهری، و زيرساخت های مادی زندگی اجتماعی به ابتکار آنان به جهان عرضه شده بود
تنها در 1450 سال پيش بود که اسلام در شبه جزيرهء عربستان در محيطی زاده شد که خود سردمدارانش گذشتهء آن را «عهد جاهليت» ناميدند و ارزش اسلام را در آن دانستند که آمده بود تا به سنت های پوسيدهء قبايل بدوی عربستان پايان داده، بت پرستی را بر انداخته و زندگی «مدنی» را برای آنان به ارمغان آورد. براستی هم که ظهور اسلام در شبه جزيرهء عربستان انقلاب اجتماعی شگرفی بود که ضرورت های آشکار تاريخی ظهور آن را ممکن کرده بود. توجه کنيم که وقتی کارل مارکس، در نامه های خود به انگلس، از «انقلاب محمد» سخن می گويد، نگاهش درست معطوف به همين جنبه های ويرانگر و سازندهء تحول اجتماعی در درون زندگی بدويان عرب بوده و کاری به گسترش های بعدی جهان اسلام نداشته است
حکومت نوپای مدينه چيزی از کشورداری و نظم و نسق جامعه نمی دانست و عمر، خليفهء دوم اسلام، تنها پس از آشنائی با ساختار ديوانسالاری خلق شده بدست ايرانيان بود که دانست و توانست جامعه ای پيچيده را اداره کرده و سازمان و سامان دهد
قرآن، که منبع اصلی جهان بينی اسلامی به شمار می آيد، تا زمان عثمان، خليفهء سوم، گردآوری و مدون و ويراستاری نشده بود و جز معدودی از اهل مدينه کسی از جزئيات و محتوای آن اطلاعی نداشت. حال آنکه دوران خلافت همين عثمان مصادف بود با زمانی که که شمشيرزنان عرب توانسته بودند خود را از مدائن در عراق امروز به بخارا و بلخ برسانند و دورهء «فتوحات» اسلام را کامل کنند. معنای اين سخن آن است که اعراب حمله ور شده به ايران، جز چند شعار و چند بلند و راست شدن، از «اسلام مدون بعدی» اطلاعی نداشتند و تنها برای غارت و کنيزبری و برده گيری به ايران آمده بودند
به عبارت ديگر، مسلمانان فاتح ايران جز با زبان شمشير و زورگوئی به زبان ديگری با ايرانيان، که «عجمان» خوانده می شدند، سخن نمی گفتند و عجمان يعنی «کر و لال ها»، چرا که ايرانيان عربی نمی دانستند يا شايد رغبتی به همسخنی با مهاجمان نداشتند. پس، تا پايان خلافت اسلام و پايان عصر فتوحات، اسلام هنوز چيزی برای ارائه به ايرانيان نداشت تا ايرانيان، به قول آقای خاتمی، در «بازتاباندن مفاهيم» آن بکوشند
حال، بر اساس اين «زمينه ها»، به طرح پرسش های خود می پردازم
فکر می کنيد خدمات متقابل اسلام و ايران از چه زمانی شروع شده باشد؟ بنظر نمی رسد که مسلمانان فاتح ايران «در بدو ورود» توانسته باشند مشغول خدمتگذاری به ايران شوند. آنها بيش از ربع قرنی را صرف فتح ايران و کشتار ايرانيان کردند و، پس از آن هم، در تمام دوران حکومت امويان مشغول سرکوب قيام های مختلف مردم ايران بودند
جدا از دين آوری مفروض، کداميک از اعراب آمده به ايران، با کوشش در راستای آبادانی و عمران اين کشور در خدمت به آن کوشيدند؟ کدامشان از گرفتن ماليات های دولا و پهنا دست کشيدند، ايرانيان را «موالی» (يعنی کسانی که مولا و ارباب عرب دارند) نخواندند و در حرمسرای خود کنيز و غلام ايرانی نداشتند؟
کداميک از مسلمان عرب به ستون قائمهء فرهنگ ايران اعتنائی داشتند و به رشد زبان و ادب ايران کمک کردند؟ و مگر نه اينکه ايرانيانی چون رودکی و فردوسی کوشيدند که، در برابر هجوم هويت برانداز زبان عربی، عطای اين «خدمت» را به لقايش ببخشند و زبان خود را محفوظ بدارند و نوسازی کنند؟ و، در عين حال، مگر ديگرانی از همين ايرانيان نبودند که چون زبان عربی را ناقص و بی قاعده يافتند کوشيدند آن را منظم و توانا کنند؟
اسلام چه چيزی را برای ايرانيان به هديه آورد که آنان خود نداشتند و مجبور به «بازتاباندن مفاهيم آمده با اسلام» شدند؟ اين يک نکتهء بديهی تاريخی است که اسلام از نظر مادی و مدنی به ارزش های «اين دنيائی» بی اعتنا بود چرا که اين «دنيا گريزی» هم در ريشه های عربی و هم در سرچشمه های سامی آن مخمر بود و، از نظر معنوی هم، آموزه های اسلام نوعی گرده برداری از باورهای موحدين ايرانی بشمار می رفت که، چه مستقيم و چه از طريق يهوديت و مسيحيت، به اسلام راه يافته بودند. آيا آنها بودند که اعتقاد به وحدانيت خدا و اعتقاد به روز رستاخيز را برای ايرانيان هديه آوردند؟ آيا آنها نماز های چندگانه و روزه و ذکات را به ايرانيان معرفی کردند؟ و آيا نه اينکه همهء اينها در دوران تبديل آموزه های بزرگ زرتشت به مذهب زرتشتی آفريده شدند (جريانی که خود آغاز بدبختی ايرانيان بود) و پيش از پيدايش اسلام به فراسوهای ايران کنونی رفته بودند؟
آيا، اخلاق تحميل شده به زور شمشير اعراب مسلمان، از کدام لحاظ بر اخلاق سنتی ايرانيان، از باورشان به نيک و بد، به اهورمزدا و اهريمن، به وظيفهء انسان در اجرای فرامين خدای يکتا، بهتر و بالاتر بود؟
چگونه است که در غياب هرگونه شريعت تفصيلی اسلامی، برخی از ايرانيان وابسته به خانواده های «روحانی سابق» نواسلام، بيشترين سهم را در ايجاد شرايع و مذاهب اسلامی بازی کردند و در اين ميان بيشترين برداشت ها از شريعت و فقه زرتشتی را به داخل اسلام آوردند؟
چگونه است که مهمترين مفسران و شارحان قرآن هم ايرانی از آب درآمدند و کسی همچون طبری دست به نوشتن تفسيری زد که در آن همهء باورهای ايرانيان پيش از اسلام رنگ اسلامی بخود گرفتند و داستان هائی زرتشتی، از پل صراط گرفته تا معراج و تصور تفصيلی از بهشت و دوزخ، به داخل باورهای اسلامی نفوذ کردند؟
چگونه است که پايه گزاران عرفان اسلامی نيز ايرانيان شدند و سنن مانوی را از اين طريق به داخل اسلام آوردند؟
آيا نه اينکه اعراب شبه جزيرهء عربستان، قبل از فتح ايران، مردمی بودند هم از نظر مادی بسيار فقير و تهی دست و هم از نظر معنوی دچار فقر فلسفه و حکمت و انديشهء تحليلی؟ و نه اينکه چون بر ايران دست يافتند، علاوه بر تاراج ثروت و ناموس و کشتار غيرت و هميت ايرانيان، صاحب همهء ثروت های معنوی آنان نيز شدند؟
آيا نه اينکه هديهء بلند مدت اسلام به ايران شکستن غرور و استقلال خواهی ايرانيان و گستردن فساد در ميان آنان، و عادت دادن آنان به بردگی و کنيزی و دروغگوئی و ظاهر سازی و نان به نرخ روز خوردن بود؟
آيا نه اينکه در ظل اين تباهی اخلاقی بود که ايرانيان «موالی شده» تمام سواد و فکر تاريخی خود را در اختيار اسلام گذاشتند، به مسلمانان راه و رسم کشورداری آموختند، در دربار عباسيان همهء ديوانسالاری را در اختيار گرفتند، و رونق علمی دربار خلفای عباسی همچون هارون الرشيد و مأمون همه به همت آنان ممکن شد؟
آيا نه اينکه نصيب ايرانيان از آمدن اسلام چيزی جز سوختن کتابخانه ها و بستن دانشگاه ها و به تنور افکندن ابن مقفع ها و از بين بردن آثار دانشمندانی همچون رازی نبود؟
آيا نه اينکه خلفای مسلمان، غلامان ترک را برای تحت نظر داشتن و سرکوب کردن ايرانيان برکشيدند و به مقامات رساندند و همين موجب شد که بخش مهمی از تاريخ ايران اسلامی تاريخ تسلط ترکان بر ايرانيان هم باشد؟ و اساساً آيا جز اين بود که رهبران اسلام (حتی امامان شيعه) هميشه با دشمنان ايران راحت تر و اخت تر بودند تا با ايرانيان؟
آيا نه اينکه اسلام بدون همکاری های گاه خواسته و گاه با اکراه ايرانيان نمی توانست بصورت دينی درآيد که بتواند بر جهان، بيش از هزاره ای حکومت کند؟
دهش اسلام به ايرانيان چه بوده است جز شکستن دين و آئين آنان، منحل کردن تشکيلات خودگردان شان، باج گيری و کنيز خواهی از آنان، و گستردن اخلاقی مبتنی بر باورهای بدوی قبايل عربی؟
چرا از عقل به دور است اگر بگوئيم که اسلام جز آئينهء موج دار و معوجی نبود که چهرهء فرهنگ ايرانی را بصورتی درهمريخته و مغلوط در خود منعکس ساخته و خود در پس و پشت اين نقاب دلشکن پنهان شد؟ يعنی، آيا اين سخن دروغ است که دهش اسلام به ايرانيان چيزی نبوده است جز پذيرش بی آداب و ترتيب باورها و آئين های خود ايرانيان و بازگرداندن آنها به آنان در شکل هائی بی قواره همچون هيولای فرانکشتين؟
چرا اگر کسی «منشاء عظمت ايران را در اسلام ندانسته و سعی کرده باشد تا همه‌ء عظمت ‌های ايران را در گذشته‌ای بداند که ديگر وجود ندارد» راه تفريط را پيش گرفته است؟ مگر عظمت ايران، پس از شکسته شدنش به دست اعراب مسلمان، در چه بوده است که بتوانيم آن را اختصاصاً «ايرانی» بدانيم؟ آيا نه اينکه همهء دست آوردهای ايرانيان مسلمان شده هميشه به پای اسلام نوشته شده است و نه ايران؟ و کار تاراج به آنجا کشيده که در روزگار ما هم ديگران خليج فارسش را عربی می کنند و خودش را هم «جمهوری عربی ايران» می خوانند و از همکاران و همفکران آقای خاتمی صدائی بر نمی خيزد؟
آيا آقای خاتمی لحظه ای به اين فکر کرده اند که چرا «عظمت ‌های ايران گذشته‌ ديگر وجود ندارند؟» چه کسی آن عظمت ها را در هم شکسته و بر آن گرد مرده پاشيده است؟ آيا دهش اسلام به ايران چيز ديگری جز همين نفی وجود عظمت گذشته و کوشش در از ميان برداشتن آثار آن بوده است؟
در رابطهء بين اسلام و ايران کدام داد و ستد متقابل صورت گرفته است؟ آيا نه اينکه ايران هرچه را داشته تسليم کرده و بخشيده است و اسلام همواره ـ چه با زور، چه با اکراه، و چه بر اساس تسليم و رضا ـ دست گرفتن داشته است؟
چرا بازگوئی داستان عظمت های ايران پيش از اسلام را بايد نوعی تبليغ «ناسيوناليسم کاذب» دانست؟ کدام سخن در اين بازگوئی ها دروغ است؟ آيا آقای خاتمی نوعی «ناسيوناليسم صادق» را سراغ دارند که اسلام و حکومت اسلامی مورد علاقهء ايشان (به هر شکلی که باشد) آن را بپذيرد و نخواهد از آن ملغمه ای کاذب تر از کاذب، که در آن مفاهيم ملت و امت، با سفسطه و تزوير، در هم آميخته اند، بسازد؟ و آيا اساساً خود ايشان به «ناسيوناليسم»، به مفهوم برتری دادن ملت بر امت، و منافع ملی ايران بر منافع جامعهء گستردهء اسلامی، اعتقاد دارند؟
اين پرسش ها را می توان بسيار ادامه داد يا به تفصيل کشيد، اما فکر می کنم برای رساندن مقصود همين ها کافی باشند. اما، قبل از بستن دفتر اين پرسش ها، لازم است به چند نکتهء حاشيه ای هم اشاره کنم
در اينکه اسلام در ايران برای چهارده قرن ريشه کرده و در اعماق جان فرهنگی ايرانيان نشسته است شکی نيست. در اينکه اکثريت مردم ايران را مسلمانان ايرانی تشکيل می دهند نيز ترديدی وجود ندارد. اما ناسيوناليسم ايرانی نمی تواند لزوماً دارای هويتی اسلامی باشد. ناسيوناليسم هميشه وجه فارق است و نه وجه تشابه. ما ايرانی هستيم نه به اين خاطر که اکثريتمان مسلمان هستند بلکه، درست برعکس، بخاطر اينکه چيزی فراسوی اسلاميت، ما را از ديگر ملت ها جدا و مستقل می کند و ـ چه بخواهيم و چه نه ـ بيشترين اجزاء اين وجه تفارق از سابقهء پيش از اسلام ما می آيند؛ سابقه ای که توانسته است حتی اسلام ايرانی را از اسلام غير ايرانی (چه عربی و چه مالزيائی) متمايز کند
چيزی به نام خدمات «متقابل» ايران و اسلام وجود ندارد. اسلام هيچ خدمتی به ايرانيان نکرده است جز اينکه، با شکل عوض کردن و بومی شدن، خود را جانشين اديانی کند که هم از آن سابقه دار تر، کار شده تر، و فکر شده تر بوده اند و هم مبنای آنها بر عشق و تساهل و آزادی قرار داشته است، حال آنکه اسلام در ايران (حتی در وجه عرفانی اش که قرار است مبشر عشق باشد) همواره منشاء خودی و غيرخودی کردن، بذر نفرت و کين پاشيدن، عدم تحمل عقايد غير و توسل به خشونت و کشتار بوده است
پس اگر اسلام خدمتی هم به ايران کرده باشد اين خدمت، در مرحلهء اول، به دست خود ايرانيان صورت گرفته و، در مرحلهء بعدی، بيشتر جنبهء سلبی داشته است. يعنی خدمت اسلام به ايران ـ به همت خود ايرانيان ـ آن بوده که تبديل به چيزی شود که کمتر کنيز و غلام و جزيه و ماليات بگيرد و کمتر از کشته ها پشته بسازد و، به عبارت ديگر، تا حدودی خوی آدمی بخود بگيرد و مدنی شود. به عبارت ديگر، اسلام در مدينه نبود که خوی مدنيت بخود گرفت و تنها وقتی پای به ايران نهاد توانست مزهء مدنيت را بچشد و در حد مقدور خود «متمدن» شود، آنقدر که امروز حجه الاسلام خاتمی اش قادر شود مسئوليت «گفتگوی تمدن ها» را بر عهده بگيرد و بگويد: «جدا از ويژگی‌های تاريخی و جغرافيايی ايران، که آن را به کشوری بزرگ تبديل کرده، مهمترين عامل بزرگی اين کشور ملت ايران هستند، ملت بزرگواری که قرن‌ها در تاريخ بشری بزرگی آفريدند، مشکلات بزرگی را تحمل کردند اما هيچگاه در زير اين مشکلات کمر خم نکردند... ملت ايران ملت بزرگی است و به همين جهت اگر صدای گفت ‌وگوی فرهنگ‌ها و تمدن‌ها از غير از ايران برمی‌خاست چنين طنينی در جهان نداشت و اين طنين ناشی از بزرگی اين ملت است
و براستی چرا اگر من درست همين سخنان را می گفتم از جانب همين آقای خاتمی به تبليغ «ناسيوناليسم کاذب» متهم می شدم؟ آيا فقط برای اينکه فکر نمی کنم اسلام، جز آنکه از اين ملت گرفته باشد و به رنگ های بومی آن در آمده باشد، سهمی در پيدايش اين «عظمت» نداشته است؟ و چگونه است که آقای خاتمی درک نمی کند که نگاه ما به آنچه ايشان «عظمت گذشته» می خوانند فقط برای رسيدن به آينده ای است که از چرک و خون اين تاريخ پر دروغ و فريب پالوده شده باشد؟ چرا توجه نمی کنند که تا اشاعهء دروغ و فريبکاری در مورد خدمات اسلام به ايران ادامه داشته باشد راه ما به سوی آينده نيز در همين بن بست تاريخ بسته است؟
حرفم را خلاصه کنم: بنظر من، اگر اسلام از طريق ايرانيان مسلمان شده به ايران خدمتی کرده باشد نمی توان اين خدمات را از آن اسلام دانست. اين ايرانی شکست خورده بوده است که در جنگی طولانی و فرسايشی مابين فقر و سيرابی و مدنيت و بدويت، برای آسايش خود، برای ادامهء بقا، برای کاستن از فشارهای وحشيانه فاتحان خونريز، و برای جلوگيری از درهم ريختگی بنيان برانداز جامعهء خودش مجبور شده است اسلام را بپذيرد و آن را از درون متحول سازد تا از آن چيزی قابل تحمل بسازد ـ همان تحولی که رشته هايش را نخست صوفيان صفوی و سپس انقلاب اسلامی پنبه کردند و آن را به سرچشمه های خشن، وحشی و غير مدنی اش باز گرداندند

به قلم دکتر نوری علا

ادامه / بازگشت

تهاجم فرهنگ اسلامی

2007-02-15T00:13:00.002-08:00

هفته پیش نمایشگاهی از فیلمهای ایرانی پس از انقلاب در لندن برگزار شد که شرح کامل آن در بلاگ آذرمهر آمده است. هدف چه بود، آگاهان به سیاستهای دولت جمهوری اسلامی و تمامی دلسوزان ایرانی میدانند که چیزی جز وارونه نمایاندن حقیقتهای امروزه نبوده است
در مقابل این حرکت، روز پیش با وجود شگفتی، مرکز کامپیوتر پایتخت در تهران، شاهد هجوم نیروی انتظامی بود که به بهانه جلوگیری از پخش فیلمهای غیر مجاز، آسایش هموطنان عزیزمان را بر هم زدند. تمامی فیلمهای موجود، از ایرانی گرفته تا غربی، از کارتون تا آموزشی را به تاراج بردند تا شاید فرزندان خود را از این گنجینه های فرهنگی سیراب کنند و از نادانی بدر آورند
یکی از این عزیزان می گفت که: این فیلمها بیش از پنج سال است که در بازار بفروش میرسد، چگونه است که حالا این فیلمها غیر مجاز شناخته شده و باید ضبط شوند. چطور امروز بیادتان افتاده که ما را باید به خاطر جرم گوشزد نشده و ندانسته و از غیب آمده، تنبیه کنید، تمام دارایی و سرمایه ما را به تاراج ببرید، مغازه را پلمب بکنید و انگ دشمنی و غیر انقلابی به ما بزنید. چرا تا به امروز هیچ خبری نبود؟
مردم شاهد بودند که افرادی در لباس پلیس ولی با ریشی آخوندی، چگونه با سراسیمگی فیلمها را در جعبه ها کرده و آنها را بار وانت و ماشینهای خود می نمودند. شخصی بنام « معماری » در مصاحبه با خبرنگار می گفت که، ما باید جلو این تهاجمات فرهنگی را بگیریم و دسیسه های دشمن را افشا و نابود کنیم
صدایی نهان بر آمد که چرا شما می توانید در کشوری آزاد چون بریتانیا هر چه اطلاعات تحریف شده و سیاسی را به نمایش بگذارید و اندیشه های سالم را مسموم کنید ولی دیگران حق استفاده از دست آوردهای فرهنگی، حتی بگونه کارتون را ندارند. آنهم فیلمهایی که نه تنها سیاسی و غیر اخلاقی نیستند بلکه بسیار آموزنده و مفیدند. در کشوری که هیچ قانون کپی رایتی وجود ندارد و هر کس و نا کسی می تواند آثار هنرمندان و زحمت کشان را بنام خود چاپ و پخش کند، جای هیچ گله از خود نیست؟ چرا به فیلمهایی که خودتان قاچاقی و به قیمت گزاف وارد بازار میکنید گیر میدهید؟ پول آنها را از همین بازاری بیچاره گرفته و روز بعد در لباس پلیس آنها را پس می گیرید. فقط و فقط بخاطر برهم زدن آسایش و آرامش مردم ونه چیز دیگر. آری اینست روش ددمنشانه این حکومت سراپا ریا و نفرت که اعتماد و امید را در دلهای پاک مردم بکشد تا خود دمی بیاساید. روزگار چنین نخواهد ماند و بی رحمانه تاوان این بی عدالتی ها را از شما خواهد ستاند

گنجینه های ملی را بشناسیم

2007-02-11T01:08:00.000-08:00

تاریخ ایران بدلیل دارا بودن تمدنی کهن و ارزنده همیشه زبانزد پژوهشگران و تاریخ نویسان بوده و هست. در این بین آثار گوناگون از بناهای زیبا و متمدن گرفته تا یادگارهایی از انسانهای مهربان و دلسوز موجودند که یادآور تمدنی پربار و شایسته فخر و بالندگیست. امروزه در وانفسای نفس گیری که از خیر سر دولتمردان اسلامی اهریمن پرور در ایرانزمین پدیدار شده است، شیطان حاکم، دگربار چنگ بر این گنجینه های ارزشمند فرهنگی ایران انداخته است تا با نابودی چند بنای تاریخی باقیمانده، فرهنگ سراپا کینه ای و بیمار خود را رنگی ببخشد ولی سردرگم از اینکه چرا هر چه می کند رخسارش رنگ پریده تر میشود
ولی در این میان دیشب صدای مهرآمیز و گرم شهبانوی ایران را گوش فرا دادیم که به شخصه یاد دارم و می بینم تمام زحماتی را که برای پیشرفت افزونتر ایرانزمین کشیده است و چگونه ملکه وار بر گرد فرزندان خود میسوزد. زمانیکه در راهروهای پرپیچ و خم موزه هنرهای معاصر تهران با شگفتی به آثار هنری گوشه کنار دنیا می نگریستم همیشه پرسشی داشتم که این آثار چگونه می توانند اینجا باشند در حالیکه این وارثان انقلاب اسلامی هزاران هزار از گنجینه های ایران را به تاراج برده اند. کدامین دست مهربان اینان را گرد هم آورده است تا من از آنچه که هستم و دیگران نیز، آگاه شوم. به خود آیم و اندکی سر در گریبانم فرو کرده و شرم دارم. یا آنجاکه چشم بر نمای زیبای مرکب از هنر سنتی با مدرن مسجدی واقع در میدان بیست و پنج شهریور تهران می دوزم و باز از خود می پرسم که چه بر سر ما آمده است، کجا بودیم و چه شدیم. به مجموعه کاخ سعد آباد که بنگری پرسشی مشابه گریبان را می چسبد و دهها شاهد دیگر که همه پاسخ میدهند، شهبانو فرح پهلوی، بزرگ بانوی ایران که شمع بود و میسوخت و همچنان نیز هست. عرق شرم بر پیشانیم سردی میکند و نفسم از بغض بند می آید اشک بر چشمانم حلقه میزند ولی نور امید آن بانو در دلم روشن است که اگر آرامگاه پدرمان کورش را به آب سرزمینمان بسپارند نه تنها فراموشمان نخواهد شد که چه بودیم و چه شدیم بلکه بیشتر از پیش به گذشته مان باز خواهیم گشت، چرا که در فرهنگ ایرانی آب نشان از روشنی است و شاید پدرمان بدین وسیله میخواهد دوباره فرزندانش را گرد هم آورد
کمیته نجات پاسارگاد و تمامی دلسوزان ایرانزمین، این فاجعه را تاب نیاورده و دست همگانی که به پیشینه خود وفادارند را مهربانانه می فشارد. آرامگاه کورش را در دلهایمان می سازیم گرمتر از پیش

شیفتگان شهرت = تشنگان قدرت

2007-02-04T23:54:00.000-08:00

میشل فوکو می گوید: نقش روشنفکر این نیست که اراده سیاسی دیگران را شکل دهد، او باید با ایفای حرفه خاص خود، در شکل گیری آن، همچون یک شهروند شرکت کند
آشفتگی فرهنگی در کشورمان دلایل بسیاری دارد که اشاره بدان نیز از توان بدور است ولی موردی هست که بیش از همه مرا آزار داده و همیشه بوی خیانت آن نفسم را تنگ کرده است. در این بین کسانی پیدا شده اند که از آب گل آلود ماهی می گیرند و با نگاه عاقل اندر سفیه، خود را هنرمند جا زده و بنام هنر و در قالب شهرت بجای بازیگری در هنرهای نمایشی، بازیگردان سیاستهای دولتمردان شده اند. چنان با غرور از خود بنام هنرمند یاد میکنند که انگار جهان هنر نیازمند آنهاست. برای مشتی پول آلوده به سیاست نفرین شده، بر صحنه هنر وارد شده اند که اهداف پلید دولتمردان را بر اذهان مردم ساده نگر پیاده کنند. واقعیت جامعه را وارونه می نمایند و با خشونت سریالهای اسلامی، افکار پاک را مسموم می کنند
علی نصیریان، عزت الله انتظامی، داوود رشیدی، داریوش ارجمند، مهدی فخیم زاده و تمامی آنهایی که در سریالهای امامان و دهه فجر شرکت می کنند و بی هیچ پرسش و پاسخی یک تنه این کج روی ها را دامن می زنند، از این راه، سرمایه ای هنگفت به هم زده و در چاه شهرت و نادانی گرفتار آمده اند. جایزه های صد من یه غاز می برند و با باد غرور در سپهر هنر پرواز میکنند. اینان باید بدانند که روشنگری پیشه شان نیست و هنرمندان راستین این سرزمین کهن، روزی پرده از چهره ناپاکشان بر خواهند داشت و کوس رسوایی را در گوش ناشنوای آنها خواهند نواخت

جشن سده، جشن آتش

2007-01-30T00:26:00.000-08:00

امروز دهم بهمن، سالروز جشن سده، جشن آتش است. این روز فرخنده که صد روز پس از اول آبان و پنجاه روز و شب مانده به عید نوروز برگزار میشود یکی دیگر از شکوفاترین و زیباترین آیین مهر ایرانیان است. جاییکه مردمان انسان دوست و مهربان، گرد آتش حلقه میزنند و با حرارت آن، دوستی های خود را گرمی می بخشند
اگر بخواهیم بی طرفانه به این گونه جشن ها بیاندیشیم، خواهیم دید که پایکوبی هایی اینچنین چگونه در راه ایجاد دوستی و زیبایی در میان انسانها نقش بسزایی ایفا می کند. به هر گوشه از این آیین بنگریم ندای دوستی و مهربانی است جاییکه ادیانی دیگر، بجای شعله ور ساختن آتش و حرارت دوستی بر آتش کینه و دشمنی می افزایند
به گفته « گاتها » توجه کنید که: "همیشه انسانهایی دوست داشتنی هستند که مرگ را برای دیگران آسان نمی شمرند". آری اینچنین است که پس از گذشت هزاران سال این آیین فرخنده دگربار سر از خاکستر برون میزند و گرما بخش دلها می گردد. سخن بسیار است و زبان و قلم ناتوان، امیدوارم که بتوانیم بیش از پیش به این آیین زیبای ایرانیمان بپردازیم و در این گردنه پر از دزد و اهریمن که سرزمین پدری مان را از آتش کینه و دشمنی آکنده کرده اند، آتش راستین را در آغوش بکشیم
جشن سده، بر ایرانیان شادمانه باد و آتش مهر بر دلهایتان فروزان

دانستنیهای بیشتر درباره جشن سده

هنگام درو

2007-01-23T05:22:00.000-08:00

نام اين مقاله را از نيم بيتی از حافظ گرفته ام، آنجا که می گويد: «يادم از کـِشتهء خويش آمد و هنگام درو». در و ديوار حکايت می کنند که سرنوشت کشور ما به بزنگاهی بسيار حساس و آينده ساز رسيده است. بسيارانی احتمال حمله اسرائيل يا آمريکا به ايران را بالا می دانند و نسبت به آنچه می توان، هنوز، انجام داد به تفکر و اظهار نظر مشغولند
طبعاً، بحث دربارهء جنگ با بحث دربارهء چگونگی اجتناب از وقوع اين حادثهء هولناک همراه است و اينجاست که برخی از شرکت کنندگان در بحث به «دوران آرامش» حکومت آقای خاتمی اشاره می کنند و طرد «اصلاح طلبان» از صحنه را يکی از علل رسيدن کشور به موقعيت حساس کنونی می دانند و، در عين حال، فکر می کنند هنوز هم اميدی اگر هست به همان «اصلاح طلبان و دوم خردادی ها» ست که بميان معرکه درآيند و کشتی توفانزدهء کشور را با کاربست خرد و دور انديشی سياسی از غرق شدن نجات دهند
اما بنظر من اين وضعيتی نيست که يکباره و درست از پس فردای انتخابات رياست جمهوری و بقدرت رسيدن باند احمدی نژاد ساخته و پرداخته شده باشد و اتفاقاً اين گياه مسموم و شوم را ديگرانی که اکنون قيافهء مظلوم بخود گرفته اند از سال ها پيش کاشته و آبياری کرده و اکنون کشور ما را به اين «هنگام درو» ی هولناک رسانده اند

در واقع، تقسيم قشری که در پی قيام عمومی مردم در سال 1357 زمام قدرت را در ايران در دست گرفت به دو گروه کلاً متفاوت، از کارهای خانمان برانداز حزب توده و شخص کيانوری بود. او که می کوشيد برخی نظريه های کهنه شدهء عهد استالين را بر تحليل شرايط آن روز ايران تحميل کند، دم از اين می زد که هئيت حاکمهء جديد از دو گروه تشکيل شده است: يکی گروه جوانانی که به سودای قسط و عدل و برابری و برادری پای به ميدان انقلاب نهاده اند، و ديگری همان روحانيت صاحب امتياز سنتی و وابستگان بازاری آن که برای چپاول کشور و گشودن راه بر امپرياليسم بيرون رانده شده بدست انقلاب به ميدان آمده اند
در اين ميان حزب توده، در تحليل ماهيت اين گروه اول، کمتر بر نقش عاملهء آن در ايجاد سپاه پاسداران، نيروی بسيج، وزارت اطلاعات، کميته ها، شعب امر به معروف و نهی از منکر، استانداری های نقاط حساسی که بايد با نام استقرار اسلام سرکوب می شدند، و شکنجه گاه های اوين و نظاير آن تأکيد می کرد و با خواندن ورد «انشالله گربه است» از کنار آن می گذشت. شايد بشود پذيرفت که در آن زمان براستی هم فرصتی برای شناخت ماهيت و خاستگاه اجتماعی گروه اول، که حزب توده آن را «نيروهای خط امام» می خواند، وجود نداشت، بخصوص که اعمال ضد دموکراتيک و وحشيانهء آنان با عباراتی همچون «مبارزه با ضد انقلاب» و «جلوگيری از بازگشت ارتجاع سلطنتی» توجيه می شد. همچنين اين امر نيز واقعيت داشت که گروه اولی ها ـ بعنوان کسانی که خود را عامل پيروزی و صاحب انقلاب می دانستند ـ بيش از گروه دوم در گير جنگ شده و صحنه را برای «رقيب» خالی گذاشته بودند
همين خالی بودن صحنه اما به گروه دوم اجازه داد تا مواضع قدرت و ثروت را هرچه بيشتر در دستان خود و اعوان بازاری خويش متمرکز کنند. جمله مشهور خمينی هنوز در يادها هست که آن جنگ جوان کش و آواره ساز و تخريبگر با عراق را «رحمت الهی» خواند، به اين معنی که شرايط جنگی موجباتی را فراهم کرد تا اسلاميست های پيرو او هر نوع رودربايستی را کنار گذاشته و با امحاء آزادی ها و استقرار ديکتاتوری مذهبی همه چيز را در اختيار خود بگيرند. اما اين «رحمت الهی» برای گروه دوم، که در فرهنگ حزب توده «بورژوازی کمپرادور بازار و روحانيت سنتی» نام داشت، مزايائی صد چندان بهمراه داشت. آنان، به يمن جنگ، بر منابع مالی و ثروت های ملی چنگ انداخته و به زودی تبديل به قشری بسيار ثروتمند و صاحب نفوذ شدند
اما بالاخره روزی جنگ به پايان رسيد و افراد گروه اول ـ سرودخوان و مغرور ـ به شهرها بازگشتند و يکباره، با دريغ و درد فراوان، مواضع خويش را از دست رفته ديدند. حال آنان همچون کسی بود که از سفر بيايد و بفهمد که در غيابش همسرش به او خيانت کرده است. در آن روزها پرسش اين بود که «خط امامی» ها با اين خدعهء نامردانه چه خواهند کرد. يعنی، درست در همين مقطع بود که موقعيتی پيش آمده بود تا ماهيت اجتماعی ـ سياسی اين «خط امامی ها» و نيز ماهيت تضادشان با گروه دوم، که حزب توده به آن دلبسته بود، بروشنی مشخص شود. و همين جا بود که گروه اول، بجای آنکه به شور انقلابی خويش برگردد و به نام قسط و عدل و برادری و برابری در برابر گروه دوم بايستد و دستان آنان را از قدرت کوتاه کند، ترجيح داد تا از همه سنن انقلابی خود بگسلد و مبارزات خويش را بر حول محور انديشه ای متمرکز کند که «اصلاح طلبی» نام گرفت
اين موضع گيری جديد، يعنی عدول از آرمان ها و روش های انقلابی و توسل به روش های ظاهراً اصلاح طلبانه، البته با دوران پس از سرکوب نيروهای «غير خودی» اما هواخواه خط امامی ها نيز همراه شده و بالطبع بر سرشت مواضع اينان نيز تأثير مستقيم گذاشته بود. يعنی، يکباره توده ای ها و اکثريتی ها هم، به تأسی از خط امامی ها، اصلاح طلب شدند و دليل حقانيت اين گرايش را نيز با اشاره به مخالفت گروه دوم (بازار پاانداز تجاری و روحانيت وابسته به آن) توجيه کردند و بر اين توهم گروه دوم پای فشردند که آنان درک نمی کنند که اصلاح طلبی برای ايران اسلامی مفيد است و تصور می کنند که اگر به اصلاحات ميدان داده شود خود حکومت اسلامی از هم خواهد پاشيد
بنظر من اين تصور از بيخ و بن غلط است و اتفاقاً رسيدن کشورمان به سر منزل خطرناک کنونی هم عمدتاً ناشی از همين سوء تفاهم بوده هست. منظورم از سوء تفاهم آن است که هرکس پايهء استدلاش را صرفاً بر يافتن تفاوت های اين دو گروه گذاشته باشد واقعيت امر را بصورتی معوج درک خواهد کرد
شايد، در شرايط حساس کنونی، اکنون بيش از هر زمان ديگری لازم باشد تا، پيش از پرداختن به «تفاوت» های دو گروهی که در طول قريب به سی سال ادارهء حکومت ايران را در دست داشته اند، به «شباهت» های آنان توجه کنيم تا ماهيت جريان اصلاح طلبی داخل حکومتی در ايران را دريابيم
براستی هم که اگر در بين اين دو گروه شباهت های گسترده ای وجود نداشت و منافع مشترکی آنان را در زير يک سقف جمع نمی کرد آنها نمی توانستند در مدتی به بلندای سه دهه، با تحمل يکديگر، و هر يک به نوبت و با حضور آن ديگری، ادارهء حکومت را در دست بگيرند. تجربهء تاريخی و دانش جامعه شناسی به ما می گويند که در فقدان «منافع مشترک زيربنائی» اينگونه گروه ها ناگزيرند به«حذف» يکديگر اقدام کنند؛ همانگونه که مثلاً بسيارانی از «ياران امام»، از آيت الله منتظری و بنی صدر و قطب زاده گرفته تا مجاهدين خلق و فدائيان اکثريت، در مسير تحولات انقلاب از شراکت در قدرت حذف شدند. پس، شک نيست که آنچه موجب شده تا نه آقای رفسنجانی حذف شود و نه آقای احمدی نژاد، نه آقای خاتمی و نه آقای دری نجف آبادی، و آنچه توانسته سازمان مجاهدان خلق اسلامی و حزب مؤتلفه و حزب مشارکت اسلامی را در کنار هم بنشاند، و يا در مجلس خبرگانش مصباح يزدی را در کنار رفسنجانی قرار دهد، و يا در مجمع تشخيص مصلحتش خاتمی و احمدی نژاد را دست به دست دهد نه آن تفاوت ها که بر می شمارند، که اشتراکات در منافع و عقيدهء همه آنان بوده است
مثلاً، من فکر می کنم بی انصافی است اگر فکر کنيم که خود گروه اول (يعنی آنها که اکنون «اصلاح طلب» نام دارند) بکلی از دغدغهء خطرات «اصلاح طلبی» فارغ بوده و نگران آن نبوده اند که شعارهاشان ممکن است به فروپاشی حکومت اسلامی بيانجامد. در واقع، وجود همين گونه دغدغه ها موجب بی عملی مفرط اين گروه شده است. ما در ده سال اخير به چشم خود ديده ايم که از آقای رفسنجانی گرفته تا آقای سيد محمد خاتمی، و از اخوی اين يکی گرفته تا آقای فرخ نگهدار (مثلاً به هنگام اقامه دلايل برای عدم شرکت در جريان رفراندم خواهی)، همگی همواره در نگرانی نسبت به خطر «فروپاشی و سقوط حکومت اسلامی» با گروه دوم اشتراک نظر داشته و بارها وجود چنين خطری را اذعان کرده اند
در اين ميدان، خدمات گروه اول در راستای «حفظ رژيم و جلوگيری از فروپاشی آن» شايد بسا بيشتر از سهم گروه دوم باشد. گروه دوم، با توسل به شعار «يا هيچ يا همه» و بدون نشان دادن هرگونه انعطاف سياسی، خط و راه خود را تعقيب کرده اند؛ حال آنکه نگرانی از خطر سقوط رژيم بعلت اصلاحات موجب شده است تا تمام وعده ها و مواضع اصلاح طلبان در عمل تبديل به شعارهائی توخالی شوند و گروه اولی ها بپذيرند که ميدان هرچه بيشتر در اختيار گروه دوم قرار گيرد. مگر نه اينکه مردم ايران در دوم خرداد حکومت را دو دستی و با شور و شوق تقديم آقای خاتمی کردند و مدتی بعد هم تصرف مجلس را به هديهء خود منظم نمودند؟ اما خانم ها و آقايان گروه اول چه کردند جز عقب نشينی مظفرانه در هر بزنگاهی که کلامی از اصلاحات مطرح و با مخالفت گروه دوم روبرو شد؟ چه کردند جز ناله و زاری از اينکه «گروه دوم» نمی گذارند ما کارمان را انجام دهيم؟ آيا در اينگونه مواقع، عمل نکردن قاطعانه به شعارهای اصلاح طلبی و دست زدن به گريه و زاری و شکوه و شکايت و توسل به اينکه گروه رقيب از شگرد «خسته کردن» ما استفاده کرده است، چيزی جز کتمان اشتراک منافع ريشه ای با رقيب است؟ آيا براستی اين گروه دوم بود که در هر دوی اين موارد رژيم اسلامی را در معرض خطر ديد و دست به اقدام زد يا اينکه اين گروه اول بود که در هر قدمی که به جلو گذاشت ترس فروپاشی رژيم سراپاي وجودش را فرا گرفت و عقب نشست و لنگ انداخت و مردم را نا اميد و خود را بی پشتيبان کرد؟
آری، ترس از فروپاشی رژيم به علت انجام اصلاحات واقعی بهيچ روی مختص گروه دوم نبود و گروه اول در خنثی کردن هر اقدام اصلاحی ـ که خود شعار آن را سر داده بود ـ نقشی عمده تر داشت. گروه دوم، بنا بر طبيعت مواضع خود، اقدام می کرد؛ اما گروه اول اساساً نمی دانست چه بايد بکند تا از يکسو، به اصلاحات و باز سازی کشور بپردازد و، از سوی ديگر، اسلاميت حکومت را محفوظ بدارد. بدينسان، گروه اول هم به همان اندازهء گروه دوم نگران «ادامهء عمر حکومت» بوده و، لذا، هر کجا اقدامات خود را در راستای کمک به فروپاشی ارزيابی می کرده، خود داوطلبانه در برابر حريف جا می زده است
اين مطلب را از زاويهء ديگری هم می شود بررسی کرد: در واقع، نگرانی نداشتن دربارهء مصالح و منافع ايران و تن دادن به فنا شدن اين مصالح در برابر مصالح و منافع رژيم از مشترکات اصلی هر دوی اين گروه ها بوده است و در اين مورد شايد حرف آخر را آقای خاتمی در انتهای دوران رياست جمهوری اش به دانشجويان دانشگاه تهران زده باشد، آنجا که گفت: «من آمده بودم رژيم را نجات دهم و قرار نبود رهبر اپوزيسيون باشم
اما داستان به همين جا خاتمه نمی يابد. کسی که پيگير مسائل است ناگزير خواهد پرسيد که آن «اشتراک منافع و مصالح بنيادی» چيست که اين دو گروه را، در کلامی وام گرفته از رهبر رژيم، تبديل به «دو بال يک پرنده» می کند؟
بنظر من در برابر اين پرسش است که در می يابيم آنچه در مورد تفاوت های دو گروه بافته شده همه ظاهر قضيه بوده و مشکل کار از اين مطالب بسی پيچيده تر و ژرف تر است. در واقع، «امر واحد» ی که با دو چهرهء «اصولگرائی» و «اصلاح طلبی» در ايران رخ کرده است در ريشه های خود اساساً با جنبش های اسلامی دويست سالهء اخير خاورميانه پيوند دارد که نه در داخل مفهوم «ملت ـ دولت» جا می گيرد و نه اساساً برای «باز سازی امور کشور» در جهت برقراری قسط و عدل و برابری و برادری عمل کرده است
اگر بخواهيم، از نظر ماهيت و عملکرد، وجه مشابهی برای اين پديده بيابيم، نزديک ترين صورت را در مجموعهء فيلم های جيمز باندی پيدا می کنيم که در هر يک از آنها گروهی، به سودای تسخير دنيا و پايان دادن به آزادی و رفاه بشری، می کوشند تا به آخرين تکنولوژی های جنگی مسلح شوند. اين «دکتر نو» ها نه به مليت اعتقاد دارند و نه به آزادی و نه به رفاه. از سيد جمال الدين اسدآبادی گرفته تا حسن بنای هندی، از اخوان المسلمين مصری گرفته تا فدائيان اسلام خودمان!، و از اسامه بن لادن گرفته تا روح الله خمينی، اينها همه «دکتر نو» های واقعی اسلامی بوده اند که بسيارانی را در لشگر خود داشته اند. و آنچه که در سال 1357 در ايران رخ داد می تواند با اين داستان فرضی شباهت داشته باشد که «دکتر نو»، بجای دست يابی به سلاح کشتار جمعی و غيره، توانسته باشد سوار بر احساسات ملی و وطنخواهانهء ملتی کهن و، با ايجاد يک دولت ظاهری، از يکسو بر منابع مالی گستردهء يک ملت دست يابد و آنها را خرج عمليات ضد ملی خود کند و، از سوی ديگر، بعنوان نمايندهء يک «ملت ـ دولت مدرن» به عضويت سازمان ملل درآيد و اجازه يابد از بازارهای بی در و پيکر بين المللی هرچه را که لازم دارد خريداری کند. اين درست آنچه هائی است که در 28 سال گذشته در کشور ما رخ داده و اکنون در چهرهء آقای احمدی نژاد و اعوان و انصارش بکار هميشگی خود مشغول است
می خواهم بگويم که آنها همگی در تلاش به اجرا نهادن نقشه ای دويست ساله اند، و به همين دليل هم هست که هنوز آقای مهاجرانی شان در خلوتگزينی لندنی خود برای حزب الله لبنان کف می زند و آقای خاتمی شان، در مقام رئيس گفتگوی تمدن ها، از حق مسلم ايران برای دستيابی به انرژی اتمی دفاع کرده و حتی نمی گويد که «اگر ما به سر قدرت بيائيم جلوی هرگونه سوء استفاده تسليحاتی از انرژی اتمی را خواهيم گرفت»، و بدينگونه، آشکارا از سياست های دولت احمدی نژاد دفاع می کند
يعنی، انديشهء امپرياليسم اسلامی و احياء جامعه ای که در بخش عمده ای از جهان بر مبانی شريعت و قوانين تعذير اسلامی بوجود آيد، صرفاً به «گروه دوم داخل حکومت ايران» تعلق ندارد و به جريانی وسيع و ضد بشری متعلق است که از اندونزی تا فلسطين پخش شده و در اساس مليت ستيز و بخصوص ضد ايرانی است و اکنون يکی از چهره های خود را در سيمای دلخراش «جمهوری اسلامی ايران» به جهانيان نشان داده است
اما مهمترين نکته که ما را از پرداختن صرف به گذشته بيرون کشانده و به انديشيدن به آينده رهنمون می شود آن است که، با عطف به اين سابقه، چگونه می شود از «گروه اول» ـ يعنی «خط امامی» های سابق و اصلاح طلبان کنونی ـ انتظار داشت که در اين موقعيت خطير در راستای منافع ملت ايران عمل کند؟ آيا نه اينکه در کاشتن و آبياری کردن گياه مسمومی که جان همهء ايرانيان را بخطر انداخته، نقش اين «گروه اول» ـ چه خواسته و چه نخواسته ـ همواره پنهان کردن ماهيت ضد بشری جنبش فرامليتی اسلاميست ها در ايران بوده است و، در عين حال، نمايندگی کردن آن در قوالب «دولت ـ ملت» مدرن؟ مگر نه اينکه خود اصلاح طلبان همواره از وجود يک «دولت سايه» سخن گفته اند که همواره و با موفقيت هر قدم اصلاح طلبانه را خنثی کرده است؟ چگونه است که اين به اصطلاح اصلاح طلبان» ـ لابد از ترس فروپاشی حکومت اسلامی ـ يک کلام در توضيح ماهيت اين دولت سايه بيان نکرده و موضوع را تنها به گله گزاری برگزار کرده اند و آقای خاتمی شان همچنان در قامت مدافع نخست اين تشکيلات باطناً تروريست و ظاهراً «ملی» در مجامع بين المللی داد سخن می دهند؟
اگر فرض کنيم که مهندس بازرگان و يارانش در بزنگاه انقلاب از ماهيت فرامليتی و تروريستی اين تشکيلات با خبر نبودند و در سکر اکسيری که امام جعلی بخورد همگان داده بود زمام حاکميت يک «دولت ـ ملت» را به دست گرفتند و حکومت اسلامی جعلی را بعنوان يک واحد ملی در ميان خانوادهء ملل نشاندند، آقايان رفسنجانی و خاتمی، که به زعم خيلی ها جزو «گروه اول» هستند، چرا همان بازی را با شدتی بيشتر ادامه داده اند و می دهند؟ مهندس بازرگان و يارانش، پس از آنکه پی بردند بازيچه ای بيش نيستند و نقش چهرهء دلربای ديو را بازی می کنند، آنقدر شرافت داشتند که خود را کنار بکشند؛ اما آقای خاتمی چرا هشت سال تمام اجازه دادند که کشور به نام ايشان اداره شود و آن دولت پنهان در سطح بين المللی به خرابکاری و تروريسم و کمک به سازمان های تروريستی و فراهم آوردن اسباب توليد بمب اتم در ايران ادامه دهد و در اين راه دست تطاول بر ثروت های ملی و جان های بزرگوار روشنفکران ايران بگشايد؟ آيا براستی، در محکمهء تاريخ و در جريان فريب دادن مردم ايران و جهان، تقصير «گروه اول» از تقصير «گروه دوم»، بيشتر نيست؟
و در موقعيت خطرناک کنونی است که بايد از خود بپرسيم: «آيا براستی اگر اکنون گروه اول هنوز در قدرت بودند ايران مشکلات کنونی را با جهان نداشت؟» مگر نه اينکه حجه الاسلام روحانی، نمايندهء دولت آقای خاتمی در مذاکرات انرژی اتمی، خود اذعان داشته است که ما با شرکت در اين مذاکرات برای «خودمان» وقت خريديم؟ و مگر، در وضعيت کنونی، گروه اول به قدرت و پايگاه اجتماعی وسيع تری از آنچه در دوم خرداد داشت رسيده باند که برگرداندنشان به قدرت تنش های خطير کنونی را تخفيف بدهد؟ يعنی، حتی اگر ايرانيان آماده باشند، دنيا خواهد پذيرفت که ديگرباره فريب خنده های مشمئز کنندهء آقای خاتمی را بخورد؟ من چنين باوری ندارم
از نظر من، اين «گروه اول و دوم» کردن های بازيگران حکومتی تروريستی، خود بزرگترين فريبی است که از همان اوان انقلاب بوسيلهء حزب توده مطرح و تبليغ شده و از دل آن نام هائی همچون «پيروان خط امام» و «چپ های اسلامی» و «مجاهدين خلق اسلامی» بيرون آمد و اکنون نيز همچنان در صورت های مختلف تداوم و تکرار می يابد. رهبری حزب توده، بنا بر سرسپردگی های خود به يک رژيم و ايدئولوژی خاص، که هرگز خود را در قالب تنگ يک «دولت ـ ملت» محدود نکرده و علناً سودای جهانگيری داشت، با تصور اينکه می تواند روی دست سازمان تروريستی اسلامی بلند شود و در ايران نيز يک دست نشاندهء ديگر بوجود آورد، اين توهم را در انداخت و به آتش آن باد زد. آنگاه، وقتی خود اتحاد جماهير شوروی از درون متلاشی شد، بازماندگان ايرانی اش، که هيچگاه نه عشق ايران را به دل داشتند و نه هرگز به نيکبختی ملت ايران می انديشيدند، و اعتقاد داشتند که «دولت ـ ملت» ها و منافع ملی نام های ديگر ناسيوناليسم منفور و پروردهء دست امپرياليسم به سرکردگی آمريکای جهانخوارند، بر آن شدند تا مهارت ها و دانش های خود را يکسره در اختيار «انترناسيونال تروريستی اسلامی» قرار دهند. اينگونه است که هم اکنون نيز در همهء سازمان های حکومت اسلامی و احزاب و تشکل های وابسته به آن «توده ای های سابق» را می توان مشاهده کرد که رؤيای شيرين پيروزی سوسياليسم استالينی را با رؤيای عبوس پيروزی اسلاميسم مهدوی تاخت زده اند
پس، اگر «امامزادهء بی غيرت» ديگر معجزه نمی کند، چارهء کار در چيست و چگونه می توان از وقوع حادثه ای بسيار دلشکن و خطرناک جلوگيری کرد؟ بنظر من چنين کاری محال است مگر اينکه خود ملت ايران بخود آيد، خطر دم افزای بيخ گوشش را درک کند و يک صدا برای نجات جان و مال خود و خانواده و هم ميهنانش صدای اعتراض بر آورد. من اين آرزو را محال نمی دانم. خطر جنگ هم اکنون ضرورت تصميم گيری را برای ملت ايران فراهم آورده است
و بگذاريد مطلبم را با سخن ديگری از سعدی شيراز به پايان رسانم آنجا که می گويد: «ای برادر، حرم در پيش است و حرامی در پس. اگر رفتی جان بردی و اگر خفتی، مُردی. خوش است، زير مغيلان، به راه باديه، خفت / شب رحيل ولی ترک جان ببايد گفت

به قلم دکتر نوری علا

ادامه / بازگشت

گفتگو با تمدنها یا سرزنش آنها؟

2007-01-18T00:38:00.000-08:00

چندی پیش به نمایشگاهی با عنوان «دست آوردهای» نیروی انتظامی برخوردم که چکیده اش را در بروشوری رنگین بدست مردم از همه جا بی خبر می دادند. در این بروشور به مطالب زیادی اشاره شده بود که یکی از آنها، بیشتر از همه چشم را نوازش می کرد: «هشدارهای لازم در مورد ازدواج و هر گونه ارتباط با اتباع خارجی». عنوان بسیار وسوسه کننده بود البته برای مردمی که یکی به نعل میزنند و یکی به میخ، مردمی که از سویی تا نام خارجی به گوششان می خورد از خود بی خود میشوند و از سوی دیگر تا با این نوع هشدارها روبرو میشوند همچون مارگزیده از ترس نجاست و ایدز پا به فرار می گذارند. سخن را کوتاه می کنم چرا که بند بند این بروشور گویای همه چیز است و خود ناچیز

ازدواج اتباع خارجی علاوه بر تبعات سو قانونی، یکسری عواقب اجتماعی و فرهنگی را به شرح ذیل بدنبال دارد

احتمال کلاه برداری اتباع خارجی از خانواده های ایرانی تحت عنوان ازدواج
احتمال طرد تبعه خارجی و متلاشی شدن بنیان خانواده
بروز تضادهای رفتاری در پی تضاد فرهنگی موجود
قبل از ازدواج با اتباع بیگانه به مدیریت اتباع خارجه انتظامی مراجعه نمایید
شهروند گرامی مراقب باشید که ممکن است ارتباط با اتباع خارجی یک دام برای شما باشد
به افراد بیگانه که به شما پیشنهاد شغل، تحصیل، اخذ پناهندگی و یا ویزا می دهند اعتماد نکنید
ماده چهارده قانون اقامت اتباع خارجه: مسولین اماکن عمومی موظفند ظرف بیست و چهار ساعت پس از ورود خارجی، هویت و تاریخ ورود را در فرم های مخصوص درج و به نزدیکترین کلانتری یا مدیریت اتباع خارجه تسلیم نمایند
در صورت مشاهده هر نوع رفتار مشکوک از اتباع خارجی مراتب را به پلیس اطلاع دهید

از هر چه بگذریم، تنها چیزی که در این میان درخور توجه است دامن آلوده به کینه و حسد اسلام ساختگی اینان است که از آن بنام دامن گشوده و برادری و برابری یاد میکنند. خود را آگاه به جهان و جهانیان می پندارند و همگان را به اطاعت از اسلام ساختگی و بی رنگ شده توسط خودشان می خوانند و جالب اینکه این بی رنگی را، نتیجه شرارت و دام تنیده شده از سوی غرب میدانند. به این دلیل است که روز به روز رنگ پریده تر و رسواتر میشوند بجای اینکه درمان درد را در تن رنجور خویش بجویند
آری در پس زمزمه گوش نواز «گفتگوی تمدنها» نوایی اینچنین گوش خراش را می بینیم که بیش از پیش اهداف شوم و ستیزه گر این قوم همیشه ناپایدار را نمایان می کند. هدف از گفتگو با تمدنهای بیگانه چیست؟ خرد پاسخ می دهد: برقراری دوستی. ولی آیا پاسخ نویسندگان این «هشدارها» نیز همین است؟ خرد می گوید: خیر، هدف از گفتگو، فراخواندن بیگانگان - یا به قول مسلمانان، کافران - به این دامن پاک و تهی از کینه و شک و دشمنی است تا از رفتارها و تمدنهای آلوده خود دست بکشند و تمامی دست آوردهای آنرا بدور بریزند و هیچ نپرسند که مبادا، خشم خداوند بنده نواز را، بر انگیزند. سخن کوتاه می کنم با این سفارش که، دولتمردان سر در برف بدانند که این مردم اگرچه ساده نگرند ولی طبیعت انسان بگونه ایست که خود نیک و بد را می شناسد، زشتی و پلیدی از آن روح شکاک و بیمار است اگر بدنبال پایداری هستید در اندیشه نیکنامی باشید اگرچه بسیار دیر است

صدام به این آسانی ها نمی میرد

2007-01-07T00:54:00.000-08:00

جمعه شب گذشته، در دقايقی که می خواستم کامپيوترم را خاموش کرده و برای خواب آماده شوم، آخرين نگاه را به اخبار کردم. صدام مرده بود؛ آن جانور کثيفی که می خواست قهرمان قادسيه شود و سعد بن وقاص 1450 سال پيش را در قامت بی ترحم خود در جبهه های کشتار نوجوانان وطنمان زنده کند؛ آن دروگر زندگی و عشق و عاطفه؛ آن تجسم هراس انگيز آنچه انسان ـ در طول تاريخ بلندش ـ در تصوير اهريمن و شيطان بهم بافته است تا به خود بگويد که مرزهای پليدی و لئامت و خناسيت مخمر در ذات آدمی تا کجا می تواند گسترده شود، آری، هم او لحظه ای بر فراز تيرک اعدام تکان خورده و لرزيده و آنگاه جان داده بود. و ديدم که در آن شبانهء فرود آمده بر مغرب زمين يک سخن مرتباً تکرار می شود: «ديکتاتور مرده است؛ شايد از فردا مردم عراق نفس راحتی بکشند
بنظرم عجيب آمد که بچه يتيمی از کوچه های خاکی تکريت چنان تصور ما از ديکتاتور را با خاطرهء خود پر کرده باشد که در سياهی غليظ اش نام و خاطرهء ديکتاتورهائی ديگر، در همان در و همسايگی کشور او، از يادها رفته باشد. و صبح که شد سيل مقاله ها و عبرت نامه ها هم از راه رسيد. آنگاه ديدم که نويسنده ای مشهور او را «آخرين بازماندهء رام نشدنی عصر ديکتاتوری خاورميانه» نام داده است. دلم به درد آمد. حس کردم دارند به صدام جفا می کنند ـ بخصوص آنان که از يکسو صدام را در ابعاد هراس انگيز ديکتاتوری اش مجسم می کنند اما، از سوی ديگر، پای علم اصلاحات حکومتی در ايران «اسلام زده» سينه می زنند و مردم را به شرکت در«انتخاباتی» تشويق می کنند که، به قول رهبر رژيمش، تنها به معنای «مشروعيت يافتن ديگربارهء حکومت اسلامی در ايران است» و بس؛ که يعنی شما با شرکت در اين انتخابات فرمايشی پای مشروعيت رژيمی صحه گذاشته ايد که هزار صدام بايد در مکتبش درس ديکتاتوری بياموزند. حس کردم خيلی ها در ذهنشان در «يک بام و دو هوای» دائم بسر می برند و بيشتر تفاوت های ظاهراً بارز را می بينند اما عامدانه از شباهت ها چشم می پوشند. پس، فکر کردم اين هفته چند کلمه ای از آنچه، به قول اسلاميست ها، در اين مورد«مغفول» مانده است بنويسم
راستی تفاوت صدام با آنان که در اوين نشستند و فرمان مرگ هزاران جوان را يکجا صادر کردند کدام است؟ همان ها که اکنون يا وزير کشور و وزير اطلاعات حکومت اسلامی اند و يا، لباس اصلاح طلبی بر تن، در قامت اپوزيسيون «خودی» قد راست کرده اند. مگر گورستان خاوران چه کم از حلبچه دارد که به خاطر اين يکی صدام را به دار می کشيم و پای جنازه اش به شادی می پردازيم و، در غفلت از آن يکی لحظه ای در دعوت مردم به شرکت در گزينش های نمايشی رژيم ترديد نمی کنيم؟ چگونه است که حکومت اسلامی مملو از صدام حسين های سابقه دار است و ما، در پی پشتيبانی از شرکت مردم در «انتخابات ظفرنمون اخير»، صدام را «آخرين بازماندهء رام نشدنی عصر ديکتاتوری خاورميانه» می دانيم؟ چگونه است که اين همه صدام حسين رنگ و وارنگ را نمی بينيم که صف کشيده اند تا سنت مبارکهء ارهاب و ارعاب و سيف الهيت فراموش کسی نشود؟

تفاوت صدام با خامنه ای ها و رفسنجانی ها و خاتمی ها چيست؟ مگر نه اينکه اينان 28 سال است در بر پا نگاهداشتن دستگاه های کشتار و شکنجه و اعدام و سنگسار شريک هم بوده اند؟ مگر در اين زمينه ها در دوران رياست جمهوری رفسنجانی و خاتمی کاری کمتر از دوران رياست جمهوری صدام حسين صورت گرفته است؟ مگر صدام حسين مسئوول قتل های زنجيره ای بود يا به فرمان او داريوش فروهر را سر کندند و پروانهء فروهر را پستان بريدند؟ مگر صدام بود که زهرا کاظمی را در زندان و زير شکنجه به تجاوز کشت؟ مگر در زندان های اين آقايان روش هائی انسانی تر از روش های زندان های صدام بکار رفته است؟ آقايان! کمی خاطرات زندانيان رژيم اسلامی را ورق بزنيد و به من بگوئيد که روش های صدام ابتکاری تر بود يا روش های حاج آقاهائی که زندان های ايران را سرپرستی می کنند و به تواب سازی مشغولند
براستی تفاوت صدام حسين با همين تازه از راه رسيده ای که نيامده به کشف «حق مسلم» ما نايل آمده است در چيست؟ صدام را به جرم واهی داشتن سلاح های کشتار جمعی به زير کشيدند و اين آقا خود اعلام می کند که ما بی اعتناء به همهء دنيا و برای «مقاصد صلح آميز!» مشغول غنی سازی اورانيوم، آن هم در حدهائی بالاتر از حد لزوم «مقاصد صلح آميز!» هستيم. مگر نه اينکه اين آقا خواستار محو يک ملت از روی صفحهء زمين شده است و کشتارهای همپالگی های تاريخی اش را انکار می کند؟ آيا صدام حرفی زده است که روی دست اين آقا بلند شده باشد؟ و مگر نه اينکه اين آقا، از راه نرسيده، می خواهد عقربهء تاريخ را به عقب برگرداند و سنت های الهی سنگسار و شکنجه و سانسور و خفقان را حياتی نو ببخشد و لابد با عنوان «مجددالاسلام» به تاريخ غوطه ور در خون جمهوری اسلامی بپيوندد؟
يا تفاوت صدام تکريتی با آن بچه يتيم کوچه های خاک گرفتهء خمين چيست که هنوز با نام بی شوکت «حضرت امام» بر سر زبان های هزاران صدام حسين بالقوه می گردد و کسی به اين فکر نمی کند که اگر صدام به ايران و کويت حمله کرد و از «بيگانه» کشته و پشته ساخت، اين امام مجعول با ملتی که او را بر شانه های خود نشانده بودند چنان کرد. آيا کسی احکام خمينی را با احکام صدام حسين مقايسه کرده است، يا به لحن سخن اين دو گوش فرا داده و ارادهء بی ترديد کشتارشان را در برابر هم نهاده است؟ صدام به جرم کشتار شيعه به دار آويخته شد و فرصت پيدا نکرد تا پاسخگوی جنايات ديگر خود باشد، اما امام خمينی، تنها با صدور فرمان «هر که بر سر موضع خود ايستاده کشتنی است» پای کشتار چندين هزار شيعهء مؤمنی را صادر کرد که موضعشان فقط نپذيرفتن حکومت او بود، آن هم زمانی که خود حضرت امام راحل رئيس آنها را از رسيدن به کرسی رياست جمهوری محروم کرده و اختلاف را به راه انداخته بود؟
يا اصلاً تفاوت صدام با فرماندهان لشگر اسلامی که به ايران تاختند و فرمان قتل عام مقاومت کنندگان، برده ساختن مردان تسليم شده، و به کنيزی گرفتن و همخوابگی به عنف با زنان و دختران ايرانی را صادر کردند در چيست؟ چرا آنها که اکنون کشورمان را «ايران اسلامی» می نامند فراموش می کنند که اين اسلام (به خوب و بدش کاری ندارم) با آفرينش هزاران حلبچه در سراسر ايران بر کشورمان تحميل شد و ما، تا اين روايت تاريخی را پنهان می کنيم، همگی مان، در صادقانه ترين دعاها و نيايش هامان به درگاه قاصم الجبارين، به ستايش صدام و صداميت نشسته ايم؟ مگر قتل عام چهل هزار از مردم فارس که در پی مرگ عثمان و به خلافت رسيدن علی بن ابيطالب سر به نافرمانی برداشته بودند خيلی از جنايات صدام کمتر است؟ صدام سنتی را ادامه داد که از عهد آشور بانيپال بر خاک موطن او شکل گرفته بود و عاقبت در خلافت اسلامی رسميتی الهی يافت؟ آيا براستی بايد قبول کرد که با مرگ صدام اين سنت بهشتی هم به پايان خود رسيده است؟
صدام سودای باز سازی خلافت اسلامی و احياء عظمت کلده و بابل و آشور را در سر داشت؛ می خواست کشورش را به اعصار آميخته با استوره ای برگرداند که در آن گيلگمش و بخت النصر و آشور بانيپال بر جهان حکومت می کردند. او، در اين سودا، به باز سازی زيگورات بابل و غنی ساختن موزه های کشورش از آثار بازمانده از اعصار قدرتمندی حکومت های بين النهرين پرداخت. در عين حال، او حتی ايوان مدائن را که بازمانده ايرانيانی بود که تا دم مرگ از دشنام دادن به آنان خودداری نکرد ويران نساخت، تاريخ کشورش را منکر نشد، گذشته را به نادرستی و دروغزنی بازنويسی نکرد، زنان را به چادر نکشيد و در خانه محبوس نساخت، دانشگاه ها را «بی دانش» نکرد و در تبديل آنها به «حوزهء علميه» نکوشيد. اما ديکتاتورهای کشور ما، از خمينی گرفته تا احمدی نژاد، سودائی جز انکار تاريخ ايران ندارند، آثار تاريخ ماقبل اسلام را با بولدوزر و سد و جاده و قطار ويران می کنند، ايرانی پيش از اسلام را وحشی و راهزن و آدم نشده می خوانند که سپاهيان مهرورز عرب نومسلمان به تربيت و آدم کردنشان همت گماشتند. صدام از حاکمان سفاک تاريخ خود را به نيکی ياد کرد و اينها مفاخری همچون کورش بزرگ را به قوادی و راهزنی متهم ساخته اند
باری، می توان اين مقايسه ها را همچنان ادامه داد. اما فکر می کنم همين مقدار کافی باشد تا از خود بپرسيم که آيا صدام براستی«آخرين بازماندهء رام نشدنی عصر ديکتاتوری خاورميانه» بوده است؟ و آيا اکنون که از شر او راحت شده ايم ديگر می توان به «پروسهء رفرماسيون» در ايران اميدوار بود و منتظر شد تا مردم، با شرکت هرچه وسيع تر خود در «انتخاب آنها که از فيلتر حکومت گذشته اند»، به تعمير و اصلاح رژيم اسلامی مشغول شوند؟ براستی چگونه است که ديکتاتور خانهء همسايه را می بينيم اما از درک ابعاد هولناک ديکتاتوری حاکم بر کشورمان چنان غافل می شويم که شرکت در انتخابات ابقا کنندهء آنها را بهترين داروی شفابخش اين هيکل شکنجه ديده می دانيم؟
بنظرم می آيد که صدام حکم همان زن زناکار محکوم به سنگسار عهد عيسای مسيح را يافته است و بايد سخن همان ناصری را تکرار کرد که «هرکس گناه نکرده است سنگ بياندازد.» به ياد داشته باشيم که صدام موجودی خود آفريده نبود و بسيارانی در رساندن او به جايگاهی که ساليانی دراز در آن قرار گرفت سهيم بودند. او رانندهء ماشينی بود که تمام پيچ و مهره هايش را با انديشهء آفرينش و ادامه و ابقاء خودکامگی و ديکتاتوری بسته بودند. در پيدايش او همهء طراحان و مهندسين و ريخته گران و سيمکشان، از يکسو، و همهء روغن کاران و مراقبان و تعميرکاران و اصلاح گران، از سوی ديگر، دست داشتند. آنها همه ماشينی را آفريدند و کارا نگاه داشتند که صدام تنها رانندهء نگون بخت آن بود؛ يتيمی از کوچه های تکريت که از پستان مادر جز نفرت ننوشيده بود و جز خشم در دل خويش سرمايه ای نداشت. و تا آن طراحان و مهندسان و تعميرکاران هستند و دست اندر کارند هميشه ماشين ديکتاتوری برای رانندهء بعدی، زين و يراق شده، آماده است و بچه يتيم های نفرت زاد کوچه های تکريت و خمين در همه جای دنيا پراکنده اند
می خواهم بگويم که آنچه برای جوامع اهميت دارد اشخاص نيستند؛ اين جايگاه آنهاست که اشخاص را چنان توانا می کند که بتوانند به اشارهء سری مردم حلبچه را يکسره با بمب شيميائی قتل عام کنند، شيعيان جنوب عراق را به گلوله ببندند و شهرهای ايران را با بمباران های مدام تکه تکه و ميليون ها آدم را، در جبهه های بی حماسهء جنگ و تجاوز، با مرگ های جوانسال ِ اميد های ناشکفته، رهسپار وادی عدم سازند. تفاوت صدام با آن مردک ته ريش داری که در زيرزمين های اوين شلاق می زند و آدميان را از سقف آويزان می کند چيست؟ اگر او توانسته بود در بازی قدرت روی صندلی صدام بنشيند آيا کمتر از او خون می ريخت و مرگ می آفريد؟ تفاوت آنکه کلوخ بر می دارد و پيشانی زن جوانی را می شکافد که گوش به خواهش دل کرده و در آغوش مردی که دوست می داشته خفته است با صدام حسين چيست؟ مرگ آفرينی بازار بی انتهائی است که تاجرانش کلوخ اندازان و شکنجه گران و قتل عام کنندگانند. در اين راسته هرکس به قدر وسع و استعدادش گام می زند و تجارت می کند. من بين آنکس که الله اکبر گويان و «عجل فرجه الشريف» گويان طناب اعدام را به دور گردن صدام سفت می کرد و خود صدام تفاوت چندانی نمی بينم. اينها دو هنرپيشه اند ـ اغلب با استعدادی مساوی ـ که دو نقش مختلف را به فرمان شرايط بازی می کنند. يکی به نام ارادهء خويش می کشد و ديگر به نام مجری قانون داس مرگ را در دست دارد
و تا زمانی که روشنفکر و نويسنده و رزمندهء سياسی ما به اين نيانديشد که چگونه می توان گندابی را خشکاند که در آن پشه مالاريا رشد می کند و تکثير می شود، تا زمانی که به حوزه ها و مدرسه و حجره هائی نيانديشد که در آن به شستشوی مغز جوانانی مشغولند که قرار است با نام پر افتخار ِ (به قول آقای عطاء الله مهاجرانی) «استشهادی» آمادهء کشتار ديگران و منفجر کردن خود شوند تا لحظه ای ديگر به «لقا الله» پيوسته و با 72 حوری (لابد به شمارهء شهدای کربلا) محشور گردند، تا زمانی که نبيند چرا و چگونه خمينی ها و خاتمی ها و احمدی نژادها می توانند صحنه گردان گنداب ولايت باشند، هيچگاه کسی شاهد مرگ «آخرين بازماندهء رام نشدنی عصر ديکتاتوری خاورميانه» نخواهد بود
کافی است تا سری از پنجرهء خوش خيالی های خويش بيرون کنيم تا اين همه صدام حسين وطنی را که آماده و کمر بسته در مجلس شورای اسلامی، مجلس خبرگان رهبری، شورای نگهبان قانون اساسی، مجمع تشخيص مصلحت نظام، هيئت دولت اسلامی، مراکز تواب سازی اسلامی، ندامتگاه ها و تربيتخانه های اسلامی و فرماندهی سپاه های چپ اندر قيچی اش نشسته اند ببينيم و دريابيم که، تا در بر اين پاشنه می چرخد، خاورميانه از توليد «ديکتاتورهای رام نشدنی» کم نخواهد آورد و به پايان عصر حکومت آنان نخواهد رسيد
اما، و همهء نکته در اين است، که اگر حکم «آنچه برای جوامع اهميت دارد اشخاص نيستند» بخواهد درست باشد، لازم است که به اشاره کردن به حضور وافر اين همه صدام حسين و صدام حسين پرور در کشور خودمان کفايت نکنيم و در جستجوی آن باشيم که چه«نظام» يا سيستم يکپارچه ای می تواند صدام حسين ها را بيافريند، آنها را به قدرت رساند و، در پی برافتادن هر يک از آنها، با گزينش «نفر بعدی»، استمرار کار خود را تضمين کند. آنگاه، نيک اگر بنگريم، می بينيم که اين نظام شايد قديمی ترين سيستمی باشد که انسان آفريده و چرخ و دنده هايش را همواره روغنکاری کرده است. تاريخ را بگشائيد: تا جائی که حافظه سنگ و چوب و خاک و پوست و کاغذ اجازه می دهد صدام حسين ها بر تاريخ حکومت کرده اند. اليگارشی يونانی (که نام دموکراسی بخود گرفته بود) و جمهوری رومی، هر دو لمحه های کوتاهی از تاريخ بوده اند. جوليوس قيصر تبديل به خود «روم» شد و لوئی چهاردهم اعلام داشت که«دولت منم». باور کنيد که صدام حسين انگشت کوچک شاه اسماعيل صفوی و آغا محمد خان قاجار خودمان هم نبود، چه رسد به خون آشامان تاريخ دور و نزديکی همچون چنگيز و هيتلر و فرماندهان سپاه اسلام به هنگام شکستن ديوارهای مدائن
براستی که فقط دو سه قرنی است که انسان ياد گرفته چگونه می توان فلک ديکتاتوری را شکافت و «طرحی نو» در انداخت؛ و اين امر ميسر نشده است جز به مدد برقراری مردم سالاری، مدت دار کردن دوران حکومت اشخاص، ايجاد روابط مراقبت کننده و متعادل ساز در ماشين حکومت، و نپذيرفتن «مطلقه» بودن قدرت شخص يا دستگاهی که قدرت آمره را در دست دارد. از اين منظر که بنگريم می بينيم که مثلاً، صدام و خامنه ای (به عنوان دو ديکتاتور معاصر) هر دو محصول براندازی سيستماتيک همين مفروضات ساده اند: هر دو قدرت مطلقه دارند، هر دو مادام العمر سوارند، هيچ دستگاهی حق تفحص در کارشان را ندارد و حضور مردم در صحنه و انتخابات آنها مضحکه هائی رقت انگيزند که برای مسخره کردن جهان متمدن بر صحنهء سياست اينگونه جوامع به نمايش در می آيند
اما کافی است که در سيستمی که جايگزين نظم قبلی می شود کسی نتواند بصورت نامحدود و مطلقه مهار قدرت را در دست گيرد (حتی اگر با کودتای نظامی بر سر کار آمده باشد)، کافی است که هيچ دستگاه و شخصی نتواند از تفحص و مراقبت ديگران مصون باشد، کافی است جز نمايندگان ملت (حتی قلابی ترينشان) کسی حق قانونگزاری، دخالت در آن، و نيز تفتيش و مراقبت در امور را نداشته باشد. کافی است که هيچ مقام سياسی و فرمانگزاری بالای سر سه قوای کشوری نايستد و حکمرانی نکند
اما آيا براستی همين ها کافی اند؟ نه! واقعيت آن است که يک شرط ديگر هم برای تحقق رؤيای رسيدن به جامعهء آزاد و بی ديکتاتور وجود دارد و آن وجود و حضور مردمی است که «حقوق مسلم» خود را بشناسند و بر نگاهداشت آنها پافشاری کنند. بی مردمی صاحبکار و طلبکار و ارباب صفت، که به مستخدمينشان حقوق می پردازند و در کار آنها مو را از ماست می کشند، نه سيستم پايدار می ماند و نه راه های ايجاد اختلال در سيستم بسته می شود
و اين مردم از کجا می آيند و چگونه خلق می شوند؟ پاسخ روشن است: چنين مردمی خود محصول دستگاه بزرگ آموزش و پرورشی نامتمرکز و بسيار گسترده و منتشرند که با سوخت سنت و مذهب و فرهنگ کار می کند. اينها اجزاء دستگاهی هستند که هم می آموزد، هم تربيت می کند و هم مغزشوئی از کارهای اوست. و در غياب فرهنگی که در خود اصول مدرن جامعه گردانی را نگواريده و خودی نساخته باشد کاری از دست سيستم سازان مدرن ساخته نيست؛ انقلاب پشت انقلاب رخ می دهد، شاهان در پی شاهان سرنگون می شوند، جمهوری ها يکی پس از ديگری بر پا می شوند؛ قوانين اساسی تازه ای جای قوانين قبلی را می گيرند اما تنها نظام ديکتاتور پرور است که بر جای می ماند، در مسير باد و توفان خم و راست می شود اما، چون ريشه در خاک های فرهنگ ديکتاتور پروری و ديکتاتورپذيری دارد، توفان که گذشت قد راست می کند تا بر برهوت تسليم و خفت و رهبر پرستی حکومت از سر گيرد
بگذاريد سخنم را با حکايتی از سعدی، اين معلم کهنه کار فرهنگ ايران، تمام کنم که سخنش را در دوران دبيرستان صد بار به ما ديکته کرده اند؛ باشد تا ما نيز بتوانيم چهرهء خويش را در آينهء گفتار او ببينيم و از اينکه خودمان هم شباهت هائی با صدام حسين و خمينی داريم شگفت زده شويم
وزرای انوشيروان در فهمی از مصالح مملکت انديشه همی کردند و هر يکی از ايشان دگرگونه رأی همی زدند. ملک هم تدبيری انديشه کرد. بوذرجمهر را رأی ملک اختيار آمد. وزيران، در نهان، گفتندش: "رأی ملک را چه مزيت ديدی بر فکر چندين حکيم؟" گفت: "به موجب آنکه انجام کارها معلوم نيست، و رأی همگان در مشيت است که صواب آيد يا خطا، رأی ملک اولی تر است؛ تا اگر خلاف ِ صواب آيد بعلت متابعت از معاتبت (سرزنش) ايمن باشم
خلاف رأی سلطان، رأی جستن
بخون خويش باشد دست شستن،
اگر خود روز را گويد شب است اين
ببايد گفت: اينک، ماه و پروين
به قلم دکتر نوری علا

ادامه / بازگشت

سال 2006 در نگاه جوان ایرانی

2007-01-02T00:06:00.000-08:00

سال جدید میلادی از راه رسید و در دل سرمای زمستانی، دلهای مردمان دوست داشتنی سراسر جهان را باردگر با تابش مهر و دوستی گرمی بخشید

در این میان سالی که گذشت هر چه بود و نبود برای بسیاری یادآور تلخیها و ناگواریهایی بود که افسوس بشریت را بدنبال داشت. مردم دنیا با ناخواسته هایی رویاروی شدند که در دل تاریخ جای گرفت و خواهش دوستی و مهربانی را بیش از پیش در دلهایشان زنده کرد

مردم ایران نیز همچون سه دهه گذشته از این گذر بی بهره نبودند و در حالیکه انسان غربی در تکاپوی نجات از بلاهای طبیعی بود او بدنبال رهایی از بند و ستم دولتمردان جمهوری اسلامی بود که همچون سایه ابری سیاه بر بخت و تمدن آزاده اش چنگ انداخته است

پتکین آذرمهر، جوان اندیشمند ایرانی این بلاهای دلخراش را به زیبایی یک نقاشی، در وبلاگش به ما می نمایاند که در پس یادآوری تلخیها، در گوشمان زمزمه میکند که در پیش رو چیست و چرا باید آزاد اندیشید و از این گذر کوتاه چگونه نامی نیک برجای گذاشت

بر او و تمامی انسانهای دوستدار دوستی شادکامی آرزو میکنیم و به امید اینکه ایرانیان نیز روزگاری نه چندان دور بر گرد هم آیند و باردگر سرلوحه مهر بشریت را بر سپهر بیافرازند

بت پرستی اسلامی

2006-12-30T01:13:00.000-08:00

چند روزیست که تماشاگر رفتاری بت پرستانه آن هم در روزگارانی که انسانهایی پا بر جهانی دیگر می گذارند تا پاسخهای نیافته بر روی زمین را شاید، در آنجا بیابند. انسانهایی که تمام زندگی خویش را در راه آسایش و آرامش بشریت فدا میکنند و هیچ چشمداشتی از آنهمه درد و رنجهایی که در این راه میکشند، ندارند
در رویارویی با این انسانهای فرهیخته و دوست داشتنی، انسانهایی نیز بر این خاک زندگی میکنند که به کردار تن پروران، سر بر بالین خوش نهاده و از دست آوردهای دانشمندان غربی سود میجویند و در پاسخ به کرده های آنان با پوزخندی از سر نادانی، سرانجامشان را پوچ و دنیایی می پندارند
روزگاری بس دراز از شکسته شدن بتها به دست ابراهیم پیامبر میگذرد. او خواسته یا نخواسته بتهای سنگی و چوبین را شکست و بجای آنها بتی سراپا خیالی در سر مردمان نهاد. چه فرقی میکند، آنچه را که ما میپرستیم (بت) سنگ باشد، چوب یا هر دست ساخته ای که از ذهنیت انسان بر می آید. چه فرقیست بین دست ساخته و خیال پرورده در ذهن که هنوز پای بر میدان دید انسان نگذاشته است. آری سالها بعد از ابراهیم باز پیامبرانی بوده اند که بت را در هیکل هایی گوناگون به مردم ساده اندیش و تن پرور نمایانده اند. آخرین آنها (خوشبختانه) بتی ساخت از گونه ای بسیار بدیل که از خاک و خشت ساخته شد با یک در، که بعدها پارچه ای بزرگ و آجرنما آنرا پوشش داد و این دست ساخته کوچک را خانه خدا نامید و به مردم فرمان داد تا بدور آن بچرخند و از توشه آخرت بهره ای ببرند. از آن زمان هزار و چهارصد و بیست و هشت سال است که مسلمانان به گرد خانه خدایشان دور میزنند و توشه آخرت جمع میکنند. حج نامیست که بر این نوع عبادت نهاده اند، باری هر وقت که نامش را میشنوم بیاد ابراهیم بت شکن می افتم که اگر امروز زنده بود چگونه میتوانست از میان این مردمان چرخنده به دور خود عبور کند و این بت سراپا خشتی بلند را به تنهایی بشکند
از طرفی دیگر فردا روز عید قربان مسلمانان است. روزی که به اسماعیل پیامبر وحی شد که فرزند خویش را بر پای خدا سر ببرد، درست همانگونه که بت پرستان هدایایی را بر پای خدایان خود می نهادند. امروزه پس از پوست اندازیهای بسیار و بهره مندی از دست آوردهای دانشمندان غربی این مراسم با قربانی کردن گوسفند زبان بسته ای صورت میگیرد که باید جرعه ای آب بنوشد تا تشنه از این دنیا نرود و سپس رو به سوی همان خانه خدا کرده و سر از بدنش جدا میکنند تا هدیه ای باشد ناچیز، بر پای خدایی بزرگ

Happy new year for all christians

جنبش دانشجویی در مسیر خروج از تاریکی

2006-12-23T00:07:00.000-08:00

در دو سه هفتهء گذشته، در های و هوی انتخابات چند گانه ای که رسيدگی به مضامين مندرج در نتايج آنها فرصتی ويژهء خود را می طلبد، بنظر می رسد که، رفته رفته، آنچه در 16 آذر امسال در پلی تکنيک تهران (امير کبير فعلی) رخ داد، می رود تا به صورت خاطرهء آذرخشی توفنده اما ديرنپاينده در آيد، حال آنکه، اگر نگاهمان به آيندهء ايران باشد، آنچه اهميت دارد يکی همين جنبش پويندهء دانشجوئی است که دست آوردهای کنونی حکومت اسلامی در انواع انتخاباتش را ـ در بلند مدت ـ امری کم اهميت و ناپايدار خواهد ساخت
آنان که با مقولات مربوط به «فلسفهء تاريخ» سر و کار دارند می دانند که يکی از اهداف اين نوع انديشيدن فلسفی جستن مضامين معنی داری برای حرکات و تحولات بلند مدت جوامع و نهادهای درون آنهاست. بی آنکه حاصل اين نوع انديشيدن همواره اعتباری صد در صدی داشته باشد، پرداختن به آن اغلب به ما کمک می کند تا بتوانيم معنای کارکردی هر حرکتی را در محور خط ويژه ای که گذشته را به آينده متصل ساخته و، لاجرم، از اکنون می گذرد، بهتر درک کنيم. و يکی از مضامين مربوط به سير تحولات جوامع و نهادهای اجتماعی را می توان در آنچه که شايد بشود «فلسفهء خروج» خواند يافت. سپهر اجتماعی، در تمام جوامع و تمام نهادهای منتشر در آنها، همواره در حال «خروج» از يک وضعيت خاص و ورود به وضعيتی نوين است و در اين کار حرکتی رو به پيش دارد. بر اين«رو به پيش داشتن» تأکيد می کنم چرا که اگر تحولی منجر به تعميق وضعيت موجود شود و ما را در مسيری ارتجاعی (= بازگشت کننده) قرار دهد، در واقع بايد پذيرفت که اساساً خروجی انجام نيافته است که بتوان برای آن معنا و راستائی متصور بود
در عين حال، برای درک اين تمهيدات، بايد به اين نکته نيز توجه داشت که خروج هر عنصر از مجموعه ای که در آن نطفه بسته و شکل گرفته، نوعی حرکت استقلال جوينده است که همواره با درد و رنج و مقاومت و فشار روبروست
به همين اعتبار، وقايع 16 آذر امسال نشانهء خروج و جدائی مهمی است که ساير اعضاء يک کليت تاريخی شده را (با همهء تضادهائی که در خود و با خود دارند) به تلواسه و واکنش وا داشته است. يعنی، در پی سکوتی چندين ساله، 16 آذر امسال نشان داد که جنبش دانشجوئی ايران به مرحلهء بارزی از يک سير خروجی رسيده است و، به همين دليل، همهء نيروهای ترسيده از خروج يک عضو مهم از مجموعهء اعضاء «خودی» و «هم گوهر» می کوشند تا با وسائل گوناگون ـ از ترغيب آن به بازگشت گرفته تا سرکوب حرکت پيشرونده ـ اين خروج هيجان انگيز را ناممکن کنند

به سه واقعه نگاه کنيم
احمدی نژاد برای ايراد سخنرانی در روز سنتی دانشجو، همراه با نيروهائی سرکوب گرش به پلی تکنيک تهران می رود و، در مقابل اعتراض دانشجويان به اين حضور، از شعار «توپ، تانک، مسلسل / ديگر اثر ندارد» استفاده می کند و دانشجویان را «عامل استکبار، وابسته به آمریکا و عده ای دانشجونما» می خواند
دانشجويان هم با آتش زدن عکس های او خواستار خروج احمدی نژاد از دانشگاه می شوند و بسيجی های همراه «رئيس جمهور مهرورز» نيز به سرکوب آنها می پردازند
در اين ميان آقای محسن ميردامادی، دبيرکل جديد حزب مشارکت اسلامی، همراه با تقبیح حرکت دانشجویان، می گويد: حرمت رئیس جمهوری منتخب مردم باید حفظ شود و آنچه امروز رخ داده را محکوم می کنیم
اين سه واقعه يک منتجه جالب دارند: روز بعد، واکنش دانشجويان در جريان سخنرانی های انتخاباتی اعضاء و مؤتلفان حزب مشارکت اسلامی، بصورت چند پلاکارد خودنمائی می کند. بر اين پلاکاردها نوشته اند: «میردامادی، پیوند مشارکت و کیهان مبارک باد» يا «ميردامادی، دبیر کل امنیتی مشارکت
براستی معنای اين پلاکاردها چيست؟ مگر در يک منظرهء تاريخی و عمومی، آنجا که اسلاميت خاص رژيم ولايت فقيه مطرح باشد، هيچگاه تفاوت و تضادی بين کيهانی ها و مشارکتی ها و امنيتی های رژيم وجود داشته است؟ به گمان من نه. اما می بينيم که شعار دانشجويان حکايت از انکشاف نوين آنها از همين حقيقت کهنه دارد و دانشجويان، در مسير «خروج» از ظلمات سابقه دار انجمن های خود، دست به کاری زده اند که وحدت منافع پنهان شده در اختلافات بين کيهانی ها و امنيتی ها و مشارکتی ها را افشا می کند
براستی هم، جز وجود وحدت منافعی پنهان در بين جناح های متفاوت و ظاهراً متخاصم درون حکومت اسلامی چه چيز ديگری می تواند موجب آن شود که حزب مشارکت اسلامی، تا پيش از 16 آذر امسال، و در تمام نظرات رسمی خود، دولت احمدی نژاد را «دولت پادگانی» بخواند و انتخاب او را محصول وجود «دولت پنهان» و «تقلب در رأی گيری» بداند اما، در پی اعتراض دانشجويان به حضور همين دولت پادگانی و تقلب زده، يکباره اعلام کند که: حرمت رئیس جمهوری منتخب مردم باید حفظ شود و آنچه امروز رخ داده را محکوم می کنیم
بدينسان، جنبش دانشجوئی ايران، در مسير خروج از رحم ظلمت زده ای که بيست و چند سال او را پروريده، با هر قدم به پيش، بيشتر به ماهيت پيوند پنهان جناح های رژيم پی می برد، و در اين آشکار سازی، نقاب از چهرهء دايه های ظاهراً مهربان تر از مادر«مشارکتی» بر می دارد
می دانيم که جنبش راستين و تاريخدار دانشجوئی ايران در سرآغاز پيروزی اسلاميست ها بر انقلاب مردم ايران سقط جنين شد و بجای آن نطفهء چيزی را بستند که «انجمن اسلامی دانشجوئی» نام گرفت و بر سرش هم چتری بال گسترد که «دفتر تحکيم وحدت حوزه و دانشگاه» خوانده شد. اين اقدامات همه در راستای روند «اسلامی کردن» زمين و زمان در ايران بود. تنها نهادها و تشکل هائی مجاز و«مشروع» شناخته می شدند که ـ بر طبق تعريف حاکميت از اسلام ـ «اسلامی» بودند. هرآنچه که چنين نبود محکوم به محوشدن بود و اگر اين امحاء ممکن نمی شد بلافاصله در جوار آن نهادی مشابه اما با پسوند اسلامی بوجود می آمد. اين انجمن های اسلامی خلق الساعه فعال مايشاء دانشگاه ها و بازوی حاکميت در سرکوب داشجويان و استادان نامسلمان، غيرمسلمان و ضد مسلمان محسوب می شدند و الحق که، بخصوص در طول دوران جنگ هشت ساله، وظيفهء خود را بخوبی انجام دادند
اما آنچه قطار همين «انجمن های اسلامی» و «دفتر تحکيم وحدت دانشجو و حوزه» را بر روی ريل تحولی از نوع ديگر قرار داد، ذات نامنجمد و نو شوندهء جوانی از يکسو، و فقدان پيوندهای مستقيم اقتصادی و منزلتی دانشجويان در دوران تحصيل در دانشگاه، از سوی ديگر، بود. اغلب، هر جوان، به هر قشر اجتماعی که تعلق خانوادگی داشته باشد، در دوران دانشجوئی هنوز بصورتی فعال در مبارزه برای برقراری و محافظت از منزلت های اقتصادی و اجتماعی خانوادگی و طبقاتی خود در گير نشده و، در يک معنای عملی، جزئی از يک قشری بی طبقه محسوب می شود که زمانی نه چندان دورتر، هنگامی که نوبت فارغ التحصيلی و احراز مسئوليت های اقتصادی و اجتماعی اش فرا رسد، ناگزير صاحب تعلقات اقتصادی ـ و در پی آن اجتماعی و سياسی ـ می شود
يعنی، دوران دانشجوئی لمحهء فراری بيش نيست و تا فرد دانشجو صاحب منافع شود دوران دانشجوئيش به پايان رسيده و ناگزير است هرچه زودتر به زندگی واقعی و مادی اجتماعی خود بپيوندد و اين نام و لقب را به جوان ديگری که تازه از راه رسيده بسپارد
اين دو جنبه از زندگی جوانان، در سراسر دوران دانشجوئی شان، ويژگی ها و نقش های عمده ای را برای آنان تعيين می کنند که همواره گوهری سنت شکن و فردائی ـ و بنابراين، طبيعی ـ دارند. فرصت دانشجوئی، در سطح اکثريت دانشجويان، فرصت انديشيدن آزاد و اغلب بی پروا است؛ فرصت پی بردن به منطق طبيعت جهان، علم، و کل وجود؛ فرصت پی بردن به ارزش آزادی و عدالت اجتماعی در همهء ابعاد آن؛ فرصت در افتادن با سنت های دست و پا گير، خرافه های بر آمده از جهل و باورهای سخيف. و همين خصلت های عام (يونيورسال) است که از دانشجويان قشر خاصی را می سازد که قادر است هم مشخصات فردای جوامع را تعيين کند و هم موتور حرکت آنها به سوی آن فردا باشد
اسلاميست ها، با اشراف به اهميت جنبش های دانشجوئی در تعيين سرنوشت جوامع، هم از آغاز زمامداری خود، کوشيدند تا با کمک انجمن های اسلامی، و دفتر تحکيم وحدت حوزه و دانشجو، بر اين اسب سرکش دهنه زده و آن را رام و هموار کنند. اما اين رام سازی، در گوهر خود، با طبيعت جنبش دانشجوئی تضاد داشت و در بلند مدت موجب شد که اين اسب به ظاهر رام، يکباره سرکشی آغاز کند و بر عليه رام کننده ای که با شلاق و يونجه در برابر او ايستاده است قيام نمايد
آيا جالب نيست که می بينم بيش از يک دهه است که از نام «دفتر تحکيم وحدت حوزه و دانشجو» (که هدفش فرو کشاندن دانشجويان به سطح طلبه های خرافات زدهء حوزه های علميه بود) عبارت «حوزه و دانشجو» آنگونه حذف شده که شايد اغلب دانشجويان جوان تصور کنند وظيفهء اين دفتر از ابتدا «حفظ وحدت دانشجويان» بوده است؟ حذف عبارت«حوزه و دانشجو» خود مرحله ای هيجان انگيز از روند «خروج» جنبش دانشجوئی از تاريکی زهدان اسلاميت تحميلی حکومت ولايت فقيه محسوب می شود
اما حکومت هم با اشراف به توقف ناپذيری اين «خروج» بوده است که زمانی دورتر دل از انجمن های دانشجوئی برکنده و به ايجاد نهادی با نام «بسيج دانشجوئی» دست زده است. اعضاء اين نهاد بسياری از ويژگی های دانشجويان واقعی را ندارند؛ حقوق بگير دولتند و از راه کنکور به دانشگاه راه نمی يابند و بر اساس شايسته مداری نيز فارغ التحصيل نمی شوند. به يک معنا، آنها صرفاً نظاميان دانشجونمائی هستند که برای سرکوب دانشجويان واقعی به دانشگاه می آيند و در آن لانه می کنند
در سال های توهم دانشجويان نسبت به اصلاح طلبی خاتمی و مشارکتی ها، آنها ضرب شصت بسيجی ها را بسيار چشيدند اما مدت ها طول کشيد تا نسل تازه ای از آنها دريابد که بسيج دانشجوئی چيزی نيست جز بازوی مسلح و ضد دانشجوی ائتلاف «امنيتی ها و کيهانی ها و مشارکتی ها»، و آلت دستی برای ائتلاف پنهان نگاهداشتهء همهء جناح های داخل حکومت و حواشی آن عليه گوهر آزادی خواه و درستی انديش و فردائی دانشجوئی
جنبش دانشجوئی، در مسير اين «خروج»، تجربه های عميقی را از سر گذرانده است تا سادگی و خامی اوليه اش تبديل به دانشی شود که اکنون بايد به خدمت رهائی کل جامعه در آيد. مثلاً، دانشجويان در دوم خرداد 76 نقش اصلی را در به قدرت رساندن آنچه که تصور می رفت «جنبش اصلاحات» نام دارد و ايران را برای همه ايرانيان می خواهد و بر ايجاد نهادهای مدنی پای می فشارد و از آزادی های فردی سخن می گويد، بازی کردند. و اعوان و انصار حکومت هم بصورتی بی رحمانه کوشيدند از خامی و ساده دلی آنان استفاده کنند
آنگاه، بازی هميشگی ِ «خوب ها» و «بدها» برای مدت های دراز نه تنها دانشجويان که بخش عمده ای از مردم ايران را در توهمی رو به نوميدی نگاه داشت. رئيس جمهور خندانی که در همهء دنيا بعنوان مدافع حکومت ولايت فقيه سينه سپر کرده بود و از شکنجه تا بمب اتم را توجيه می کرد و نماد حکومت ايران شناخته می شد، وقايع 18 تير، سرکوب دانشجويان، قتل های زنجيره ای روشنفکران و هزاران جنايت ديگر رژيم را به حساب «بدها» ی رژيم گذاشت و از وجود «هر 9 روز يک بحران» ناله کرد. اما آنگاه که، در پايان دوران مأموريت خود، در جمع دانشجويان ظاهر شد، پرخاشگری پيشه نمود و دانشجويان معترض را به اخراج از جلسه به دست«برادران بسيجی» تهديد کرد. او، در همان جلسه، به آنها گفت که «من نيامده بودم تا نقش اپوزيسيون رژيم را بازی کنم،» اما نگفت که، پس، آمده بوده تا اجرای کدام نقش را بر عهده بگيرد
بنظر من، اکنون سير «خروج»، دانشجويان ايران را در مرحلهء جديدی از پوست انداختن قرار داده که چيزی نيست جز حذف اسلاميت از نام و ماهيت انجمن های اسلامی. اکنون مرحلهء پيدايش «انجمن های دانشجوئی مستقل» فرا رسيده است؛ انجمن هائی که ديگر با اسلاميت شان مشخص نمی شوند و وظائف عامی را در حوزه هائی مختلف، از امور صنفی و داخلی دانشجويان گرفته تا امور عمومی فرهنگی، اجتماعی و سياسی جامعه، بر عهده خواهند داشت
اين درست همان مرحلهء استقلال جوئی است که در پايان مسير «خروج» پيش می آيد. تشکل های دانشجوئی تنها زمانی می توانند از آلت دست بودن به در آمده و، بجای خدمتگذاری به ولايت فقيه و مشارکتی ها، به خدمتگذاری به فردای جامعهء خود بپردازند که، به قول حافظ، از هرچه «رنگ تعلق» پذيرفته باشد و بپذيرد آزاد باشند
رنگ تعلق، گفتم تا شمول اين استقلال خواهی را تا اميدواری به جدائی از همهء ايدئولوژی های ريز و درشت را نيز به نتايج اين خروج» اضافه کرده باشم. وگرنه حکايت راهپيمائی ما چيزی جز از چاله درآمدن و به چاه افتادن نخواهد بود
باری، حذف «اسلاميت» بر يک معنای مهم تر نيز ناظر است. جنبش دانشجوئی (که نوعی «جامعهء نمونه» و برآمده از همهء اقشار و اقوام و گرايش ها و ايدئولوژی هاست) تنها با امحاء اين اسلاميت است که می تواند ـ بدون شرط گذاری و کنکاش در دين و آئين و عقايد سياسی دانشجويان متقاضی عضويت خود ـ به حوزهء سکولاريسم پای بگذارد
و اميد آن است که جنبش دانشجوئی، با حضور در چنين حوزهء جديدی، و با وارسی روابط ديرينهء خود با اصلاح طلبان اسلاميست، به اين اشراف اساسی هم برسد که اساساً هيچ جنبش اصلاح طلبی راستينی در سراسر دنيا نمی تواند رسيدن به سکولاريسم را در سر لوحهء برنامه های خود قرار نداده باشد، چه رسد به آنکه يکی از اهداف اعلام شده اش مبارزه با آن باشد. در واقع، تنها با عنايت به معنا و کارکرد سکولاريسم است که پيوند حزب «مشارکت اسلامی» با «کيهان اسلامی» و «دولت مهرورز و سرکوب گر اسلامی» يکجا آشکار می شود و دانشجويان ما پی می برند که در ايران هر نهادی که ريشه در خاک اسلاميت داشته باشد نمی تواند پيدايش جنبش مستقل و سکولار دانشجوئی را تحمل کند و به صور مختلف به امحاء يا گمراه کردن آن خواهد پرداخت
اما، در ماجرای اين «خروج» درس اساسی تری هم نهفته است. هر حرکت سمت و سو و مقصدی دارد. اين «مقصد» همان ارزش و حقيقتی است که عنصر خروج کننده به سوی آن در حرکت است. حال اگر اين ارزش و حقيقت مندرج در مقصد و هدف روشن نباشد حرکت ـ خود بخود ـ بی معنا و پوچ خواهد بود و تنها به سرگردانی نسل ديگری از جوانان ايران خواهد انجاميد
از اين منظر که بنگريم می بينيم که هر «خروج» يک جنبهء نفی کننده و يک جنبهء پذيرنده دارد؛ آنچه هائی را که در گذشته ناکارا و مزاحم و نادرست می يابد به دور می افکند و رفع کمبود آنچه هائی را که کارآمد و موافق و درست می پندارد همچون هدفی روشن در پيش رو می نهد و به سوی آن حرکت می کند. و در سير «خروج» جنبش دانشجوئی ايران هم ما به چشم خود ديده ايم که اين جنبش روز به روز از جزميت و خرافه پرستی و اطاعت کورکورانه و خردگريزی و ضديت با آزادی و دموکراسی دست کشيده و چرک و خون اين بند ناف های تاريخی را با خود اين بندها به دور افکنده است
و همانگونه که گفتم، ارزش و حقيقتی که اين جنبش رهسپار آن است همانا به دور افکندن بند رقيت اسلاميت و ورود جنبش دانشجوئی به حوزهء سکولاريسم است؛ سکولاريسمی که همچون خورشيد از روزنه های بی شمار تساهل در عقايد، خرد پذيری در انديشه، آزادخواهی و عدالت طلبی در زندگی اجتماعی، و دموکراسی طلبی و انسان مداری منطقی، به درون روح افسردهء جوانان ما می تابد و به آنها يادآور می شود که فردا در دست ها و انديشه های آنان ساخته و پرداخته می شود ـ چه بخواهند و چه نه. يعنی، مسئوليت سلامت فردا تاريخاً به آنها محول شده است
همين واقعيت، وظيفه ای خطير را به همهء دست به قلمان و اهل انديشه و کلام، و دانش آموختگان و روشنفکران ما هم گوشزد می کند: شما در جايگاهی قرار داريد که می توانيد اين راهپيمائی شگرف، هيجان انگيز و در عين حال خطرناک را برای نسل جوان کشورتان هموار سازيد و، در کلامی ديگر، حق اين است که اگر قدرت راهنمائی درست آنها را نداريد لااقل مسير حرکتشان را تاريک نکنيد و در هر بزنگاهی آنها را به کجراهه های دلشکن نکشانيد. ما همه به جنبش دانشجوئی ايران، به همهء آن انديشه های جستجوگر و همهء آن جان های فردائی بدهکاريم. بيائيم و در اشراف تازه آنان بر اينکه «امنيتی ها و کيهانی ها و مشارکتی های رژيم همه سر در يک آخور دارند» شک و ترديد تزريق نکنيم و برايشان، به قول شاعر انديشمندمان، «طبيب آدمی کش» نباشيم

به قلم دکتر نوری علا

ادامه / بازگشت

جایگاه خرد در نو اندیشی دینی

2006-12-11T07:17:00.000-08:00

اين روزها واژهء «خرد» خيلی طرفدار پيدا کرده است، بخصوص «نوانديشان دينی» خيلی دوست دارند آن را در شکل های مختلف«خرد پذيری» و «خردمداری» و «خردمندانگی» بصورتی مکرر به کار برند، آن هم در جامعه ای دين زده که حداقل هزار و چهار صد سال است می کوشد سينه به سينه به فرزندانش ياد دهد که «خرد» (يا همان «عقل» عربی) توهمی بيش نيست و با آن نمی توان به حقيقت وجود و اسرار کائنات راه يافت و، در اين بن بست، راه چاره آن است که عقل را زايل کرده و «دل» را ـ که سراپردهء عشق است ـ جايگزين آن نمود. اما اين روزها همه جا از مدافعان فکلی ِ مذهب می شنويم که اتفاقاً در «کلام خدا» هم سخن همه جا از صلابت و اهميت عقل است و تحقير و تخفيف کسانی که تعقل نمی کنند
بنظر من، در اين سخن سفسطه ای تاريخی نهفته است که به مدد آن «نوانديشان دينی» ما موفق شده اند همهء مفاهيم و واژگان ِ دوران سکولاريسم و خردگرائی را به نفع نظرات خود مصادره کنند و از طريق آن به خلق عبارت های بنياداً «در خود متضاد» ی همچون جمهوری اسلامی، دموکراسی اسلامی، حقوق بشر اسلامی، و روشنفکر دينی و نظاير آن برسند
اگر سری به حوزهء دين زده باشيد می دانيد که در «کلام خدا» وظيفهء عقل روشن است. اين قوه می تواند به انسان کمک کند تا به جهان و پديده های آن بنگرد و به وجود و قدرت لايزال خداوند (يا «الله») پی ببرد (مثلاً، در آيه 101 از سورهء «يونس»). قرآن، بر حسب نوع کارکرد اين قوه در نزد مردمان، آنان را به دو دسته تقسيم می کند: مردمی که عقل را بکار می برند (قوم یعقلون، مثلاً در آيهء 24 سورهء «روم») و مردمی که عقلشان کار نمی کند (قوم لايعقلون، مثلاً در آيهء 14 سوره «حشر»). آنها که عقلشان کار می کند، با ديدن پديده هائی همچون رعد و برق و گردش فصول و رفتن و باز آمدن گياهان، به وجود خدا پی می برند و به او ايمان می آورند، و در نتيجه در حلقهء «مؤمنون» در می آيند و در هر دو جهان رستگار می شوند و، در جانب ديگر هم آنهائی قرار دارند که عقلشان کار نمی کند و، اگرچه به همين پديده ها نگاه می کنند اما، از طريق آنها به وجود خدا پی نمی برند و در نتيجه جزو «کافرون» محسوب می شوند و شايستهء عذاب الهی بشمار می روند

قرآن، لا اقل در حدود بيست جا، از عقل سخن می گويد و در اغلب اوقات آن را همرديف حواسی چون بينائی و شنوائی می داند و کسانی را که از طريق بکار بردن عقل خود به وجود خدا پی نمی برند به «کوران» تشبيه می کند (مثلاً، در آيه 22 از سورهء «انفال»). عاقل در هر پديده ای معجزهء خداوند را می بيند و نادان به همان پديده ها نگاه می کند و خدا را در آنها نمی يابد. اين عصارهء معنا و کارکردی است که قرآن برای عقل قائل است. اگر عقلی در پديده ها نظر کرد و خدا را نديد، انسان صاحب آن حکم چارپايان را پيدا می کند: «کافران در بی عقلی مانند چهار پايان اند، بلکه نادان تر و گمراه تر» (سوره «فرقان»، آيهء 44
حافظ هم، که ديوانش را «قرآن فارسی» می خوانند، در واقع همين نظر را تکرار می کند وقتی می نويسد: «عاقلان نقطهء پرگار وجودند، ولی / عشق داند که در اين دايره سرگردانند». او، البته، يک پاگون بالاتر هم به عقل می دهد و آن را در مرتبهء «مشاور انسان» می نشاند اما با يک شرط اساسی و آن هم اينکه اين مشاور تنها وقتی به درد می خورد و قابل اعتماد (يا «مؤتمن») است که به آدمی بگويد که «تو به کمک من به هيچ جائی نمی رسی و چاره ات آن است که مرا زايل کنی»، همانگونه که میگساران هم با نوشيدن می عقل خود را زايل می سازند؛ پس می گويد: «مشورت با عقل کردم، گفت: حافظ! می بنوش! / ساقيا! می ده، به قول مستشار مؤتمن
پس، روشن است که وقتی کسی با آوردن آيات قرآن در مورد لزوم بکار بردن عقل می کوشد تا نشان دهد که بين مفهوم امروزين«خرد» و مفهوم قرآنی و عرفانی «عقل» تفاوتی وجود ندارد، يا آدم بی اطلاعی است و يا قصد فريب ما را دارد. چرا که علم امروز بر اين پايه استوار است که نمی توان از طريق مشاهده و بکار بردن عقل به اثبات علمی وجود خدا و عالم غيب رسيد و اين کار در حوزهء علم نگنجيده و به احوالات ايمانی اشخاص بر می گردد. در واقع، حد اکثر کاری که «عقل» می تواند برای آدم انجام دهد در همان فرمولی خلاصه می شود که در کودکی با کمک آن مفهوم خدا را در انديشهء ما وارد می کنند: «هر دری نجاری دارد و هيچ چيز به خودی خود به وجود نمی آيد؛ پس، دنيا و آنچه که در آن هست نيز بايد دارای خالقی باشد که ما آن را خدا می خوانيم». اينگونه «عقل» همان «مستشار مؤتمن ِ» حافظ است که بيشتر از اينجا با ما راه نمی آيد و بقيهء کار را به «گشادگی سينه» و «قلب آماده» و«سرنوشت از پيش تعيين شده» ی ما وا می گذارد؛ که اگر ما مجهز و آماده باشيم، و خدا هم خواسته باشد، آنگاه می توانيم در درک عالم غيب و راه پيمائی به سوی خدا از مراحل مختلف معرفت الله بگذريم و به حق واصل شويم
توجه کنيم که در همين واژهء «معرفت» (و همسايهء ديوار به ديوارش، «عرفان») نکته ای بس اساسی نهفته است. در مکاتب ايمانی و عرفانی و دينی، انسان دارای دو قوه است، يکی قوهء «ادراک» و يکی قوهء «معرفت»؛ ادراک به عقل تعلق دارد و معرفت به دل. و خدا را نمی توان با عقل ادراک کرد و انسان ناگزير است به وجود او از راه دل خويش «معرفت» يابد. سعدی، متفکر اسلامی ما نيز، در ديباچهء گلستان اش، به همين نکته اشاره می کند
واصفان حليهء جمالش به تحير منسوب که: ما عرفناک حق معرفتک
گر کسی وصف او ز من پرسد
بی دل از بی نشان چه گويد باز؟
عاشقان کشتگان معشوقند
بر نيايد ز کشتگان آواز
اينگونه است که از همان آغاز، «ادراک» در حوزهء «تعقل» جای داشته و «معرفت» در حوزهء «عرفان». و بالاترين خدمت ادراک هم آن بوده است که ما را به وادی عرفان برساند و از آن پس خود مرخص شود. در اينگونه نگرش، اگر اسرار وجود را «حقيقت» بدانيم و جستجو برای دريافت اين «حقيقت» را «تحقيق» بخوانيم، آنگاه «تحقيق» امری است که در حوزهء «دل و عرفان» ممکن می شود و نه در حوزهء «ادراک و عقل». حافظ به اين ناتوانی عقل در کار تحقيق چنين اشاره می کند
سحرگاهان که مخمور شبانه
گرفتم باده با چنگ و چغانه
نهادم عقل را رهتوشه از می
ز شهر هستی اش کردم روانه
...............
وجود ما معمائی ست، حافظ
که «تحقيق» اش فسون است و فسانه
بدينسان، هر کس که ادعا کند مفهوم «عقل» و «تعقل» در متون قرآنی و عرفانی و دينی معادل همان مفهومی است که ما، در عصر مدرن تمدن غربی، آن را بکار می بريم حتماً سراپا خطا، و يا دروغ، گفته است
علم مدرن، در آسمان و زمين و دريا و زير دريا، نه در جستجوی خدا است و نه حقيقت را در ورای آن چيزهائی می داند که می بيند. واژهء «تحقيق» هم که در مقابل واژه های فرنگی ِ research و investigation بکار می رود يک غلط فاحش است. علم در جستجوی «حق» نيست که «تحقيق» کند. علم در «واقعيات ملموس» می کاود و می کوشد تا روابط علی، ساختارهای مادی، و قوانين حاکم بر تغير و تبدل آنها را کشف کند. عالم نيز «محقق» نيست بلکه «کاوشگر» است و «جوينده» ای در حوزهء عقلی که کاری به کار عالم غيب و خدا و فرشتگانش ندارد
توجه کنيد که در اينجا صحبت از انکار خدا و عالم غيب و فرشتگان و بهشت و جهنمش نيست. صحبت از اين است که هم اهل علم و هم اهل معرفت قبول دارند که شما نمی توانيد با «عقل» و «خرد» خود اين عوالم را پيدا کنيد و بفهميد. اينها هيچکدام موضوع کاوش ها و بررسی های «خرد» نيستند و سخن گفتن از آنها نيز امری «خردپذير» نيست. هرچند يک عالم (scientist) می تواند بگويد که «من، از راه بکار بردن عقلم، به اين نتيجه رسيده ام که اين دنيا را خالقی است». اما هم او خوب می داند که اين خالق را نه می توان سنجيد، يا اندازه گرفت، يا چشيد، يا بوئيد، يا با جدول ها و فرمول ها ترسيمش کرد، و يا با بکار بردن منطق و قياس ـ و حتی خيال و گمان ـ به تعريفش رسيد. باز، بقول سعدی در همان ديباچه
ای برتر از خيال و قياس و گمان و وهم
وز هرچه گفته اند و شنيديم و خوانده ايم
مجلس تمام گشت و به آخر رسيد عمر
ما همچنان در اول وصف تو مانده ايم
می خواهم بگويم که يک چنين دانشمندی می تواند، پس از کار روزانه در لابراتوار و نگارش مقاله ای، مثلاً، در چند و چون پيدايش و گسترش بيماری «ايدز»، به خانه برود و با خدائی که فکر می کند خالق هستی است به راز و نياز بپردازد و او را نيايش کند. اما او نمی تواند در همان مقالهء علمی اين را هم بگويد که بيماری «ايدز» را خداوند برای تنبيه مردمان خطاکار آفريده است و هر که را هم که بخواهد بی هيچ وسيله ای شفا می دهد. يا نمی تواند مقاله ای «علمی» بنويسد در اين باره که چگونه می توان با بستن خود با زنجير به ضريح امام رضا و يا نوشتن سوره ياسين بر روی کاغذ و شستن آن در آب و نوشيدن آن آب شفا يافت. اين کار کار آيت الله دستغيب و آشيخ عباس قمی است که مرزهای عالم معرفت و علم را در هم می ريزند تا بين «اين دنيا» و «آن دنيا» رابطه ای علت و معلولی برقرار کنند
حال نوانديشان دينی از نوع «مهندس» بازرگان می خواهند به ما چه بگويند؟ که دستورات قرآنی همه بر فراز پايه های محکم علمی بنا شده اند؟ و اين «آشيخ عباس قمی» است که آن را نفهميده و، در نتيجه، گسترش دهندهء «خرافات» شده است؟ که «آب کـُر» بدان جهت پاک است که در فلان حجم از آب ميکروب رشد نمی کند و يا گوشت خوک از آن جهت حرام است (سوره «بقره»، آيهء 174) که در آن کرم های مضر لانه دارند؟ و خداوند اين نکات را از آن رو در قرآن شرح نداده است که عقل مردم ساکن «مدينه النبی» هنوز به ميکرب و کرم مضر نمی رسيده و بشريت بايد منتظر می شده تا مهندس بازرگانی از راه برسد و اين نکات را توضيح دهد؟ حال آنکه، مثلاً، خود قرآن صراحت دارد که بوزينه و خوک بعلت لعن و غضب الهی به اين صورت مسخ شده اند (نگاه کنيد به آيهء 60 از سورهء «مائده». (من در اينجا از تفسير شيعيان در مورد اينکه بوزينه ها يهوديان مسخ شده و خوک ها عيسويان تغيير شکل يافته اند در می گذرم
همهء اين نکات روشن می کند که، در حوزه های قرآنی و عرفانی و دينی، «خرد» تنها به درد آن می خورد که ما را به وجود خدا رهنمون شود و ـ از آن طريق ـ ما را به وادی ايمان برساند و چون پای بدين وادی نهاديم ديگر چون و چرا کردن با عالم غيب و خدا معنائی ندارد، آنجا حوزهء عوالم قدسی است و دلايل عقلی زمينی و استدلال های خردپذير منطقی بدان راه ندارد
انديشيدن نيز در ساحت علم و ساحت معرفت به دو معنا است و نمی توان آنها را با هم يکی گرفت و، از اين طريق، سر مردم کلاه گذاشت. اگر قرآن می گويد بيانديش، منظورش آن است که بفهم خداوند کيست، چه قدرتی دارد و از تو چه می خواهد. اين ربطی به انديشهء علمی ندارد که بر اساس چند و چون و چرا و منطق و استدلال کار می کند و بار می دهد. در ساحت عرفان، به قول مولانا،«پای استدلاليون چوبين بود». انديشهء استدلالی در حوزهء «معرفت الله» راهی ندارد. به همين دليل هم هست که نمی توان انديشه های«متافيزيکی» را ـ از افلاطون گرفته تا ملا صدرا ـ در حوزه انديشهء علمی قرار داد. يعنی، نمی توان از آنها به سود علم و گسترش تکنولوژی و راحت اين دنيائی ِ انسان ها و جوامع سود جست. چرا که هدف و غايت انديشهء دينی، عرفانی و متافيزيکی اصلاً رسيدگی به کار اين دنيا و بهبود آن نيست. در نزد اين نوع انديشه دنيا چيزی نیست جز «دار فانی و گذرا و بی وفا و قابل چشم پوشی» و انسان بايد به آن «دار باقی» بيانديشد که با تولد از آن جدا شده و با پايان زندگی موقتی اش بدان بر می گردد و در آن برای هميشه سکنی می گزيند (انا لله و انا اليه راجعون
اگر در اين نوع انديشه دستوراتی هم برای گذران زندگی اين دنيا وجود دارند همه از آن جهت صادر گشته و نزول يافته اند که انسان بتواند، با بکار بردن آنها در اين دنيا، در دنيای پس از مرگ از مزايا و آسايش هائی برخوردار شود. قرآن و عرفان به ما نمی گويند که، مثلاً، رباخواری از «لحاظ اقتصادی» پديدهء نابهنجار و مضری است. اتفاقاً در اين بينش «ربا» همان پديده ای است که دنياپرستان برای آسايش اين دنيای خود به آن توجه می کنند و، در نتيجه، آتش جهنم آن دنيا را برای خود می خرند. پيامبر اسلام به ما نمی گويد که عقل خود را بکار اندازيد تا بتوانيد آسايش اين دنيا را برای خود فراهم آوريد؛ بلکه می گويد در برابر مسائلی که پيش می آيد عقل خود را بکار اندازيد (تفقه!) تا دريابيد که خدا از شما توقع دارد که در آن شرايط معين چه کنيد
يعنی، در سراسر قرآن و متون عرفانی و دينی ما که بگرديد خبری از روش راه بردن عقل برای تمشيت امور اين عالم نيست، برای حرام و حلال ها استدلالی وجود ندارد، و هم خداوند و هم شارع دينش با کسی چون و چرا ندارند و وقت خود را صرف قانع کردن اشخاص به اينکه احکام آنها با «عقل» می خواند و، در نتيجه، «خردپذير» است نمی کنند. در آن ساحت پرسش که سهل است، صدای خود را بلند کردن هم جايز نيست. در آغاز سورهء «حجرات» می خوانيم که خداوند اسلام به «مؤمنان» می گويد: «ای کسانی که ايمان آورده ايد، بر خدا و رسول خدا تفوق مجوئيد و از خدا بترسيد... ای اهل ايمان، فوق صوت پيغمبر صدا بلند مکنيد که اعمال نيکوتان محو و باطل می شود...» خدا می گويد «بشود!» آنگاه يا «می شود» و يا شما بايد بی چون و چرا کاری کنيد که «بشود». همين
اما می بينيم که خانم ها و آقايان نوانديش دينی می خواهند از طريق استدلال و بکار بردن عقل، برای ما قرآن و گفتار پيغمبر اسلام را با«قرائتی ديگر» بخوانند تا ثابت شود که هر پديدهء بشری را هم می توان با دستورات قرآنی آشتی داد يا به آن آب و رنگ اسلامی زد
توجه کنيد که من در اينجا نمی گويم که اين کار شدنی نيست. من، خود، لااقل چهل سال است که از هر انديشهء «ذات مدار» گریزان بوده ام. اينکه بگوئيم اسلام در ذات خود عيبی ندارد و يا اسلام ذاتاً خشونت طلب است سخنی علمی نيست. هيچ پديدهء اجتماعی در ساحت علم دارای ذات تغييرناپذير نيست. تجربهء تاريخی به ما نشان داده است که از اسلام می توان هم صلح را بيرون کشيد و هم جنگ را، هم رحم را و هم بی رحمی را. و در سراسر تاريخ، اين شرايط اجتماعی بوده اند که انديشمندان مذهبی و عرفانی را واداشته اند که هر بار «قرائت» جديدی از احکام قدسی الهی را عرضه بدارند که پاسخگوی نيازهای اجتماعی آن روز باشند. اما، مهم آن است که کوشش اين انديشمندان را نبايد با انديشيدن منطقی و علمی و ادراکی يکی بگيريم. آنها همچنان در حوزهء بدور از تعقل و پيوسته با معرفت الله عمل می کنند و کارشان ربطی به کوشش های انديشمندان علمی، بخصوص در ساحت علوم اجتماعی، ندارد
انديشهء «اين دنيائی» نمی تواند بپذيرد که زندگی اجتماعی مردمان بايد بر حسب احکام الهی شکل بگيرد و چون نيازی به «نو انديشی دينی» پيش آمد اين کار با هزار زد و خورد و خونريزی و در مدتی طولانی انجام گيرد. انديشهء «اين دنيائی» منکر مفيديت ـ و حتی اجتناب ناپذير بودن ِ ـ نوانديشی دينی نيست، اما خود را معطل و ملتزم به آن نمی داند و، بی اعتناء به آنچه در آن حوزه می گذرد، می خواهد تا برای تمشيت زندگی مردمان راه های کارآمدتر و بهتر و آسان تری را در پيش گيرد؛ به مردمان می فهماند که برای ادارهء امور خود نبايد منتظر قرائتی نو از احکام نازلهء قدسی به کمک نوانديشان مذهبی بود، بلکه می توان عقل ها را روی هم ريخت و برای مسئلهء امروز راه حلی امروزين يافت
و اين کار ممکن نيست جز اينکه دست اهل دين (چه بنياد گرا و چه نوانديش) از قدرت حاکمه ای که می تواند ارادهء آنها را بر مردم تحميل کند کوتاه باشد. آنها کار خود را بکنند اما نتوانند بکار کسی که به سخن آنان عمل نمی کند کار داشته باشند. اين معنای اصلی سکولاريسم است که از بستر خردمداری بر می خيزد. در اين معنا، سکولاريسم با تعطيل شدن «امر به معروف و نهی از منکر دينی» همسايه است. اهل دين، چه بنياد گرا و چه نوانديش، نبايد بتوانند به زور آدمی را که نمی خواهد به بهشت برود وارد آن جايگاه قدسی کنند؛ نبايد بتوانند به زنان جامعه بگويند که چه بپوشند و چه نپوشند؛ نبايد به آنها مربوط باشد که من بخواهم سر باده زده ام را بر بالش بگذارم يا سر شسته در آب تربتم را
اين شيوهء نگرش اخير را می توان شيوه ای «خرد پايه» دانست، چرا که از هر قيد و بند قداست و الوهيت و اينکه «من گفته ام و تو بايد بپذيری» خلاص است و می کوشد ما را، از راه های خردمندانه، به وضع قوانين و احکام خردپذيری برساند که در طول زمان و به دست خود ما يا نمايندگان ما قابل اصلاح، تغيير، تعطيل و طرد باشند
اين نکته را هم بگويم و تمام کنم: نوانديشی دينی در بخش های دينی جامعه پديده ای اجتناب ناپذير، لازم و مفيد است. اما اگر کل جامعه ای منتسب به يک دين نباشد و دينی محسوب نشود، آنگاه نه تنها زندگی مردمان بطور کلی با آسايش و آزادی بيشتری همراه خواهد بود بلکه نوانديشان دينی هم می توانند ـ در داخل آن بخش از جامعه که دين را سرمشق زندگی روزمره خود می داند ـ به کار خويش بپردازند و، در مجادلهء آزادانه و بدور از تهديدات بنيادگرايان متعصب، وظيفهء تاريخی خود را به انجام رسانند. در جامعهء خردمدار، انديشه های گريزان از خرد نيز برای پرورش .و تبليغ خود از آزادی و حتی محافظت قضائی برخوردارند. و، در واقع، پذيرش سکولاريسم و طرد حکومت مذهبی شرط لازم برای تحقق نوانديشی دينی هم هست

به قلم دکتر نوری علا

ادامه / بازگشت

جمالزاده و آن جوان غضبناک

2006-12-08T06:39:00.000-08:00

این عنوان مطلبی ست به قلم خسرو ناقد که به زیبایی، تصویر محمد علی جمالزاده، نویسنده و متفکر سرزمینمان را در ذهن پرسشگر جوان امروزی نقاشی میکند. جوانی که در جامعه پر از اختناق و دشمنی، به سوسوی دلی مهربان و پرامید، لحظه ای آرام می گیرد. آیین بزرگان ادب و هنر سرزمینش را به تماشا می نشیند و دمی بر خود و راه درازی که در پیش دارد می نگرد. در این مقاله به عادت پسندیده جمالزاده که گشاده رویی ، انتقادپذیری و توان پاسخگویی اوست اشاره شده است. صفتی که خسرو ناقد نیز وارث آنست و این گرانبها را در توشه خویش برای فرزندان این خاک پرگهر به امانت دارد. آنچه در ادامه می خوانید اشاره ای کوتاه است از پاسخ جمالزاده به انتقادات جوانی غضبناک. ادامه

ایالات متحده ایران، پادزهر تجزیه و استبداد

2006-12-06T00:01:00.000-08:00

شايد هيچگاه فرصتی مناسب تر از انقلاب مشروطه برای تجزيهء سرزمينی که امروزه با نام ايران دارای مرز و وحدتی سياسی است وجود نداشته است. صد سال پيش، «دولت مرکزی» فرسوده، نخ نما و در هم ريخته بود، در عصر فقدان شاهراه های آسفالته و خط آهن و تلفن و به دور از «عصر ارتباطات»، اقوام گوناگون ايرانی (و حتی غير ايرانی)، با سنن و تاريخ و فرهنگ های گوناگون خويش، هر يک در گوشه ای بکار خود مشغول بودند، جمعيت های محلی آشنا با مقتضيات حکومت مدرن در بسياری از شهرهای بزرگ ايران شکل گرفته بودند، احزاب کمونيست و سوسيال دموکرات و دموکرات در حال سامان يافتن بودند، رزمندگان محلی، ناراضی از دولتی مفت خور و بی عرضه، در همه جا سر بشورش برداشته بودند و هرکس می توانست هرکجای ايران را که بخواهد برای خود بردارد؛ همانگونه که ـ مثلاً ـ شيخ خزعل خوزستانی، به راهنمائی انگليس ها، خواست تا چنين کند. عاقبت هم برخی از همين شورشيان ولايات راهی تهران شدند تا ماشين دولتی را در هم بشکنند که مال و جان مردمان را به بيگانه فروخته بود
بدينسان، آيا عجيب نيست که ايران در جريان انقلاب مشروطه تجزيه نشد؟ ستارخان و باقرخان آذربايجان را برای خود بر نداشتند و سردار اسعد جنوب ايران را جدا نکرد؟ آيا عجيب نيست که همهء رزمندگان مشروطه طلب، چه آذری و چه بختياری و چه خراسانی، نه برای تجزيه و جدا کردن سرزمين هائی که در آن می زيستند، که برای ايجاد کشوری نوين، در لوای يک «ملت واحد»، به سوی تهران تاخته و حکومت استبدای را برانداختند؟
برای درک مطلب لازم نيست به صد سال پيش حتی برگرديم؛ امروز هم هرکس که پای سخن دوستان آذری و کرد و لر و بلوچ و خوزستانی خود نشسته باشد، نمی تواند از اين همه وفادری که آنان به ايران دارند شگفت زده نشود. وقتی پای در مدرسه بگذاری و با تو به زبانی سخن بگويند که با آن آشنا نيستی، وقتی که بعلت نفهميدن اين زبان ترا تنبيه کنند، کتک بزنند، و روح کودک ات را بيازارند، تو بايد دارای ريشه های فرهنگی بسيار کهن بيخی باشی تا بتوانی اين همه را تحمل کنی و نخواهی که از ميهن/مادر خود جدا شوی. آن هم وقتی که بزرگان فرهنگ ات به تو آموخته اند که «وطن آنجاست کآزاری نباشد / کسی را با کسی کاری نباشد» و «نتوان ماند به سختی، که من اينجا زادم!» پس، طبيعی آن است که گوش جان تو مستعد شنيدن سخنانی باشد که خبر از امکان جدائی از حکومتی متمرکز و تحميل گر و خودکامه و تبعيض گذار، و رسيدن به استقلالی آزادانه و شيرين می دهند. می توانی روزگاری را مجسم کنی که زندگی ات در کشوری می گذرد که از آن توست، چيزی را بر تو تحميل نمی کند، نيازهايت را برآورده می سازد، منابع طبيعی تو را به باد نمی دهد، اجازه می دهد تا به زبانی که در کودکی آموخته ای تکلم کنی و بنويسی و زبان های ديگر را بعنوان زبان دوم ياد بگيری و با مردم همسايه ات به گفتگو بنشينی

برای درک اين وضعيت روانی پيشنهاد می کنم خانواده ای را مجسم کنيد که در آن همهء تصميم گيری ها با پدر خانواده است و همهء درآمدهای اعضاء خانواده هم در اختيار او قرار می گيرد و تنها به ارادهء او خرج می شود. به هرکس هرچه دلش خواست می دهد، بدون موافقت او هيچ يک از اعضاء خانواده حق انجام کاری را ندارد و در انتخاب نوع زندگی خود آزاد نيست. در اين «پدر» عدالتی هم وجود ندارد. برخی از اعضاء خانواده از برخی ديگر در نزد او عزيزترند، از هر که بخواهد می گيرد و به هر که بخواهد می دهد. بنياد قدرتش هم هر دو جنبهء مادی و معنوی را در خود دارد. يعنی او هم می تواند بی هيچ ملاحظه ای کتک بزند و هرکس را که خواست در اطاقی و پستوئی حبس کند، و هم اعضاء خانواده اش با چنان ترسی از او بار آمده اند که از انديشيدن به مقاومت در برابر او نيز بخود می لرزند
براستی ماهيت و عاقبت اين خانواده چه می تواند باشد؟ محرز است که ساختار آن بر پايهء «استبداد» نهاده شده است و در همهء تحولات خود به بازسازی همين ماهيت مشغول است. اما عاقبت ِ آن به سوی امکانات گوناگونی گشوده است که يا به باقی ماندن اعضائی ترس خورده و سرکوب شده و از لحاظ روحی فلج و تسليم «سرنوشت» در اين دايرهء ترس و استبداد می انجامد و يا نيروی سراسر پرورده شده در نفرت و خشمی را می زايد که ميل به گريز و جدائی از واحد خانواده را در آدمی کارا می کند. فردی که تسليم اين نيروی طردکننده می شود، اغلب، به شورشی کور عليه پدر مستبد و جبار بر می خيزد و پيوندهای خويش را با او ـ و به ناچار با خانواده ـ می گسلد و راه خويش را در پيش می گيرد و می رود، راهی که لزوماً و همواره به وضعيتی مطلوب نمی انجامد
پس شگفتی آور است که تجربهء تاريخ معاصر، از مشروطيت گرفته تا داستان حکومت خودمختار آذربايجان در پی جنگ دوم جهانی، به ما نشان داده است که، در کنار آن همه تلخی ناشی از زندگی در خانواده ای پدرسالار و مستبد، هنوز تمايل به جدائی در ميان اقوام مختلف ساکن در درون مرزهای سياسی کنونی ايران چندان قوی نبوده است که کار به گسست کامل بيانجامد، هرچند که حکومت خيره سر مرکزی هيچگاه اين وفاداری و پيوند را قدر ندانسته و همواره پنداشته است که می تواند تنها با گلوله و شتم با مردم متوقع سخن گويد و بر نيروهای هردم افزايندهء گريز از مرکز فائق آيد
باری، اينگونه بوده است که انقلاب مشروطه برای بيماری مزمن استبداد و ستم و تبعيض ـ که چون خوره پايه های يگانگی کشور را فرو خورده بود ـ نسخهء تجزيه را نپيچيد و کوشيد تا اين امراض مهلک را با داروئی ديگر مداوا کند. من تنها وقتی در آستانهء 50 سالگی به آمريکا مهاجرت کرده و در ايالت «کلرادو» (به معنی «سرخ رنگ») ساکن شدم ارزش معجزهء آن نسخهء صد سال پيش مؤسسان حکومت مشروطه را به تجربه دريافتم. به همين دليل شايد گفتن از تجربهء ساده و شخصی خودم برای بسياری از ما ايرانی ها بی فايده نباشد
من، در ابتدای اين مهاجرت ناگزير، چيزی در مورد سرزمين تازه ای که موطن من شده بود (و احتمالاً در همانجا هم به خاک سپرده خواهم شد) نمی دانستم؛ پس کوشيدم با تاريخ آن آشنا شوم. چند کتابی خواندم و هر کتاب مرا به منبعی ديگر و موضوعی تازه تر رهنمون شد. دانستم «کلرادو» ـ که بر اثر مهاجرت جويندگان طلا و نقرهء مدفون در معادن کوه های «راکيز» غرب سرزمين آمريکا بوجود آمده بود ـ تنها در 1858 از وضعيت «سرزمين اشغالی» درآمده و به اتحاديه ای پيوسته بود که هر يک از اعضائش «ايالت» خوانده می شدند و جمعشان را «ايالات متحده آمريکا» می ناميدند
دانستم که نوع ادارهء اين «ايالات متحده» ـ که می دانستم «حکومت فدرال» نام دارد ـ بصورتی بسيار هوشمندانه در قانون اساسی اين«اتحاديه» تعيين شده است. هر ايالت برای خود دارای استقلالی وسيع است اما ـ در عين حال ـ تابع برخی مقتضيات عمومی«اتحاديه» هم هست. در اعياد و سالگردها می ديدم که بر سر خيابان ها دو پرچم در اهتزار است، يکی از آن ايالت و يکی از آن اتحاديه. زمان انتخابات ايالتی که رسيد ديدم همگان به انتخاب فرماندار و نمايندگان مجالس کنگره و سنای کلرادو اقدام کرده اند. ديدم که کلرادو کاملاً به صورت يک کشور مدرن، با تفکيک قوای سه گانه، اداره می شود. و آنگاه نوبت به انتخابات «اتحاديه» رسيد و مردمان به انتخاب رئيس جمهور و نمايندگان مجالس کنگره و سنای فدرال ـ که مجموعاً دستگاه حکومت فدرال را بوجود می آوردند و محل تشکلشان در شهر «واشنگتن دی.سی» است که پايتخت اتحاديه محسوب می شود اما جزو هيچ يک از ايالات پنجاه گانه نيست ـ پرداختند
کارکرد اين «حکومت فدرال» يا «دولت مرکزی» (در برابر «دولت محلی») چه بود؟ ادارهء سياست خارجی اتحاديه، ادارهء نيروهای سه گانهء ارتش اتحاديه، و برقرار کردن قوانينی که، بنا به تصويب نمايندگان ايالات در پايتخت، جنبهء محلی نداشته و عموم مردم ساکن در اتحاديه را شامل می شوند
ديدم که مردم ساکن در «کلرادو» دو نوع ماليات می پردازند؛ يکی برای دولت ايالتی خودشان و يکی هم برای دولت فدرال. ماليات اول در سطح محلی گردآوری و زير نظارت مجالس دوگانهء نمايندگی هزينه می شود و ماليات دوم به خزانهء مرکزی ريخته شده و بوسيلهء دولت مرکزی اتحاديه به مصرف می رسد
ديدم که، مثلاً، ساخت و نگهداشت شبکهء جاده هائی که چهار گوشهء ايالت کلرادو را بهم وصل می کنند با دولت ايالتی است اما از ميان همين ايالت دو شاهراه شمال/جنوبی و شرقی/غربی هم می گذرند که کلرادو را به چهار همسايهء اطرافش و ديگر ايالت های اتحاديه وصل می کنند و هزينهء ساخت و نگهداشت آنها را دولت مرکزی تأمين می کند
ديدم که دولت مرکزی حق ندارد از منابع طبيعی کلرادو به نفع خود استفاده کند و يا آن را در انحصار خويش بگيرد. ديدم دولت مرکزی حتی حق ندارد که به ايالت ها بگويد در سرآغاز بهار و خزان ساعت های خود را به عقب يا به جلو بکشند و مردم هر ايالت مختارند که در اين باره خود تصميم بگيرند. و وقتی بر جاده های فدرال (که «جاده های بين ايالتی» خوانده می شوند) اتومبيل می راندم و از ايالت های مختلف می گذشتم ديدم که هر ايالت حق داشته است حداکثر سرعت اتومبيل ها بر جاده های خود را، خود تعيين کند
نيز ديدم که هر ايالت دارای مرزهای کاملاً تعيين شده ای است و قوانين ايالتی اش تنها در محدودهء همين مرزها اعتبار و نفاذ دارند
ديدم که «اتحاديه» واقعاً به خانواده ای شبيه است که اعضايش در صلح و صفا و همکاری با هم ـ اما مستقل از هم ـ بسر می برند. حکومت مرکزی هم حکم «پدر خانواده» را دارد؛ اما پدری است که قدرت و اختيارش حد و مرزی دارد، و اگرچه در داخل محدودهء اين اختيارات می تواند قدرت بخرج دهد و مردمان را به اجرای قوانين عمومی فدرال وادارد، اما پيش بينی های ساختاری اين نظام آنگونه بوده اند که همين «پدر» نمی تواند ذره ای پای خويش را از گليم خود بيرون نهاده و در امور «اعضاء خانواده» دخالت بيجا کند
و آنگاه اين پرسش برايم پيش آمد که چرا آنگونه پدری که وصفش را در بالا آوردم در اين خانواده پيدا نمی شود ـ آن هم خانواده ای در آن پدر خانواده بزرگترين بودجهء جهان و عظيم ترين و قوی ترين ارتش دنيا را در اختيار دارد؟
در يک دهه و نيم اخير من پاسخم را در اين واقعيت ها يافته ام: آمريکا کشوری تازه تأسيس است، دويست سالی تاريخ استعماری انگليسی و فرانسوی و اسپانيائی دارد و دويست سالی هم هست که توانسته است نخست از راه «جنگ های ضد استعمار» و سپس با گذر از جنگ داخلی بلندی که بين «اتحاديه خواهان» و «جدائی طلبان» صورت گرفت، از شر استعمار اروپائی خلاص شود و، با تبديل شکل «مستعمره» ها به «ايالت» ها، در هيئت يک کشور «فدرال» در ميان ملل دنيا قد راست کند. هنوز از ايالات شمالی به سوی ايالات جنوبی که می روی سليقه ها و نمودگارهای فرهنگی ِ انگليسی، آنگاه فرانسوی، و سپس اسپانيائی از برابر چشمت رژه می روند، بی آنکه عضويت در اتحاديه مانعی برای ادامهء فرهنگ ها و سنت ها و نوع زندگی های مردمان محلی شده باشد. دقت که می کنم می بينم که رمز اصلی کار اينها در همان «تازه تأسيس» بودن اتحاديه شان نهفته است که موجب شده امکان نوعی از «داوطلبی» در عضو شدن ايالات وجود داشته باشد؛ هرچند که قانون اساسی ِ برآمده از «انقلاب آمريکا» برای «جدائی گزينی داوطلبانهء ايالات» هنوز پيش بينی ِ خاصی نکرده باشد .«تازه تأسيس بودن» به معنای داشتن امکان نوشتن قانون اساسی جديدی است که بايد مورد توافق و رضايت داوطلبان درگير در روند تشکيل يک اتحاديه قرار گيرد. به عبارت ديگر، دولت مرکزی بصورت يک وجود «ماقبل اتحاديه» هستی نداشته است تا بتواند ميراث اختيارات نامحدود و اقتدار يکه تازانهء خود را با خود به داخل اتحاديه بياورد. دولت مرکزی فرزند روند اتحاديه سازی است و همچون لباسی خوش دوخت به قامت نيازهای اعضاء اتحاديه بريده شده است
نکتهء دوم به فقدان منابع درآمدی ويژه ای مربوط می شود که دولت مرکزی آنها را در اختيار خود گرفته و، به مدد آنها، از يکسو از نياز به ماليات مردمان آسوده شود و، از سوی ديگر، بتواند مردمان را محتاج کمک های خود سازد؛ و از اين راه ازموضع«پاسخگوئی» به در آيد
سومين نکته به برتری «شهروندی نامشروط» اهالی يک ايالت بر هر وجه تفکيک ديگری بر می گردد. معنای اين سخن آن است که ايالت ها را نه زبانی خاص، نه مذهبی يگانه، و نه قوميتی ويژه از هم جدا می سازند. هرکس بيش از شش ماه در «کلرادو» ساکن باشد و پروانهء رانندگی اين ايالت را بگيرد شهروند اين ايالت محسوب می شود و در تعيين حيات و ممات آن سهم دارد. يعنی، ايالت ها دارای مرزهای گشوده اند و همين گشودگی کمک می کند تا جريان تنوع فرهنگی و اشتراک تجربه های تاريخی در بين کل افراد اتحاديه با سهولت بيشری صورت پذيرد
در فرهنگ واژگان سياسی و اجتماعی، اينگونه از حکومت های «فدرال» را نمودی از اصل «عدم تمرکز» می دانند؛ در اين نظام هم حاکميت و قدرت تصميم گيری و هم شهروندی مردمان شکلی نامتمرکز و گشوده دارند و در برابر قانون هيچ ويژگی نژادی و زبانی و مذهبی و فرهنگی نمی تواند حقوق برابر شهروندی افراد را محدود سازد
اينها مختصری از فهرست بالا بلند دلايلی است که به «حکومت مرکزی» يا فدرال يک اتحاديه اجازه نمی دهد تا نقش آن پدر مستبد را بازی کند. حتی، از پس ماجرای يازدهم سپتامبر که دولت مرکزی جمهوری خواه کوشيده است تا، به نام تأمين امنيت عمومی، بر اختيارات خود بيافزايد، اين امر با مقاومت گستردهء مردمان معتقد به ساختار برآمده از قانون اساسی آمريکا مواجهه شده است؛ تا آن حد که يک جنبش رو به گسترش «تجزيه طلبی» را می توان در برخی از ايالت ها در حال شکل گرفتن يافت
حال برگرديم به کشور مصيبت زدهء خودمان. بايد قبول کنيم که ما، بصورتی تاريخی، مردمانی هستيم اغلب خوگرفته به ساختار«خانوادهء پدر مرکز» و استبداد بی چون و چرایش و، در عين حال، همگی در جامعه ای زيسته ايم که دارای تاريخ مدون بلندی است، و در اغلب ادوار اين تاريخ «دولت مرکزی» پديده ای تحميل شده بر جمعيت های گوناگون بوده است. ما، تا پيش فرا رسيدن عصر جديد، چاره ای نداشته ايم جز اينکه همين وضعيت «خانوادگی» مألوف را در نظام حاکم بر کشور خود بازسازی کنيم. بدينسان، با همهء پست و بلندهای مکرر تاريخی، همواره همان شکل سنتی از حکومت بازسازی شده است
انقلاب مشروطه اما، که بر سکوی جهش تجدد خواهی ايستاده بود، بخاطر حضور و شراکت مبارزانی از چهار گوشهء کشور، فرصت بزرگی را فراهم آورد تا مردمی که در گوشه و کنار سرزمينی بنام ايران می زيستند ـ جدا از تاريخ بلند اين سرزمين و مقتضيات ساختاری آن ـ در ميثاقی نو بهم بپيوندند. از اين منظر که بنگريم، «ايران نوين» کنونی از کشوری به نام «ايالات متحدهء آمريکا» نيز جوان تر است، صد سالی بيش از عمرش نمی گذرد، و در پيدايش و شکل گيری آن مردم همهء نقاط کشور حضور و دخالت داشته اند
نويسندگان و مؤلفان قانون اساسی مشروطه هم به نقش مؤسس خود در شکل گيری ايران نو واقف بودند و از اين فرصت برای برقرار ساختن حکومتی «فدرال»، شبيه آنچه در «ايالات متحده آمريکا» شکل گرفته بود، استفاده کردند. تصويب قانون «انجمن های ايالتی و ولايتی» گام بلندی بود برای ايجاد يک حکومت غير متمرکز که با نوعی از فدراليسم ايرانی نيز پيوند داشت و گام بر جای پای مؤسسين اوليهء «ايران بزرگ» می نهاد که، هزاره هائی پيشتر، به اين نوع حکومت غيرمتمرکز انديشيده و بنيان «اتحاديه» ی خود را بر نظام «ساتراپی» گذارده بودند؛ نظامی که (تا حملهء اعراب و تجزيهء ناگزير ايران به يک «ملوک الطوايفی» پر هرج و مرج و خونزده و دائماً دستخوش تغيير) به اشکال مختلف برقرار و کارا بود
می خواهم بگويم که صد سال پيش از زمان ما، انقلاب مشروطه، در کنار همهء امکاناتی که برای کشورمان فراهم ساخت، موقعيتی يگانه را هم برای تشکيل «ايالات متحده ايران» فراهم ساخت که واجد اغلب ويژگی های فدراليسم نوع آمريکائی بود و ـ با همهء دست و پا شکستگی که برايش پيش آمد ـ توانست استمرار ادغام بخش های گوناگون کشور و درهمآميزی اقوام مختلف آن را تضمين کند
هدف مؤسسان رژيم مشروطه برداشتن قيد هر نوع تحميل از گردن مردم اين سرزمين رنگارنگ بود. در واقع، تنها تحميل عمده بر قانون اساسی مشروطه، اعلام مذهب رسمی و اعطای حقوق ويژه به آخوندهای بزرگ شيعه امامی بود؛ تحميلی که همواره عليه منافع ملی ما عمل کرده، به «تقسيم مذهبی» ايرانيان و امتيازگيری شيعيان و تزريق حس بيگانگی در وجود صاحبان ديگر مذاهب انجاميده است
نيروهای سياسی هم مسئولانه و عاقلانه از طرح مسائل نفاق افکن در برابر پيدايش تشکلی فدرال خودداری کردند. براستی اعجاب آور است که مشروطه خواهان آذربايجان، در هنگام نوشتن نخستين قانون اساسی ايران، و به هنگام تعين زبان رسمی اداری کشور، در مورد «زبان ترکی» حساسيتی به خرج ندادند. اينها همه بر توفق حس تاريخی و فرهنگی ِ ايرانی بودن بر ويژگی های ديگری که تنوع نژادی و فرهنگی ايرانی را ـ همچون يک فرش دستباف رنگين ـ فراهم می سازند گواهی می داد
اما انقلاب مشروطه، با همهء شگفتی های خود، تنها جرقه ای بود که در سياهی تاريخ ما خوش درخشيد و دولت مستأجل شد. حکومت مرکزی، در قامت شاهی پدر سالار، همهء آن ظرايف شگفت قانون اساسی در امر تفکيک قوا و ايجاد حکومت غيرمتمرکز را به کناری گذاشت تا به بازسازی خانوادهء پدرسالار سنتی در نظام سياسی کشور بازگشت کند. من در اينجا از خدمت و خيانت سخن نمی گويم، از گزير ها و ناگزيری ها هم حرفی به ميان نمی آورم؛ سخنم تنها در اين محدوده است که حکومت پدرسالار بازسازی شده در پی پيروزی انقلاب مشروطه، در تناقض آشکار با روحيهء مندرج در قانون اساسی آن انقلاب بود و به همين دليل نيز ناگزير شد از آن چيزی جز پوستی زينتی باقی نگذارد
اگر، فعلاً، از دورهء 12 ساله 1320 تا 1332 بگذريم، می توانيم به يک علت ديگر و جديد در راستای قوام گرفتن حکومت پدرسالار مستبد در ايران نيز اشاره کنيم و، سپس، به مسير اصلی بحث برگرديم. کشف نفت در ايران و قرار گرفتن کل در آمد آن در اختيار دولت، گلوله مهلکی بود که به شقيقهء همهء پيش بينی های قانون اساسی مشروطه شليک شد و دولت مرکزی را در موقعيتی بي نياز از مردم و روزی رسان به آنها قرار داد و، بدين سان، کل شرايط پيدايش ساختار فدرالی در ايران را به بوتهء محاق برد
بدينسان، پيدايش و قوام حکومت متمرکز در ايران دارای ابعادی دوگانه بود. از يکسو حکومت مرکزی هر روز بيشتر از اختيارات محلی کاست و ارادهء خود را بر مردم نقاط مختلف ايران تحميل کرد و، از سوئی ديگر، همين امر موجب شد که حس بيگانگی و تمايل به گريز در مردمی که اين تمرکز بر آنان تحميل می شد بيشر تقويت شود
اينگونه است که می انديشم «استبداد» و «تجزيه طلبی» (يکی از آن ِ حکومت متمرکز، و يکی هم از آن مردمی که از اين استبداد ستم می بينند و ميل جدا شدن و استقلال در دلشان جان می گيرد) دو نمودگار يک بيماری واحدند که داروئی جز «عدم تمرکز فدرالی» ندارد؛ عدم تمرکزی که از يکسو قدرت را از مرکز می ستاند و در بين ايالات پخش می کند و، از سوی ديگر، در راستای تقويت حس يگانگی و تسهيل درهمآميزی اجتماعی، ايالات را بر اساس زبان و مذهب و قوميت، از هم مستقل نمی سازد و مفهوم شهروندی ايالتی را بر اساس اين نهادهای تفرقه افکن تعريف نمی کند و، برعکس، در راستای همدلی های فرهنگی و درهمآميزی های قومی قدم بر می دارد
و در اين راستا شايد هيچ نيروئی نتواند مثل انقلاب و جنگ اينگونه درهم آميزی ها را بوجود آورده و سرعت بخشد، امری که در سه دههء اخير کارکرد آن را در سرزمين خود شاهد بوده و نظايرش را در نقاط گوناگون دنيا هم تجربه کرده ايم. در سه دههء اخير ايرانيان چنان در معرض روند وسيعی از جابجائی قرار گرفته اند که اکنون در هر نقطه از ايران چيزی جز امتزاج قوم ها و فرهنگ ها به چشم نمی خورد. و، در اين صورت، چگونه می توان ـ مثلاً ـ به ميليون ها آذری ساکن در سراسر ايران گفت که آذربايجان اکنون کشوری مستقل است و تو بايد برای ديدار اقوام ساکن در اين کشورت پاسپورت و ويزا بگيری؟ و چرا؟
پرسشی که جان مرا می آزارد آن است که چرا بايد ما نيروی فکری و آفرينندگی خود را، بجای تبليغ نظام فدرالی، در راستای تشويق گرايشات تجزيه طلبانه بکار گيريم؟ البته محرکات برخی از سردمداران تجزيه طلبی را می شود حدس زد: اگر آذربايجان کشوری مستقل شود من هم نخست وزير آن خواهم شد؛ اگر کردستان مستقل شود نام من در تاريخ آن کشور بعنوان «نيمايوشيج کردستان» خواهد آمد؛ اگر بلوچستان کشوری مستقل شود من رئيس جمهور آن خواهم بود. يعنی، حساب آنها که اين روزها برای تجزيه طلبی خود دلايل تاريخی، فرهنگی و جغرافيائی می آورند روشن است؛ اما آيا اين هم باور کردنی است که آنان از جانب «خلق ها» و «اقوام» منتشر در ايران سخن می گويند؟ بدين پرسش چگونه می توان پاسخ داد؟ به گمان من پاسخ اين پرسش تنها با تبليغ فدراليسم و مشاهدهء واکنش مردمان بخش های مختلف ايران نسبت به آن دست يافتنی است
اينجاست که من فکر می کنم، فراتر از سکولاريسم، دموکراسی و حقوق بشر، که، بعنوان آرمان های اپوزيسيون، از جانب همهء احزاب و تشکل های سياسی ايرانی مطرح می شوند، اين تشکلات عاقبت ناگزير خواهند بود که به مفهوم فدراليسم و راه های تحقق آن در ايران بيانديشند
به کلام ديگر، پادزهر استبداد و تجزيه طلبی در ايران، که راه رشد و پرورش سکولاريسم و دموکراسی را نيز هموار می کند، چيزی جز توجه به سياست های عدم تمرکز و ايجاد «ايالات متحده ايران» نيست. البته تعريف نوع اتحاد، شکل عدم تمرکز، چگونگی تقسيمات کشوری، و حدود اختيارات و توانائی های دولت فدرال فقط در بحث های گسترده ای می تواند تعيين شود که نيروهای سياسی ما آنها را، بعنوان اولويت برتر، در برنامهء کار خود قرار دهند
و بر همين مبنا، می توانم بگويم که تجربهء عملی وجود يک حزب سياسی، که بدون کوشش برای تحميل نوع خاصی از حاکميت، مستقيماً با شعار ايجاد «ايالات متحده ايران» عمل کند، و نيز روند عضوگيری آن از مردم سراسر کشور، می تواند ـ به صورت يک«رفراندم نمونه ای» ـ نشان دهد که اين آرمان، نسبت به ديگر آرمان های سياسی، از چه ميزان محبوبيت و اولويتی برخوردار است

به قلم دکتر اسماعیل نوری علا

ادامه / بازگشت

بازهم فتوای قتل

2006-12-05T00:36:00.000-08:00

آيت الله محمد فاضل لنکرانی، يکی از مراجع تقليد شيعه در قم، برای دو روزنامه نگار در جمهوری آذربايجان فتوای قتل صادر کرده است
آن گونه که دفتر آيت الله فاضل لنکرانی اعلام کرده، جمعی از مقلدان وی در جمهوری آذربايجان نامه ای خطاب به وی نوشته و پرسيده اند که وظيفه مسلمانان در قبال نويسنده ای که به گفته آنان، اروپا را برتر از خاورميانه دانسته، دين اسلام را در برابر مسيحيت پست و بی ارزش نشان داده، با کلمات "ناپسند و نالايق" به پيامبر اسلام توهين کرده، تمامی مقدسات اسلام را به تمسخر گرفته و در پايان مقاله اش هم اعلام کرده که همه اين مطالب را آگاهانه و از روی عمد نوشته است و باز هم خواهد نوشت چيست
آيت الله فاضل لنکرانی در پاسخ نوشته که فردی که چنين مقاله ای نوشته، اگر مسلمانزاده باشد، به دليل ارتداد (برگشتن از دين اسلام) و اگر کافر باشد به دليل توهين به پيامبر اسلام بايد به قتل برسد و قتل او بر هر کسی که به وی دسترسی داشته باشد لازم است.نويسنده ای که آيت الله فاضل لنکرانی خواستار قتل او شده، رافق تقی نام دارد که در جمهوری آذربايجان به دليل انتشار مطلبی که دادگاه آن را موجب تفرقه مذهبی تشخيص داده، به دو ماه زندان محکوم شده است .سمير صداقت اوغلو، سردبير نشريه صنعت که مقاله جنجال برانگيز رافق تقی تحت عنوان "ما و اروپا" را منتشر کرده است نيز هم در جمهوری آذربايجان مجازاتی مشابه رافق تقی محکوم کرده و هم مشمول حکم قتلی شده که آيت الله فاضل لنکرانی صادر کرده است
در تظاهراتی که اخيراً در مقابل ساختمان کنسولگری جمهوی آذربايجان در تبريز برگزار شد، تظاهرکنندگان شعار می دادند: "دولت آذربايجان با اسرائيل هم کلام" و "دولت آذربايجان، مايه ننگ اسلام.اين در حالی است که نشريه آذربايجانی صنعت که اين مقاله را چاپ کرده، نشريه ای مستقل و غيردولتی است و سخنگوی وزارت امورخارجه جمهوری آذربايجان گفته که سببی برای عذرخواهی دولت جمهوری آذربايجان به دليل انتشار مقاله ای در نشريه ای غيردولتی نمی بيند
اگر بخواهیم به ریشه این نوع رفتار از دو طرف بنگریم، نمای عکس العمل را زیر نظر بگیریم آسان تر به حقیقت نزدیک میشویم. از سویی نیز چرا این سرزنش وتوهین ها فقط متوجه اسلام است نه هر دینی؟ دین اسلام را، دین برابری و برادری(نه خواهر و برادری) عنوان میکنند این در حالیست که عملا انسان را به مسلمانزاده و کافر تفکیک کرده اند ولی مجازات هر دو را، برابر خوانده اند. لازم الاجرا بودن حکم قتل نیز بر هر رهگذر مسلمانی واجب است. این همان احساس وحشتی است که جوامع (کافر) را وادار به ادای لفظ تروریسم اسلامی میکند. حال هر گونه اختلاف و توهین از هر کسی را به اسراییل نسبت دادن، سوی دیگر این ریشه یابی است. آیا این پرسش به ذهن خطور نمیکند که دست خودی در کار است تا دید آگاه جهانی را مسموم سازند تا به اهداف سیاسی پلید خویش برسند؟ انکار و توهین به «هالوکاست» که برای اسراییل و یهودیان داغ دیده مقدس است چه حکمی دارد، قتل از نوع بدون محکمه؟ این تفاوتها و شواهد است که درک این نوع رفتار را آسان میسازد. اگر مسلمانان بجای مقابله از نوع ترور، به مباحثه و گفتگو( که در لفظ و لفافه از آن زیاد سخن میرانند ولی در عمل نه) بپردازند هیچ مسلمان وغیر مسلمانی،مجبور به انجام این نوع عکس العملها نمیشود. به نظر حاکمان جمهوری اسلامی، برای تداوم خویش از هیچ رفتاری واهمه ندارند و اگر لازم باشد خودی را هم، فدای اهداف سیاسی خود میکنند. با گذشت هزاران سال از پیدایش تمدنهای بشری، به نظر میرسد که هنوز انسانهایی هستند که در غارها زندگی میکنند

استفاده سیاسی از دانشنامه ایرانیکا؟

2006-11-28T00:00:00.000-08:00

چندی پیش آقای دکتر نقره کار مقاله ای نوشته اند که بخشی از آن به وابستگی سیاسی برخی نهادهای فرهنگی و بخشی ديگر ـ بر مبنای گزاره های بخش اول ـ به مورد «دانشنامهء ايرانيکا» اختصاص يافته و در آن کوشش شده است تا نشان داده شود که چگونه اين نهاد فرهنگی ظاهراً مستقل هم رفته رفته از حدود استقلال خود خارج و به «درباريان سابق» وابسته شده است. در این باره دکتر نوری علا با اشاره به مواردی مهم نقدی بر این مقاله نوشته اند که در ادامه می خوانید

همينجا گفته باشم که من نه دانشنامه ايرانيکا را ختم الکلام دانشنامه نويسی می دانم و نه معتقدم که کسی حق ندارد به «ساحت مقدس» آن جسارت کند. اين دانشنامه هم کاری است حاصل عرقريزان فکری جمعی از آدميان در معرض خطا و هرکس بايد حق داشته باشد که تک تک مندرجات آن را در زير ذره بين نقد و بررسی ببرد و وارسی کند. گردانندگان دانشنامه هم نمی توانند از نقد کارشان مصون بمانند و شايسته است که به سخن آنان که بر کارشان خرده می گيرند دقيقاً گوش فرا دهند. با اين همه معتقدم که دکتر نقره کار در بخش دوم مقالهء خود، بر خلاف روش منصفانه ای که اغلب در نوشتارهايش در مورد بررسی نهادهای فرهنگی و روشنفکری ايران به چشم می خورد، و بر خلاف کوششی که همواره برای مستند ساختن نظرگاه های خويش دارد، دست به کلی گوئی زده، بر پروندهء يکی از فعاليت های درخشانی که ايرانيان خارج از کشور توانسته اند انجام دهند خط بطلان کشيده و، در اين مسير، تنها سندی که برای اثبات نظرات خود ارائه داده خبری است از «راديو فردا» مبنی بر اينکه آقای اردشير زاهدی، وزير خارجه و داماد پيشين محمد رضا شاه پهلوی، در «شب نشينی باشکوه» برگزار شده در راستای گردآوری کمک های مالی برای «دانشنامهء ايرانيکا» شرکت داشته است
بگذاريد نخست نظرم را دربارهء کارهای دکتر نقره کار با صراحت بيشتری بنويسم. مورخ خودانگيختهء تاريخ جنبش روشنفکری معاصر ايران. من با نام دکتر نقره کار در خارج از کشور آشنا شدم؛ نخست در مقام قصه نويس و سپس در جايگاه محقق تاريخ فرهنگ و حقوق بشر در عالم روشنفکری معاصر ايران.اما باید به توضيح اين نکته بپردازم که چرا مطلب اخير ايشان را دور از موازين نقد نويسی می دانم و آن را مطلبی برخاسته از سخنانی که در خود مقاله نيامده اما در دل دکتر نقره کار موج می زنند می دانم. در اين مورد چند توضيح دارم
نخست بايد دربارهء شخصيت دکتر احسان يارشاطر بگويم. دکتر يارشاطر از جمله رجال فرهنگی ايران بوده است که همواره کوشيده پای در گليم فرهنگی خود داشته و به قلمرو سياست وارد نشود. پيش از انقلاب، و در جريان تشکيل کانون نويسندگان ايران، که مجمع نويسندگان سياست مدار ما بود، البته فرهنگيانی از نوع دکتر يارشاطر مورد غضب «روشنفکران» بودند، و امتناع آنان از موضع گيری سياسی، دليلی برای وابستگی آنان به رژيم سلطنتی محسوب می شد. من اما هرچه گشتم ـ جز گرفتن حقوق از دولت بابت انجام کار، که ما همه (از به آذين تا آل احمد) بدان مبتلا بوديم ـ دليلی برای وابستگی ايشان پيدا نکردم. در دو دههء پيش از انقلاب، ما دکتر پرويز ناتل خانلری را ديده بوديم که شولای وزارت آموزش و پرورش را به تن کرده بود، يا دکتر ذبيح الله صفا را در شورای عالی سياستگزاری های فرهنگی کشور داشتيم. من، بی آنکه بخواهم اکنون اقدام اين دو «نمونه» را در پيوستن به دستگاه سياسی تقبيح کنم و «خائنانه» بنامم، فقط قصد دارم اين نکته را نشان دهم که دکتر يارشاطر همينقدر هم به گرد و خاک سياست آلوده نشده است. فکر ايجاد «دانشنامه» هم ـ که تصور بزرگی مسئوليت و فراخی ِ گسترهء کارش تن هر آدم اهل فنی را می لرزاند ـ در همان ايران ريخته شد و من خود شاهد تمهيد مقدمات و سياستگزاری ها و ديد وسيعی که بر انجام اين کار چيرگی داشت بودم. شايد دکتر نقره کار با زحمتی که برای فراهم آوردن تاريخ پنج جلدی روشنفکری ايران کشيده است بيش از خيلی های ديگر به عظمت تعهدی که دکتر يارشاطر بر عهده گرفته است واقف باشد. در عين حال، تا در ايران بوديم دکتر يارشاطر را از معدود دانشمندان فرهنگی وطنم يافتم که خطابی جوان و جهانی داشت. او نخستين کس بود که ـ بخاطر اعتبار بين المللی خود ـ توانست در دانشنامه های بين المللی ِ چهل سال پيش نام نيما يوشيج و شاملو و فرخزاد را در کنار نام حافظ و سعدی و فردوسی بگذارد و به جهان معرفی کند. حتی انقلاب ضد فرهنگی ايران، که در آغازگاهان عهد کهولت او رخ داد، نتوانست در ارادهء او برای به سامان رساندن «دانشنامهء ايرانيکا»، که هيچ کم از «دانشنامه بريتکانيکا» يا «آمريکانا» ندارد، خللی وارد سازد. او يک تنه به دانشگاه کلمبيا رفت و در دفتری کوچک و ساده کار بزرگ خود را دنبال کرد. من دو تن از همکاران نزديک او را در اين کار خوب می شناسم. يکی آقای منوچهر کاشف است و ديگر دکتر احمد اشرف، هر دو اهل تحقيق و سرد و گرم چشيدهء روزگار، که صميمانه و خالصانه عمر خود را ـ در برابر دستمزدی اندک ـ در اختيار «پير مرد» نهاده اند تا آن مأموريت بزرگ تاريخی که او بدان انديشيده و در راستای تحقق اش کمر همت بسته روزی به انجام رسد. با اين همه، سخنانم نبايد بعنوان ايجاب ارعاب و سد بستن در برابر نقد کارهای دکتر يارشاطر تلقی شود. خود دکتر يارشاطر به ما آموخته است که بايد با زبان متمدنانه و بر اساس موازينی خردپذير به نقد آثار و کارهای ديگران پرداخت
من خود افتخار آن را داشته ام که، به دعوت دکتر اشرف، تا کنون دو مدخل مجلهء «فردوسی» و «خسرو گلسرخی» را برای دانشنامه بنويسم. در انجام هيچ کدام از اين کارها کسی در کارم دخالت نکرد و هرچه ديدم همکاری بی شائبه گردانندگان دانشنامه بود در فراهم کردن منابع مراجعه مربوط به مقالات. از آنجا که مقالات اين دانشنامه از صافی و ويراستاری های متعددی که همگی برای حصول اطمينان از صحت و سقم مطالب تعبيه شده می گذرند و اين کارها بدست کسانی که در کار خود خبره اند انجام می گيرند، مطمئن هستم که ميزان خطا در آنها بسيار کمتر از موارد مشابه غيردانشنامه ای ست
دکتر نقره کار مسلماً می داند که در تهيهء يک دانشنامهء معتبر و ماندگار در تاريخ ـ که به مکانيزمی برای باليدن و تصحيح و تکميل شدن دائمی مجهز باشد ـ لزوماً بسياری از ملاحظات روزمره به کناری گذاشته می شود و تلاش مديران آن معطوف آن می گردد که متنی واحد جايگزين گردآوری توبره وار مطالب مختلف در مورد مدخل ها شود. اين در حالی است که خود دکتر نقره کار، در کار مهم تاريخنويسی خويش، نتوانسته از عهدهء آن برآيد و، عاقلانه، تنها به «گردآوری مطالب» بسنده کرده است؛ مطالبی که بسياری شان سراپا دروغ و افترا و خود بزرگ کردن اند اما ـ به لحاظ روش متخذهء دکتر نقره کار در آوردن «همهء حرف ها» ـ ديگران (و از جمله خود من، در مورد آقای دکتر يدالله رؤيائی) توانسته اند در نقاط ديگر کتاب دست به افشای مغالطه ها بزنند. دکتر نقره کار موظف است اگر در دانشنامه ايرانيکا به مواردی از تخليط و قلب واقعيت (آن هم در متنی واحد) بربخورد آن موارد را برای خوانندگان مقاله اش توضيح دهد. نوشتن کليات نامستند و وارد کردن اتهامات اثبات نشده کار دکتر نقره کار نيست و من بعنوان يک دوست از او توقع دارم که اگر به چنين مواردی برخورده است آنها را مطرح کند تا لااقل در پيوست های دانشنامه تصحيح شوند. نمی دانم دکتر نقره کار مطالب اهانت آميز به دکتر مصدق و احمد شاملو را در کجای دانشنامه ديده اند که اين بنياد را بدين کار متهم کرده اند، چرا که نديده ام اين بخش های دانشنامه هنوز منتشر شده باشند
همين مورد اخير اين گمان را در من تقويت می کند که دکتر نقره کار به متن مقالات آمده در دانشنامه اعتراضی ندارد و بيشتر به سخنان و عقايد برخی از دست اندر کاران دانشنامه در بيرون از متن خود دانشنامه اشاره می کند. مثلاً، شنيده است که فلان مسئوول دانشنامه دربارهء دکتر مصدق با ايشان همعقيده نيست و بهمان نويسندهء دانشنامه در جائی گفته است که احمد شاملو شاعر بزرگی بشمار نمی آيد. و در عين حال ديده است که درباريان و به ثروت رسيدگان در رژيم سابق دور و بر بنياد دانشنامه را گرفته و به آن کمک می کنند. اما من فکر می کنم اين نوع اختلاط بی منطق امور کار آدميان فرهيخته نيست. هرکس، در بيرون از جايگاه کار بیطرفانه ای که بر عهده گرفته دارای عقايد سياسی و ادبی ويژه ای است و هيچ کس را نمی توان موظف کرد که رفتار و گفتار شخصی خود را ـ بخاطر کاری که در جائی ديگر بر عهده گرفته ـ کنترل کند و حرف دل خود را بازگو نسازد. مثلاً، عقايد دکتر نقره کار ـ بعنوان يک روشنفکر دست به قلم ـ ربطی به انصاف او در گردآوری مدارک و اسناد مربوط به تاريخ جنبش های روشنفکری معاصر ايران ندارد؛ چرا که اگر داشت، ديگران ـ و از جمله خود من ـ نسبت به آن واکنش نشان می دادند. ما همه می دانيم که دکتر نقره کار در مکتب فدائيان خلق (از «چريک ها» يش در می گذرم) پرورش يافته و همچنان دارای عقايد شريف سوسياليستی است. اما من در کتاب او نشانه ای نمی بينم که او کوشيده باشد تاريخ را طوری ارائه دهد که همه چيز به نفع سوسياليست ها و کمونيست های ايرانی تمام شود. دربارهء آنچه که او پيرامون دانشنامهء ايرانيکا می نويسد نيز همين حکم صادق است. او بايد برای اثبات نظری که از او نقل می کنم زحمت بکشد، مورد پيدا کند و پيش روی خواننده اش بگذارد، وگرنه کلی گوئی و اتهام زنی کار اهل نظر نيست. او می نويسد: «به گمان من اما راهی که مسول و مشاوران دانشنامه و بنیاد دانشنامه در پیش گرفته اند، حتی اگر برجسته ترین اثر تحقیقی درباره تاریخ و فرهنگ و تمدن ایران دستاوردش باشد، کژ راهه ای بیش نخواهد بود، راهی که سالیان دراز حکومت گران و بسیاری از احزاب و سازمان های سیاسی پیموده اند، راهی که نهایتش آلوده کردن بیش از پیش فرهنگ و هنر، تمدن و تاریخ مان به نا راستی های سیاست بازانه است، کژراهه ای منتهی به مرداب بی اعتمادی و آسیب زننده به خصلت دموکراتیک و مستقل تشکل ها و حرکت های فرهنگی و هنری». به گمان من، دکتر مسعود نقره کار موظف است به خوانندهء خود نشان دهد که «راهی که گردانندگان دانشنامه در پيش گرفته اند» کدام است و چگونه بخاطر مفاد مندرج در دانشنامه به «کژراهه» تبديل گشته است. اين حداقل توقع خوانندگانی است که انتظار دارند از قلم دکتر نقره کار حرف اصولی و سخن مستند بتراود
مطلب دکتر نقره کار اما جز اشارات نامستندی که به مورد مصدق و شاملو دارد، به متن مطالب مندرج دانشنامه چندان ربطی پيدا نمی کند و بيشتر ناظر بر «ماهيت کمک کنندگان مالی» به بنياد دانشنامه است؛ و چون در بين آنان «درباريان» و «ثروتمندان و دولتمردان عصر پهلوی» را می بيند نتيجه می گيرد که، پس، دانشنامه در تيول دربار پهلوی و شهبانوی سابق درآمده و، در نتيجه، به بيراهه رفته است. اين نتيجه گيری اگر سردستی و اثبات ناکردنی باشد بسيار بی انصافانه و بدور از مروت است. و اگر اثبات شدنی باشد حق نيست که دکتر نقره کار به اشارت از سر آن بگذرد
در عين حال، بنظر من هر ايرانی ـ چه وابسته به دربار سابق، چه گدا و چه ثروتمند ـ می تواند دانشنامهء ايرانيکا را يک «سند ملی» بداند و به آن کمک کند. قضاوت های حزبی و ايدئولوژيک ما هم در اين مورد محلی از اعراب ندارند. چه کسی می تواند ثابت کند که آقای دکتر نقره کار از آقای اردشير زاهدی «ايران دوست» تر است؟ هرچند که «ايران» و «دوست داشتن آن» در نزد اين دو نفر می تواند دو معنای به دور از هم، و حتی متضاد با هم، را داشته باشد و به روش ها و عملکرد های متضادی نيز بيانجامد. آقای اردشير زاهدی دانشنامهء بريتانيکا را دوست دارد و آقای دکتر نقره کار هم خود را در گذشته «یکی از حامیان و دوستداران دانشنامه» می داند که حال از آن روی برگردانده است. در واقع، آقای دکتر نقره کار بايد به اين پرسش پاسخ دهد که چگونه است که در نيروهای مخالف آقای اردشير زاهدی آن مقدار ايران دوستی وجود نداشته که به کمک دانشنامه بيایند و از به کژراهه افتادن آن (اگر دکتر نقره کار بتواند اين موضوع را ثابت کند) جلوگيری کنند؟ و همين جا هم بگويم که من قبول ندارم که چپ های ما همه بی پول و تنگدست اند و نمی توانند به کارهائی که جنبهء ملی دارند کمک کنند. من خود در همان ماه های اول انقلاب ديدم که چگونه ميليونرهای ايرانی ِ دوستدار حزب توده و فدائيان مبالغ هنگفتی را در اختيار اين تشکيلات می گذاشتند و برای گردآوری پول «شب نشينی با شکوه» ترتيب می دادند. بهر حال، موضع سياسی کمک کننده به دانشنامه زمانی در اين بحث اهميت پيدا می کند که کمک کننده توانسته باشد بر محتوای مقالات مندرج در دانشنامه اثر بگذارد و آنها را به نفع مواضع خود ديگرگون کند. مگر اينکه ما هم مثل مذهبی ها «پول» را به دو دسته حلال و حرام و پاک و نجس تقسيم کنيم و بگوئيم که پذيرش کمک بی چشمداشت مالی برخی ها (مثلاً، درباريان سابق) اساساً مکروه است و نبايد آن را پذيرفت
متأسفانه ديده ام که در طيف چپ ما نه تنها از لحاظ مالی که از لحاظ کمک عملی و همگامی رايگان با حرکات «ايران دوستانه» نيز نوعی اکراه وجود دارد. و اين نکتهء اخير مرا به تجربهء تازه ای بر می گرداند که در نزديک به دو سال اخير از سر گذرانده ايم. به ماجرای مبارزه برای متوقف کردن آبگيری سد سيوند و ويران کردن آثار باستانی هخامنشی در استان فارس توجه کنيم. در طی اين مبارزه کمترين حمايت از جانب سازمان ها و اشخاص سرشناس چپ نشان داده شده است. برخی ها اساساً پرداختن به کورش بزرگ و شاهنشاهی هخامنشی را کاری نادرست می دانند. برخی از چپ های تجزيه طلب تا آنجا پيش می روند که آوردن نام ايران را مقابله با «ملل!» تحت ستم فارس ها می بينند، برخی از ترک زبانان چپ ادعا می کنند که يکی از افتخارات شان آن است که کورش بزرگ در خطهء آذربايجان کشته شده و ـ لابد به نشانهء دشمنی با پارس ها! ـ سرش را از تن جدا کرده اند. اصلاً کيست کسی که به من نشان دهد، جز معدوی از روشنفکران چپگرا همچون خود دکتر نقره کار، کدام تشکل جمهوری خواه چپ از در خطر افتادن آرامگاه کورش اظهار نگرانی کرده است؟ کدام «ملی ـ مذهبی» کوشيده است از آبگيری سد سيوند جلوگيری کند؟ در اين صورت، کسانی که در ميدان «ايران دوستی» از در گير شدن طفره می روند چه حقی دارند که يک اقدام «ايران دوستانه» را بخاطر اينکه مورد حمايت رقبای سياسی شان قرار گرفته تخطئه کرده و به تشکيلات سياسی مخالف خود نسبت دهند؟ می خواهم بگويم که اگر آمارگيری از «ماهيت کمک کنندگان» به يک «امر اجتماعی» را ملاک قضاوت در مورد «ماهيت آن امر اجتماعی» قرار دهيم مسلماً از يکسو به بيراهه رفته ايم و از سوی ديگر بی عملی و اکراه شرکت نکنندگان را مورد نظر قرار نداده ايم. يعنی، درست است که به بنياد دانشنامهء ايرانيکا تعدادی از ثروتمندان معتقد به کاپيتاليسم، دولتمردان عهد پهلوی، و يهوديان ثروتمند ايرانی کمک های بزرگی کرده اند اما همهء اهميت کار دکتر احسان يارشاطر و همکارانش در آن است که نگذاشته اند اين کمک ها راه دانشنامه را به کژراهه ای که دکتر نقره کار از آن سخن می گويد بکشانند. همانگونه که يقين دارم کمک احتمالی ِ «چپ های ميليونر ايرانی» نيز نمی توانست از دانشنامه ارگانی به نفع ايدئولوژی چپ بسازد. نيز يقين دارم که روزگاری خواهد آمد که اين نيروهای ضد سلطنت و چپگرا يا ملی ـ مذهبی توضيح دهند که چرا در هيچ امری که به ايران تاريخی و ايران دوستی غيرشونيستی مربوط است شرکت نمی کنند. سخن آقای دکتر نقره کار، بدلايلی که ذکر کردم، سخن معتبری نيست، آنجا که می نويسد: «با گذر زمان و به تدریج که نام موسسات و بنیاد ها و افراد حمایت کنندهء دانشنامه انتشار یافت نقش سلطنت طلبان در پیدایی و پیشرفت این حرکت فرهنگی و دانشگاهی آشکارتر شد». من فکر می کنم واژهء «حضور» بهتر از واژهء «نقش» در گفتآورد بالا معنا پيدا می کند و آن را منصفانه می سازد
آقای دکتر نقره کار يک جمله ديگر هم نوشته اند که دلم را سخت به درد آورده. ايشان در مورد وابستگی مؤسسات فرهنگی می نويسند: «تنها شاید دو سه نمونهء تشکل فرهنگی و هنری نسبتاً مستقل، غیر حزبی و سازمانی در خارج کشور بتوان یافت که یک نمونه اش انجمن قلم ایران در تبعید است». نمی دانم که چرا، در اين نمونه آوری، آقای دکتر نقره کار «انجمن قلم ايران در تبعيد» را به رخ «بنياد دانشنامه ايرانيکا» کشيده اند. من، با همهء احترامی که برای تک تک اعضاء اين «انجمن» قائلم، در طی ساليان متمادی که از تأسيس آن گذشته از اين امامزاده هيچ معجزه ای نديده ام. نيز هنوز روشن نيست که کدام اشخاص و سازمان هائی کوشيده اند تا اين «مؤسسهء عظيم» را به نفع خود مصادر کنند و مقاومت سلحشورانه اعضاء «انجمن» مانع تحقق اين نيت شوم شده است. بهر حال، هزار آفرين بر آنان که، بنا بر سخن دکتر نقره کار، توانسته اند استقلال خود را حفظ کنند و، باز بنا بر سخن ايشان، به سرنوشت عبرت انگيز «کانون نويسندگان ايران در تبعيد» دچار نشوند. اما آيا براستی انصاف است که اين انجمن فکسنی را با «بنياد دانشنامه ايران» مقايسه کنيم و استقلال آن يکی را به رخ اين يکی بکشانيم؟ من اگر دکتر نقره کار نمی شناختم تصور می کردم که ايشان قادر نيست عظمت کاری را که دکتر يارشاطر بنيان نهاده است درک کند و، به اين دليل، آن را با «انجمن قلم در تبعيد» مقايسه می کند
همچنين آقای دکتر نقره کار به «تبلیغات مبلغان حرفه ای دانشنامه و بنیاد» و «اتلاق عناوینی مبالغه آمیز به دانشنامه، از جمله شاهنامه معاصر و شناسنامهء ما ایرانیان» اشاره کرده اند. مقصود ايشان از «مبلغان حرفه ای دانشنامه» را در نمی يابم و بيم آن دارم که پس از نگارش مطلب حاضر من هم به عضويت در اين انجمن متهم شوم، اما معنای سخنان آن «مبلغان» را، مبنی بر اينکه دانشنامهء ايرانيکا «شاهنامهء معاصر» و «شناسنامهء ما ایرانیان» است، بخوبی می فهمم و به آن اعتقاد دارم. نگارش شاهنامه به هنگام تسلط يافتن نهائی ِ اعراب مسلمان بر ايران کوشش موفقی بود برای حفظ هويت واقعی ايرانی که بدست اشرافيت نامسلمان توس پشتيبانی شد و انجام گرفت، دانشنامهء ايرانيکا نيز در دوران تسلط عناصر ظاهراً ايرانی مسلمان بر کشورمان همين نقش را بازی می کند و می کوشد تا ايرانيان (و همهء مردم جهان) واقعيت ايرانی بودن را ـ در برابر سياست های ايرانيت برانداز فرهنگی رژيم اسلامی ـ بياد داشته باشند. بنا بر اين، از نظر «کارکرد»، دانشنامهء ايرانيکا برای عصر ما کم از شاهنامه نيست. و نيز همانگونه که شاهنامه «شناسنامهء ما ايرانيان» شد و توانست در جهانی که می رفت تا يکسره عربی شود هويت ما را محفوظ دارد، «دانشنامه» نيز حافظهء تاريخی عصر ما خواهد بود. پس، اکنون که آثار مادی ِ تاريخی ما را يکی پس از ديگری به آب می بندند و با بولدوزر ويران می کنند، آيا بهتر نيست که بگذاريم لااقل ميراث معنوی ما در صفحات اين دانشنامه بی نظير، که حاصل کار انسان های ايران دوست است، به ثبت تاريخ برسد؟
بهر حال اعتقاد راسخ من آن است که بايد از اقدام دکتر نقره کار در گشودن باب اين بحث استقبال کرد و مجدانه از او خواست تا سندهايش را رو کند و بخصوص به ما نشان دهد که چگونه «يک جريان سياسی» از طريق «اعطای کمک به دانشنامه» می تواند برای خود «اعتبار سياسی» کسب کند بی آنکه محتوای دانشنامه را بسود خود دگرگون نکرده باشد. و می گويم «اعتبار سياسی» و نه «فرهنگی»، چرا که اعتبار فرهنگی را نمی توان با پول خريد؛ اين اعتبار زن و مرد اهل کار و حوصله و نيز دل پر عشق و آفرينشگر می خواهد و بس. ثروتمندانی هم که به کارهای فرهنگی کمک می کنند تنها برای خود افتخار خدمت گزاری به فرهنگ کشورشان را کسب کرده اند. و اعتقاد دارم که اين نوع افتخار را نبايد از کسی سلب کرد، هرچند که آن کس دشمن سياسی ما باشد

ادامه / بازگشت

ادب نزد بزرگان است

2006-11-26T00:59:00.000-08:00

رهبر مذهبی کاتوليکهای جهان در ماه سپتامبر گذشته در يک سخنرانی با استناد به متنی قرون وسطايی، اسلام را با خشونت همراه خواند و در سراسر جهان باعث خشم و اعتراض مسلمانان شد.پاپ برای سخنرانی خود عذرخواهی نکرد، اما گفت از اينکه اظهارات او باعث رنجش خاطر مسلمانان شده است، متأسف است. اين دومين بار است که يک رهبر کليسای کاتوليک وارد مسجد می شود. قبلا پاپ ژان پل دوم از مسجدی در دمشق ديدن کرده بود
به دنبال اعلام خبر بالا از سوی واتيکان، رجب ادوغان نخست وزير ترکيه نظر خود را تغيير داده و گفته که اينک آماده است از پاپ در فرودگاه آنکارا استقبال کند. آقای اردوغان قبلا گفته بود که به خاطر شرکت در نشست سران ناتو از ملاقات با پاپ معذور است
پاپ قصد دارد از مسجد سلطان احمد در استانبول که به "مسجد آبی" معروف است، ديدار کند. این در حالیست که مساجد در ترکیه قبل از جنگهای خونین مسلمانان علیه مسیحیان، کلیسا بودند که پس از قتل عام مسیحیان به اشغال در آمدند و بدون هیچ عذرخواهی به مساجد تبدیل شدند. پاپ در پی اظهار تاسف، برای دیدار و دلجویی از مسلمانان بار دیگر پای بر مساجدی می نهد که روزگاری اجدادش آنها را بنا نمودند تا مراکزی برای ایجاد صلح و دوستی باشند. بار گذشته او را منع کرده بودند ولی بخاطر اصرار و بزرگواری پاپ ، اینبار خلاف ادب بود تا او را نپذیرند.پاپ با این رفتار پسندیده دیگر بار به یادمان آورد که ادب نزد بزرگان است و بخشش کلید سعادت و دوستی

Money Talks!

2006-11-25T00:52:00.000-08:00

بنا به گزارش ها یک مقام وزارت دفاع روس که خواسته نامش فاش نشود خبر صدور موشک های "تور-ام 1" به ايران را تاييد کرده اما در مورد زمان دقيق تحويل و تعداد موشک ها اطلاعاتی نداده است .رسانه های روسيه پيشتر به نقل از مقام های رسمی وزارت دفاع اين کشور اعلام کرده بودند که 29 سيستم پيچيده موشکی به ارزش حدود 565 ميليون پوند به ايران تحويل می شود و تاکيد کرده بودند که اين موشک ها صرفا کاربرد دفاعی - با برد محدود - دارند
موشکهای تور-ام 1 می توانند تا 48 هدف را در ارتفاع شش هزار متری رديابی کنند و دو هدف را در آن واحد مورد حمله قرار دهند، و در رديف سلاحهای متعارف طبقه بندی می شوند و خريد و فروش آنها مغايرتی با موازين بين المللی ندارد اما يقيناً می توانند از تأسيسات اتمی ايران در برابر حملات موشکی يا بمباران احتمالی محافظت کنند.قرارداد موشکی روسيه با ايران که سال گذشته امضا شده بود از آغاز با انتقاد آمريکا، اسرائيل و اتحاديه اروپا مواجه بوده، اما روسيه تاکيد دارد که اين موشک ها در تطابق کامل با قوانين روسيه و تعهدات بين المللی اين کشور فروخته شده است. مقام های دولت آمريکا تا کنون گزينه نظامی برای مقابله با فعاليت های هسته ای ايران را رد نکرده اند، اما کشورهای اروپايی و به ويژه روسيه بر ديپلماسی برای حل مناقشه هسته ای ايران تاکيد دارند
قبل از هر چیز باید بگویم که واژه « دیپلماسی » در دیکشنری هر معنایی که داشته باشد، در فرهنگ سیاسی امروز، مفاهیم جدیدی پیدا کرده است. امروزه دیپلماتها، بیشتر کار تجاری می کنند تا کار سیاسی و در این راستا بدون پیش نظرات سیاسی و توجه به پی آمدها، قراردادهایی را امضا می کنند که حتی در جهان تجارت نیز بعید و دور از ذهن است. جهان سیاست آلوده به پول و سرمایه های شخصی دیپلماتها شده است و حرف اول و آخر را پول میزند، باید منتظر ماند و دید تا این قراردادهای تجاری، سیاست و سرنوشت جهانیان را چگونه رقم خواهند زد

سیاست زدگی در نواندیشی دینی

2006-11-21T08:17:00.000-08:00

بازهم بحث همیشگی روشنفکر و مفاهیمی که از این واژه ذهنی، تراوش می کند. برخی از مدعیان این واژه، آنرا همچون دیگر اختراعاتشان چنان تثبیت شده میدانند که پسوندهایی نیز بر آن می چسبانند و نه تنها آنرا نامفهوم تر از آنچه هست می نمایند بلکه از دل این اصطلاح من درآورده، مفاهیم ناکارآمد و غیرقابل باوری میسازند که هر متفکری را به خنده وامیدارد.این بار نوبتِ روشنفکر دینی است که بادی در سر اندازد و خود را چنان بزرگ بیند که از قهقهء بینندگانش غافل شود. نمیدانم چرا با وجود ادعایی چنین که "ما روشنفکریم و هر آنچه ما تصور میکنیم درست است" هنوز به این نتیجه نرسیده اند که ابتدا باید از خود شروع کنند و نگاهی به اندام ناساز خود بیاندارند و عنوان خویش را اصلاح کنند وسپس به ارشاد و رهبری مردم بپردازند.اینان هنوز نمیدانند که باید از واژگانی چون"دگراندیش" ، "نواندیش" یا "روشنگر" و... بهره بجویند که با مشکلات اثباتِ بر حق بودن مواجه نشوند و با گذشت زمان با دنیای اطراف خود حرکت کنند و اینگونه از قافله عقب نمانند. با نشنیده گرفتن دیگر عقاید، یا با دور زدن پرسشها، به هیچ کجا آبادی که نخواهند رسید بماند، از این بیشتر خود را مورد تمسخر قرار خواهند داد. روشنفکر دینی،( البته اصلاح کنیم نواندیش دینی) با چسباندن پسوند "دینی" به خود تمام روشنگری که خواهد نمود در باب دین خواهد بود،لذا از همین ابتدا با مفهوم روشنگر و سکولاریست تناقض خواهد داشت که خود را در عقاید شخصی و آیینی مردم دخیل دانسته و این حق را به خود میدهد که به اصلاح آن بپردازد، پس نتیجه میشود همان حکومت بر مردم و دخالت سیاسی(بودار بودن) در زندگی شخصی مردم به قیمت نجات دین و به نیت امرار معاش که حرفهء خاص آخوندهاست. ولی اگر نیتشان به غیر از اینست باید در همان حیطه روشنگری بسنده کنند و مردم را از احوالات زندگی روزمره و جامعه شان با خبر سازند و در راستای شکل گیری اراده اجتماعی و سیاسی آنان همچون یک شهروند ایفای نقش کنند. در این رابطه مناظره ای درخورتوجه بین "نواندیشان دینی" و "نواندیشان غیر دینی" صورت گرفته که نمونه ای از آن را در ادامه خواهید خواند

به نقل از دکتر نوری علا در مناظره با دکتر سروش
در طی چند مقاله ای که تاکنون دربارهء پديدهء «نوانديشی دينی» نوشته ام، همواره کوششم بر آن بوده که دو مفهوم «روشنفکر دينی» و «نوانديش دينی» را از هم تفکيک کرده و نخست نشان دهم که مفهوم اول نادرست و مفهوم دوم واجد معناست و آنگاه نسبت اين پديده را با «سکولاريسم» ( به معنی کشاندن اديان و مذاهب به حوزهء خصوصی) توضيح داده و توضيح دهم که چون «نوانديشی دينی» در نزد متفکران مسلمان ميهن ما همواره با درگير شدن آنان در مسائل سياسی و کشاندن دين و مذهب شان به حوزهء سياست همراه بوده است. يعنی، نظرم اين بوده که از يکسو «نوانديشی دينی» بدون اعتقاد و عمل کردن به «سکولاريسم» ممکن نيست و، از سوی ديگر، تا زمانی که نوانديشی دينی با تأييد اسلاميت حکومت و در زير سقف آن صورت می گيرد حاصل مفيدی بر آن نمی توان متصور بود، حتی اگر، برای رفع يک دعوای فرعی، توافق کنيم که «نوانديش دينی» را بتوان «روشنفکر دينی» هم خواند
آقای دکتر سروش،که اين روزها بت اعظم «نوانديشان دينی» و مدافع سرسخت کاربرد «روشنفکر دينی» بشمار می رود و روزبروز هم لحن سخن اش با تبخترتر شده، و هم از پرخاشگری نسبت به منکران اين پديده، لبريزتر می شود،ماه رمضان گذشته در پی انجام مراسم «دعای کميل» سخن می گفت، در اثبات درستی ِ اصطلاح «روشنفکر دينی»، اظهار داشته است: «روشنفكری دينی را نمی‌توان با هيچ حيله‌ای از ميان برداشت. اگر برخی آن را دروغ و متناقض میدانند،توجه کنند که این دروغ امروز راست است و تناقض هایش برطرف شده است(؟!)» و خبرگزاری دولتی جمهوری اسلامی (ايلنا)، که ناقل خبر اين گردهمآئی است، اضافه می کند که، سروش، مخالفان «روشنفكری دينی» را دو طايفه عنوان کرده و گفته است: «يكی "روحانيون سنتی" (هستند) كه هر نوع روشنفكری را بدعت در دين میدانند ورقیب روحانیت، دیگری روشنفکران غیر دینی" هستند که با دین سر سازگاری ندارندو با استدلال های مجعول سعی دارند اذهان را مشوش سازند"
البته من در گزارش «ايلنا» مطلبی در مورد چگونگی بر طرف شدن تناقضات اصطلاح «روشنفکری دينی» (که از نظر من حل ناشدنی بوده و حضور عملی ِ آن را ناممکن می سازند) پيدا نکردم و ظاهراً بايد به فتوای آقای سروش دل خوش کرده و مطمئن بود که اين تناقضات «در جائی» ـ که نمی دانيم کجاست ـ بر طرف شده اند! همچنين، ايشان توضيح نداده اند که استدلال های مجعول" روشنفکران غیر دینی" چرا مجعولند.در عین حال در کنار این پرخاشگری کاملا خشم آگین،در زدن تهمت"مشوش کردن اذهان" به روشنفکران غیر دینی،بخوبی میتوان همریشگی فرهنگی جریان کاذب« روشنفکری دینی» به سرکردگی ایشان را باجریانات امنیتی بسیجی حاکم بر اندیشه در ایران دریافت، واقعیتی که ازآغاز روند"انقلاب فرهنگی" به رهبری ایشان آغاز شده و اکنون نیز به مدد دولت احمدی نژاد میرود تا خود را بازسازی کند. نتیجه ای که میتوان از این تهمت زدن ها گرفت اینست که اگر دوستان وپیروان آقای سروش هم بر سرير قدرت باشند، اطلاق «مشوش کردن اذهان از طريق ارائهء استدلالهای مجعول عليه جريان روشنفکری دينی» اتهام معتبری خواهد بود که لابد می شود بخاطر آن اشخاص را روانهء زندان اوين هم کرد
اما، در عين حال، بنظرم آمد که اين پرخاشگری ِ آقای دکتر سروش، آن هم با شکم افطار کرده و مغز دعای کميل خوانده، ناشی از آن است که ايشان متوجه تزلزلی که در افکار پيروان مکتب مجعول «روشنفکری دينی» افتاده است شده و در آن جلسه خواسته اند، با گرد و خاک براه انداختن، در تقويت روحيهء آنان بکوشند؛ بخصوص آنجا که، در پی ايراد اتهام فوق به روشنفکران غير دينی، می افزايند: «پيروان نهضت روشنفكری دينی نبايد اين اظهارات را جدی بگيرند و به حيلهء راهزنان گوش بسپارند و در مقابل طعن‌ طاعنان كمر خم كنند
بگذاريد ببينيم که اين «حيلهء راهزنان و طعنهء طاعنان» (عظمت ِ مندرس کلام سعدی وار را هم داشته باشيد!) چيست؟ به نظر من، محتوای سخن اين «حيله ورزان طاعن» دو نکته بيش نيست
روشنفکر، بنا به تعريف پذيرفته شدهء اين مفهوم، نمی تواند ساختمان انديشهء خردپذير و خردبنياد ِ خود را بر اموری دور از عقل (مثلاً گزاره های قدسی و ماورائی و از عالم غيب آمده و، جمعاً، دينی) بنا کند و لذا، عبارت «روشنفکر دينی» دارای تضادی بنيادين بوده و امری محال است
در اين راستا می توان به تضاد مندرج در دو سخن آقای دکتر سروش در همين سخنرانی افطاری توجه کرد. ايشان از يکسو می گويد: «روشنفكران دينی واقعا متدين هستند، يعنی دين برای آنها صرفاً موضوع تحقيق نيست بلكه موضوع ايمان است». و از سوی ديگر توضيح می دهند که: «روشنفكری دينی در اين مقطع وظيفه دارد به جد به رفع اين زوايد و خرافات بپردازد چرا كه در حال حاضر و در دولت فعلی يكی از چشمگيرترين حركات خرافه ‌پروری شكل گرفته است». من هنوز نتوانسته ام بفهمم که چرا «ايمان به غيب» و اعتقاد به «مهدويت» (که آقای سروش از دل آن بيرون آمده) خرافه نيست اما اعتقاد به چاه جمکران و تأييدات امام زمان در سازمان ملل از آقای احمدی نژاد در قلمرو خرافه قرار می گيرد. و از آنجا که در مورد خرافه پيش از اين سخن گفته ام ديگر در اينجا مکررش نمی کنم. اما دريغ است به اين جملات مشعشع ايشان اشاره نکرد و از سر اين مبحث گذشت. دکتر سروش می گويد«خرد ورزی يكی از عناصر مهم روشنفكری دينی است؛ البته معنای خرد مشخص نيست و تنها يك موجود مبهم وسایه نشین است. ما باید از دستاوردها و میوه آن استفاده کنیم». به قول شاعر« یا مرسل الریاح، تو دانی وانوری
نکتهء دوم اما به ناممکن بودن «نوانديشی دينی» بعنوان بخشی از يک کار سياسی بر می گردد. اگر نوانديشان دينی ما دخالتی در کار سياست نمی کردند، با لطائف الحيل جمهوری اسلامی را موجه و بر حق جلوه نمی دانند و، بر اساس مسلمان بودن و نبودن، جامعه را به خودی و غير خودی تقسيم نمی کردند، کسی از روشنفکران غير دينی را با ايشان کاری نبود و حتی پشتيبانی همه را در راستای کوشش خود برای کمی خرد پذير کردن دين به همراه خود داشتند. در واقع، باور به سکولاريسم اقتضاء می کند که دين و مذهب و ايمان، با همهء رگ و ريشه ها و شاخ و برگ هاشان، از حوزهء حکومت و سياست و قضاوت و آموزش و پرورش کنار زده شده و فقط اجازه داشته باشند «در محدودهء خودشان» به فعاليت بپردازند، در باب امکان يا عدم امکان نوانديشی دينی با هم به بحث بپردازند و هر نوانديش يا سنت گرائی بتواند نظر خود را آزادانه مطرح سازد. اما اگر «روشنفکران دينی»بخواهند، به بهانهء نوانديشی دينی، حکومت اسلامی را پا بر جا کنند و از مرکب حاکميت پائين نيايند، آنچه می کنند به تنها چيزی که شباهت ندارد «نو انديشی دينی» است. در اين صورت اخير، کار آنان در واقع نوانديشی سياسی در زير نقاب دينی برای استقرار هرچه بيشتر حکومت دينی در جامعه است؛ يعنی همان غدهء چرکينی که جسم و جان جامعهء ما را به درد بی درمان امروزش دچار ساخته است
در اين زمينه، اگرچه آقای دکتر سروش کمی مبهم تر از قسمت های ديگر سخنرانی شان بيان مطلب فرموده اند، اما می شود دو نوع استدلال کاملاً متضاد را در پس اين ابهامات ديد
يکی آنجا که سخن ايشان نشان می دهد که «روشنفکری دينی»، و در نتيجه «نو انديشی دينی»، نمی تواند با «سکولاريسم» کنار بيايد. به اين جملات توجه کنيد: «بگذاريد چند ياوه گو به شما بگويند ليبرال يا سكولار. شما كار خود را بكنيد».معنای سلبی اين سخن آن است که روشنفکر دينی نه می تواند‌ سکولار باشد و نه ليبرال. البته، چنانکه می بينيم، در اينجا نيز آقای دکتر سروش بخود اين زحمت را نمی دهند تا توضيح دهند که چرا «روشنفکری دينی» و «سکولاريسم» با هم جمع شدنی نيستند، اما از آنجا که مدعای سادهء سکولاريسم آن است که آقايان ِ به اصطلاح «روشنفکر دينی» لطف کرده و بحث های خود را بيرون از حوزهء سياست انجام دهند، معنای سخن آقای سروش هم آن می شود که ،چنين کاری برای ما مقدور نيست
اما، در عين حال، آقای سروش سياسی شدن «نهضت روشنفکری دينی» را امری ذاتی اين نهضت ندانسته و آن را موضوعی تبعی و حاشيه ای می دانند و می گويند که روشنفکری دينی از آن رو سياسی شده است که با روحانيت سنتی درگير است. و از آنجا که اين روحانيت قدرت را در دست دارد، پس گفتگو با آن نيز زبانی سياسی پيدا می کند. بگذاريد مطلب را از زبان خودشان بشنويم: « روشنفكر دينی به واسطهء نقدی كه از روحانيت و حكومت دارد، ناچار به سیاست کشیده میشود؛ اما بايد توجه داشت (که) حل تمامی مشكلات در بررسی مسائل سياسی نيست. اگر سياست مطرح باشد، تنها يك سهم است. تمام كاركرد روشنفكری دينی سياست نيست
از اين سخن عکس آنچه را که در بالا استنتاج کرديم می شود دريافت. در اينجا ايشان در واقع می گويند که روشنفکری دينی بالذات سياسی نيست. پس، ما ناچاريم بپرسيم که، اگر چنين است، چرا بايد قبول کرد که بين «روشنفکری دينی» و «سکولاريسم» آنچنان تضاد حل ناشدنی و گسترده ای وجود دارد که آقای دکتر سروش مجبور می شوند گفتار معتقدان به وجود «روشنفکری دينی سکولار» را «ياوه گوئی» بخوانند؟
اتفاقاً همهء کوشش روشنفکران غير دينی و سکولار در آن است که به روشنفکران دينی توضيح دهند که اگر شما سودای حکومت کردن اسلامی را از سر به در کنيد (يعنی پيش فرض های سکولاريسم را بپذيريد) می توانيد در ظل يک حکومت سکولار به نوانديشی دينی خود ادامه داده و از اين رهگذر به مردم خود خدمت کنيد. اما تا زمانی که بخواهيد اين دو اسب را يکجا سوار شويد، يعنی هم حکومت اسلامی را حفظ کنيد و هم دست به نو انديشی دينی بزنيد، نه تنها راه بجائی نخواهيد برد بلکه خود نيز ممکن است، در گير و دار ماجرا، دو شقه شويد. بخصوص که خود آقای دکتر سروش هم در اين مورد توضيح می دهند که: «اين نيز يك خيال باطل است كه اگر قدرت سياسی در دست روشنفكران دينی باشد تمام مشكلات حل میشود.حداقل تجربه انقلاب اسلامی نشان داد كه قدرت اگر دست روحانيون باشد،ایران بهشت نمیشود. مسائل ما خيلی ريشه دارتر است‌
پس با اين فتوای روشن مشکل در چيست؟ بنظر من مشکل کسانی همچون دکتر سروش از آنجا آغاز می شود که جز خودش کسی را در لشگر خويش نمی يابد و حرف و سخن نوع اخيرش بوی تنهائی و انزوا می دهد. چرا که متأسفانه در کشور ما دعوای روشنفکر دينی با آخوند هنوز ماهيتی دينی پيدا نکرده است و، در بهترين حالت خود، کوششی سياسی محسوب می شود که با زبان دينی مطرح می گردد. اينکه آقای سروش، در ارزيابی خود از، بقول خودشان، «نهضت روشنفکری دينی» نقائصی گسترده و بنيادين می يابند هم از سر آن است که «روشنفکران دينی» چندان غم دين ندارند که بخواهند وقت خود را برای اصلاح آن تلف کنند. آنان، در پی ِ انقلابی به بيراهه رفته، صاحب امکانات، امتيازات، و مقامات مادی و معنوی باد آورده ای شده اند که حفظ آنها را منوط به حفظ حکومت اسلامی و بيرون راندن سکولاريسم (بعنوان تنها معاند بنيان برانداز آن) می بينند، و از آنجا که دو قشر انحصار طلب آخوند و بسيجی به آنها امکان جولان آزاد را نمی دهند، دست به دامن نوانديشی و روشنفکری دينی شده اند تا از اين رهگذر ـ به اصطلاح عوام ـ زيرآب روحانيت سنتی را بزنند و عقربهء ساعت را به عهد نخست وزيری مهندس بازرگان (و تا حدی مهندس موسوی) برگردانند. اينان همان ملی ـ مذهبی های آغاز انقلاب اند که دست آوردهای تغيير رژيم را از آن خود می ديدند اما به دست آخوند ضربهء فنی شدند
ببينيد تحليل آقای دکتر سروش از وضعيت اين به اصطلاح «نهضت روشنفکران دينی» چيست
روشنفكری دينی هنوز به يك سنت تبديل نشده است. اين نهضت بايد شاعران، نويسندگان، هنرمندان و فیلم سازان خود را داشته باشد. این جریان حق دارد كه شعر به پای او ريخته شود و اذهان را بگيرد. شاعری در رد قبض و بسط (تئوری ِ خود ايشان در زمينهء فقه) مواجب میگیرد و شعر می سراید‌اما، در مقابل، جريان روشنفكری دينی ما شاعری مطرح ندارد كه بتواند زبان شعری اين جريان باشد
روشنفكران دينی بايد آْثار همديگر را بيشتر مطالعه كنند و مطالب آنان نقل مجالسشان باشد. برخی از بزرگان را دیده ام که نسبتهای ناروا به هم میزنند که مشخص است که فقط تيترها را خوانده اند
تركی، اندونزی و ساير زبانهای جهان اسلام آشنا نيستند.‌آشنايی روشنفكران دينی با جهان اسلام بسيار مهم است. متاسفانه روشنفكران ما با زبان‌ البتعكس اين مطلب صادق نيست و آنها بسيار بر روی آثار ما مطالعه دارند. بخش اعظم كتابهای نصر و شایگان وبنده به ترکی ترجمه شده است. متاسفانه در این زمینه ما دچار توهم استغنا شده ایم که نمیدانم از کجا آمده است‌‌
نقد گذشتگان جريان روشنفكری دينی مهم است... بت شکنی از وظایف روشنفکر دینی است. من ندیده ام یک نفر اندیشه های طالقانی را نقد کند. این احترام به طالقانی نیست عین بی احترامیست. جراتها ستانده شده است و کسی به نقد بزرگان نمی پردازد. چه کسی تا بحال به نقد علامه طباطبایی ، بزرگترین فیلسوف اخیر پرداخته است؟ چند نفر تا بحال به تفسیر المیزان نقد داشته اند؟‌
لحظه ای از خود بپرسيم که از اين سخنان تحليلی کدام جمع بندی را می توان تحصيل کرد؟ آيا نه اينکه آقای دکتر سروش با عده ای طرف است که در عين داشتن برچسب «روشنفکری دينی» به هيچ يک از ضوابط اين نام پايبند نبوده و در راستای مقتضيات آن عمل نمی کنند؟ آيا نه اينکه روشنفکری دينی پديده ای است صرفاً و وسيعاً سياسی که می خواهد از نو انديشی دينی استفادهء ابزاری کرده و از آن نردبامی برای رسيدن به پشت بام حکومت اسلامی بسازد؟ و آيا شخصی همچون (دکتر!) محمد خاتمی نماد آشکار اين فرصت جوئی سياسی و سوء استفاده از نو انديشی دينی نيست؟
تازه، به اين تعبيرات بايد حاشيهء مهمی را نيز افزود. اگر، بر فرض محال، سياست زدگی از جريان نو انديشی دينی کنار گذاشته شود، آقای دکتر سروش، کار روشنفکر دينی را (اگر چنين چيزی بتواند وجود داشته باشد) کوشش در راستای تحقق چند چيز می داند
از همان ابتدای انقلاب، ندای "فقه پويا" در ايران بلند شد (البته بوسيلهء خود ايشان)، و گرچه اين دعوت مبنای تئوريك قوی نداشت اما فريادی از سر درد بود تا از "اجتهاد در فروع" بگذريم و به "اجتهاد در اصول" بپردازيم
برخی از دوستان، چون در انتخابات پيروز نبودند، به اين نتيجه رسيده‌ اند که باید به سنتهای مردم بازگردیم چرا که به علت بی توجهی به آن سنتها ناموفق بوده ایم. از آنرو عنوان میکنند ما باید به اشکال سنتی رایج،همچون برگزاری هیتها واجرای همان آیینها بازگردیم. این باور سم قاتلی برای روشنفکری دینی و گم کردن راه است.‌ البته معنی این سخن پشت کردن به سنن مردم و دیانت آنان نیست. اما اگر طایفه ای هدایت فکری مردم را بر عهده میگیرد باید عمل ونظرش یکسان باشد.اگرچه در جامعه ما اینگونه نیست ولی این گناه از جانب کسانی که رهبری فکری جریان روشنفکری دینی را بر عهده دارند اصلا قابل بخشش نیست
لذا بايد خطبه ها‌‌روشنفكری دينی بايد درك تازه خود را از تاريخ دين،امامت ونبوت بيان كند.مادامی که دین اسطوره زدایی نشده است مشکل پابرجاست ومجالس ما حال هوای ديگری داشته باشد».( یعنی که امامت و نبوت خود در اصل دارای ماهيتی اسطوره ای نيستند. اما معلوم نيست که اگر از امامت و نبوت اسلامی و شيعی اسطوره زدائی شود از آنان چه باقی می ماند. در اين مورد بايد برای دکتر سروش و پيروانش آرزوی موفقيت کرد و نشست و ديد که از ديگ پخت و پز آنان چه معجونی بيرون خواهد آمد)
‌ديگر نبايد برای استخراج مدرنيته سراغ متون دينی برويم. اين نكته يكی ازچاله هایی بود كه كثيری از روشنفكران در آن فرو رفتند اما، به وسيله خرد وانصاف (يعنی مقالات و کتاب های خود ايشان)، روشنفكران دينی از اين دام هم بيرون جهيدند تا ديگر آن همه وقت و انرژی كه مصروف استخراج علم و فلسفه و سياست مدرن از متون دينی شده بود، منتفی شود
‌ و بالاخره «بايد باور كنيم آن دين سهله وسمحه ای كه بر محمد (ص) نازل شد،هیچكدام از اين اضافات را نداشت و نه تنها مانع و سد مسلمانان نبود بلكه باعث چالاكی و چابكی آنان نيز بود و ما امروز بايد خود را از اين قيود و بندها رها سازيم تا بتوانيم، به همان چالاكی و چابكی مسلمانان صدر اسلام، در راه دين حركت كنيم
اگر اين سخنان را مبانی اوليهء روشنفکری دينی بدانيم و در عين حال آن را با کاستی ها و غفلت هائی که آقای دکتر سروش در مورد روشنفکران دينی برشمردند مقايسه کنيم، در می يابيم که در دنيا جز خود آقای دکتر سروش هيچ روشنفکر دينی ديگری وجود ندارد. و لابد به همين دليل هم هست که در پيچش های سخن ايشان اين همه خودستائی و خود شيفتگی شگفت متظاهر می شود
اما، در عين حال، اين را هم فراموش نکنيم که عاقبت ِ نسخه پيچی ِ آقای دکتر سروش همانی است که حجه الاسلام اشکوری آن را، در همان جلسات، اما با زبانی عاميانه تر بيان کرده بود: «بازگشت به صدر اسلام». من در اين تعبير شباهت شگفتی هم با تفسير «جامعهء مدنی» از جانب آقای خاتمی، آنجا که آن را مساوی با «مدينه النبی» دانستند، می بينم. ايشان نيز عاقبت روشن کردند که وقتی در نطق های انتخاباتی خود از «جامعه مدنی» سخن می گفتند قصدشان بازگشت به صدر اسلام بوده است. و، همچنانکه ديديم، جريان روشنفکری دينی آقای دکتر سروش هم تازه می خواهد ما را به همان «صدر اسلام» که در «مدينه النبی» وجود داشت برگرداند
من، در پايان اين غوطه زدن مشکل، در يک سخنرانی بی در و پيکر و افطار زدهء سرشار از تضاد، بايد بعنوان يک نويسندهء پيرو به سکولاريسم از يکسو و معتقد به ضرورت دامن زدن به نوانديشی دينی، از سوی ديگر، گفته باشم که نوانديشی دينی مبتنی بر سکولاريسم تنها راه بارآور کردن اين نوانديشی ضروری و حياتی است. اما سکولاريسم اقتضاء می کند که همهء معضلات دينی در بيرون از قلمرو حکومت و سياست حل و فصل شوند و در اين کار دوم خردادی ها و مشارکتی ها و ملی ـ مذهبی ها و مجاهدين انقلاب اسلامی ها به کار نمی آيند. نوانديشی راستين دينی در عالم مصلحت انديشی های سياسی نمی گنجد و اگر هم نتيجه ای از آن حاصل شود، هيولائی بی شاخ و دم خواهد بود، که دين را کلاً از تنها جنبهء احتمالاً مفيد آن، که اخلاق باشد، خالی می کند

ادامه / بازگشت

سکولاریسم اسلامی؟

2006-11-12T07:22:00.000-08:00

هفتهء پيش آقای سعيد حجاريان، عضو شوراي مركزی حزب مشاركت اسلامی و، بقول خبرگزاری فارس، عضو ارشد جريان اصلاح‌طلب، ضمن اعلام شجاعانهء (!) ضرورت مبرم «اسقاط دولت ايدئولوژيک دينی»، به طرح نظرات تازه ای در زمينهء سکولاريسم، يا بقول خبرنگار «تفكيك حوزهء دين و سياست»، دست زده اند که به صورتی افشاگرانه نوع انديشهء سياسی و چگونگی ِ نظريه پردازی در اردوگاه «اصلاح طلبان حکومت ولايت فقيه» و کارکرد اين نظريه پردازی را در عالم سياست ايران روشن می سازند
خبرنگار: آيا سخنان شما در زمينه لزوم تفكيك حوزه دين و سياست به معناي لزوم ديوار كشيدن بين اين دو حوزه است؟ حجاريان: من بين دين و ايدئولوژي تفاوت مي‌گذارم. ايدئولوژي يك مفهوم مدرن است و دولت‌هاي ايدئولوژيك به يكسان ‌سازي تمايل دارند؛ يعني اينكه دولت مي‌خواهد در ضمير مردم تصرف كند و در عرصه خصوصي مردم دخالت كند... ما بايد خيلي مواظب باشيم كه به اين دام نيافتيم؛ چون علاوه بر تبعات سياسي، اجتماعي و رواني پيامدهاي اخلاقي مهمي هم در پي دارد؛ مثل رياكاري، تملق، چاپلوسي، رانت‌خواري و غيره. چنين نظامي قطعاً به بيان فارابي جزو «مدينه ‌هاي ضاله» خواهد بود كه نه تنها حفظ آن واجب نيست؛ بلكه اسقاط آن از اوجب واجبات است؛ ولو آنكه نامي ديني را يدك بكشد. خبرنگار: پس معتقد به جدايي دين از سياست به صورتي كه بين آنها ديواري كشيده شود و كاملاً از هم جدا شوند، نيستيد؟ حجاريان: نگرانم كه در ايران تحت عنوان «دولت ديني» به سمت «دولت ايدئولوژيك» پيش برويم و خواه ناخواه دچار همان عوارضي شويم كه اتحاد شوروي و حزب بعث شد. پايان نقل قول
قبل از هر چیز، از سخن خود ایشان وام میگیرم که، بین دین و سیاست تفکیکی نمی بینند بلکه می خواهند بین دین و ایدولوژی دیوار بکشند. ایدولوژی یک مفهوم مدرن نیست بلکه نوع برداشت خواننده از دین و سوءاستفاده از آن است پس مادامی که دین بوده است، ایدولوژی هم در کنار آن بوده و چیز جدیدی نیست. از سوی دیگر ابراز نگرانی نموده اند که تحت عنوان دولت دینی به سمت دولت ایدولوژیک پیش برویم. آیا به این سمت نرفته ایم؟ و اگر نرفته ایم چرا احساس نگرانی میکنند؟ آیا تفکیک بین دین وایدولوژی، خود یک نوع ایدولوژی نیست؟ و با وجود حکومتی دینی چگونه میتوان از دخالت دین و ایدولوژی در آن جلوگیری کرد؟ این عین تغییر است نه اصلاح، باوجود اینکه اینان خواهان اصلاح هستند نه تغییر، در این مهم، بدنبال سرخط دایره میگردند. براستی چگونه میشود هم جمهوری اسلامی را قبول داشت و درصدد اصلاح آن برآمد و هم خواهان جدایی پسوند اسلامی از آن شد؟ در پی آمد چسباندن پسوند اسلامی به واژه جهانی جمهوری، اینک درصدد چسباندن این اضافه به سکولاریسم نیز هستند. "سکولاریسم اسلامی". این یکی به مراتب از دیگری مضحکتر است، یعنی "جدایی دین از سیاست" با حفظ خود دین

در این رابطه به نظرات دکتر نوری علا نیز نگاهی می اندازیم
ايشان(سعید حجاریان) سکولاريسم را در جنگش با ارتجاع مذهبی (يا دين ايدئولوژيک شده) تأييد می کنند يا، در واقع، زحمت اين کار را بر عهدهء اين حريف می اندازند. اين کار تاکتيک معروف «ز هر طرف که شود کشته، سود اسلام است» را به خاطر می آورد. 2. ايشان با قايل شدن به تفکيک بين «دين» و «دين ايدئولوژيک شده» در واقع «دين حاکم» را از دم چک سکولاريسم خارج می کنند. 3. ايشان با اين کار می گويند که ما اسلاميت جمهوری اسلامی را در اتصال آن به دينی می بينيم که ايدئولوژيک نشده باشد. 4. ايشان با اين کار همان سکوی پرش اصلاح طلبی اسلامی را بصورت کاملاً نو تأکيد و تأييد می کنند: «جمهوری اسلامی ِ دور از ايدئولوژی» همان ولايت فقيه مشروط است و ما از آن دفاع می کنيم! بدين سان، آقای حجاريان با ذهن نظريه پرداز خود، که من در حوزهء جامعه شناسی سياسی آن را شبيه ترين نسخه برداری از ذهنيت نيکولو ماکياولی (سياستمدار عصر رنسانس ايتاليا) می بينم، يکبار ديگر همهء صغری و کبری ها را آنگونه می چيند که، در پايان، بقای جمهوری اسلامی ِ اصلاح شده و ولايت فقيه ِ مشروط گشتهء ايشان تضمين شود. پرسشی اساسی مطرح می شود: اگر دين با ايدئولوژی فرق دارد، اين فرق از چه بابت است؟
اگر کار ايدئولوژی «تصرف در ضمير مردم و دخالت در عرصهء خصوصي آنها» ست می توان نتيجه گرفت که، پس، در مقابل آن، دين آنچنان نهادی است که قصد تصرف در ضمير مردم و دخالت در عرصهء خصوصی آنها را ندارد. و از آنجا که ايشان معتقدند که مشکل جمهوری اسلامی آن است که دين در آن تبديل به ايدئولوژی شده، بايد نتيجه گرفت که هم اکنون دين در جمهوری اسلامی مشغول «تصرف در ضمير مردم و دخالت در عرصهء خصوصي آنها» ست و نبايد چنين باشد و بايد در سقوط آن کوشيد (ايشان البته در اين مورد احتياطاً لفظ «اسقاط» را بکار می برند). باز نتيجه می گيريم که ايشان معتقدند که اگر دين در جمهوری اسلامی تبديل به ايدئولوژی نشود،می توان حامی جمهوری اسلامی بود و آن را برای هميشه از خطر اسقاط نجات داد. اما، از نظر من، آقای حجاريان در تمام آنچه هائی که دربارهء دين نيآلوده به ايدئولوژی و دين ايدئولوژيک شده (که ايشان بجای آن فقط از واژهء «ايدئولوژی» استفاده می کنند) گفته اند ـ و درست هم گفته اند ـ يک نکتهء کليدی را عمداً کنار گذاشته اند تا «نظريه پردازی» ِ جديدشان منسجم و درست از آب درآيد. بگذاريد اين نکتهء کليدی را به صورت پرسشی جامعه شناختی مطرح کنم: «دين (به عنوان يک نهاد اجتماعی) چگونه و در جريان کدام فرآيند اجتماعی می تواند تبديل به ايدئولوژی (به عنوان يک نهاد اجتماعی ديگر) شود؟» تمام کوشش آقای حجاريان برای احتراز از پاسخگوئی به اين پرسش است، چرا که پاسخ درست به اين پرسش، از منظر جامعه شناسی سياسی، کل ساختمان نظری ايشان را در هم می ريزد. به شرح زير: 1. دين اسلام اتفاقاً صريحاً و بصورتی مکرر اعلام کرده است که قصد «تصرف در ضمير مردم و دخالت در عرصهء خصوصي آنها» را دارد و همهء ماجرای تأسيس حکومت اسلامی و اِعمال امر به معروف و نهی از منکر از همين قصد ِ صريح ناشی می شود. پس، اگر تعريف کارکردی آقای حجاريان از ايدئولوژی را بپذيريم، اين تعريف قطعاً شامل کل دين اسلام می شود و، مطابق نظر ايشان، کل دين اسلام در بنياد خود يک ايدئولوژی است که تظاهر به دين بودن می کند. در نتيجه، بنا بر فتوای خود ايشان، بايد کوشش کرد که چنين دينی هرگز دستش به حکومت نرسد چرا که عوارض اين دسترسی همانی است که آقای حجاريان می گويد. 2. مفهوم «ولايت فقيه» (حتی در شکل مشروطی آن که مورد موافقت و ايده آل ايشان است) صريجاً حکايت از قصد اين آقايان نه تنها در راستای «تصرف در ضمير مردم و دخالت در عرصهء خصوصي آنها» بلکه در جهت صغير دانستن مردم و ارشاد و تصميم گيری بجای آنان می کند؛ وگرنه ضرورتی برای طرح اين تئوری و تأسيس آن مسند وجود نخواهد داشت. 3. چنين بنظر می رسد که آقای حجاريان معتقد است که «اسلام راستين» دينی است که نيت «تصرف در ضمير مردم و دخالت در عرصهء خصوصي آنها» را با خود ندارد. در آن صورت بايد پرسيد که چرا آقای حجاريان می خواهد چنين دين نازنينی را، که نه به ضمير مردم کار دارد و نه در عرصهء خصوصی آنها دخالت می کند، از طريق تأسيس حکومت ولايت فقيه، تبديل به يک ايدئولوژی کند.اما در ساحت علوم اجتماعی يکی از مشخصات اوليهء ايدئولوژی همانا ارادهء معطوف به احراز قدرت است، همانی که آقای حجاريان در عبارت «تصرف در ضمير مردم و دخالت در عرصهء خصوصي آنها» فشرده اش کرده اند. ايدئولوژی، برای رسيدن به اين مقصود، بايد که حاکميت و قدرت را ـ چه مستقيم و چه غيرمستقيم ـ در دست داشته باشد تا بتواند «تصرف و دخالت» کند. يعنی پشت هر ارادهء معطوف به قدرتی يک ايدئولوژی ايستاده است. از اين منظر که بنگريم، می بينيم که اگرچه اديان، به لحاظ کوشش برای تنظيم رابطهء فرد با خدا و عالم غيب در حوزهء خصوصی اشخاص، با ايدئولوژی فرق دارند، اما به محض اينکه پا را از اين گليم فراتر نهاده و وارد عرصهء عمومی شده و دست بکار تصرف و دخالت در عرصهء خصوصی شوند کلاً به ايدئولوژی تبديل می شوند. يعنی نمی توان يک دين غير ايدئولوژيک را در قدرت شريک کرد و از آن توقع داشت که دين باقی بماند و به ايدئولوژی تبديل نشود. اين کل سوء تفاهمی است که از «روز ازل ِ» پيدايش نوانديشی ِ «دينی / سياسی» در انديشهء متفکران اسلامی شکل گرفته و ما را به مقطع کنونی حکومت اسلامی و ولايت فقيه رسانده است. به کلام ديگر، اين متفکرين بجای اينکه بکوشند راه غير ايدئولوژيک کردن دين اسلام را پيدا کنند (امری که تنها راه توفيق نوانديشی دينی معاصر است) تمام سعی خود را در ايدئولوژيک کردن دين اسلام بکار برده و از هزار راه مختلف به دنبال آن بوده اند که چگونه اين دين را به حکومت برسانند، و اگر رسيد در حکومت نگاهش بدارند. از اسدآبادی گرفت تا عبده، از دکتر شريعتی گرفته تا دکتر کديور، از مهندس بازرگان گرفته تا دکتر هاشم آغاجری، و از آيت الله خمينی گرفته تا دکتر سروش، هيچکدام به اين نکتهء بديهی ِ جامعه شناختی توجه نکرده اند که، با اين کار خود، مشغول نواختن شيپور از ته گشادش هستند و حاصل کارشان چيزی جز تبديل دين به ايدئولوژی نيست
نمی دانم چرا آقای حجاريان صفوف حزب بطئی الحرکت مشارکت را ترک نکرده و به شورای مقاومت نمی پيوندند؟ باری، می خواهم بگويم که اين پرسش بيست و شش هفت سال پيش هم مطرح و معتبر بود که: اگر قرار است ما، در وطن عزيزمان، چنين جامعه ای بسازيم، چه مرضی داريم که اسم آن را «جمهوری اسلامی» بگذاريم و آنگاه بکوشيم که در هر قدم اسلاميت اش را از «تصرف در ضمير مردم و دخالت در عرصهء خصوصي آنها» دور نگاهداريم؟ اين داستان بيشتر به درد مطالعات زيگموند فرويد در زمينه عقدء خودآزری می خورد

ادامه / بازگشت

سرزمین هزار خرافه و یک خرد

2006-11-01T01:35:00.000-08:00

به نقل از پویشگران و به قلم دکتر نوری علا

اين روزها، در پی يک سال حکومت ِ مدرسهء حقانی در قامت رياست ِ آقای احمدی نژاد، بازار اتهام زنی در زمينهء «اشاعهء خرافات» بسيار گرم شده است. از اين سو اصلاح طلبان ـ چه مکلا و چه معمم ـ با لبخندهای عاقل اندر سفيه خود به هيئت دولت و رئيس آن می نگرند و سر می جنبانند که اين خانم ها و آقايان همه عقب افتاده و خرافات زده اند. چاه جمکران در نظر ملی ـ مذهبی ها نماد گسترش خرافات است. و از آن سو خبر پشت خبر می رسد که دولت بودجهء کشيدن جادهء شش خطه از چاه جمکران به محل اقامت «مقام معظم رهبری» را تصويب کرده است، يا احمدی نژاد سر راه خود برای مذاکره با آيت الله نوری همدانی زيارتی هم در جمکران داشته اما انتشار خبر آن را ممنوع کرده است. کاريکاتورهای احمدی نژاد با هالهء نورش در سازمان ملل اينجا و آنجا به چشم می خورد. از آن سو، قوهء قضائيه آقای ابطحی بزرگ را به جرم ادعای تماس با امام زمان و «اشاعهء خرافات» دستگير کرده است. سايت باز تاب می نويسد: «با بي‌توجهي مسئولان فرهنگي به اقدامات محافل مروج خرافات، فعاليت‌هاي اين محافل، گسترش يافته و به تدريج رسمي مي‌شود... برخي از افراد سودجو با سوءاستفاده از شرايط به وجود آمده، كسب و كار جديدي براي خود دست و پا كرده‌اند و به تازگي براي گسترش ابعاد فعاليت خود، به چاپ آگهي‌‌هاي گوناگون دست زده و با توزيع آن در خانه‌هاي مردم، آنان را به بهره‌برداري از خدمات ارزشمند! خود فرا مي‌خوانند. از جمله اين خدمات، گشايش رزق و روزي، گشايش بخت دختران، فالنامه، سركتاب و ستاره ‌بيني است! عوامل اينگونه مؤسسات، با سوءاستفاده از برخي اعتقادات مردم، ضمن ترويج خرافات، مبالغ قابل توجهي نيز به خود اختصاص داده اند

براستی «خرافه» چيست و از کجا می آيد و چگونه است که اتهام گسترش خرافات نه از جانب بی دينان به دينداران که از جانب خود گروه ها و شخصيت های مذهبی به يکديگر وارد می شود؟ بگذاريد اين هفته کمی در مورد مفهوم «خرافه» تأمل کنيم. کتاب لغت را که باز کنيم می بينيم که در برابر واژهء «خرافه» (يا «خرافت») نوشته اند: «سخن بيهوده، حديث باطل، افسانه، اسطوره». آشکارا، معنای ِ کلی ِ اين برابر نهاده ها آن است که هر سخن ِ غير قابل اثبات، هر حرف بی پايه و اساس، هر گفتهء غير قابل تحقيق را می توان «خرافه» دانست. بنا بر اين، منظور سايت بازتاب از سهل انگاری مقامات در جلوگيری از اشاعهء خرافات بدين معنی است که اقدام موسسات «برای گشايش رزق و روزي کسان، گشايش بخت دختران، فالنامه گرفتن، سركتاب باز کردن و ستاره ‌بيني»، همه، اموری بيهوده و باطل و افسانه ای و جعلی اند. بازتاب اما به ما نمی گويد که اگر اين ها خرافه اند چرا اعتقاد به معراج و شق القمر و طيران الارض پيامبر خرافه نيست
می دانيم که در غرب، از ديرباز، و از ديد معناشناسی، واژگان زبان را به خوشه ها يا مجموعه های مختلفی تقسيم می کنند که هريک می توانند ما را در درک ابعاد چند لايهء مفهومی يک واژه کمک کنند. مثلاً، وقتی در «گنجينه های واژگانی» ِ زبان های فرنگی به جستجوی يک واژه می پردازيم، آنچه به دست می آوريم فهرستی از خوشه های واژگانی است که به ما نشان می دهد واژهء مورد نظر ما به چند خوشه مفهومی وابسته است. اگر در اين گنجينه ها به جستجوی واژهء «خرافه» برآئيم می بينيم که اين مفهوم به سه خوشهء واژگانی ِ «جعل»، «نادانی» و «ساده لوحی» وابسته است. يعنی مفهوم «خرافه» در داخل مثلثی قرار دارد که سه ضله آن را سه خوشهء مفهومی تشکيل می دهند
ضلع نخست به توليد کنندهء خرافه ای مربوط می شود که خود می داند سخنی که می پراکند باطل و جعلی و بيهوده است و چنين می کند، که در اين صورت او آدمی شياد است و حقه باز و پشت هم انداز و دروغزن و مردم فريب. ضلع دوم مثلث هم از آن سازنده و مبلغی است که خود به آنچه تبليغ می کند باور دارد که در اين صورت کار او را می توان ناشی از جهل دانست و نادانی، ترک استدلال، خردگريزی، بی خبری، بی اطلاعی، ابهام زدگی، آموزش نيافتگی، به مکتب نرفتگی، خامی، تاريک انديشی، بی سوادی، کم عقلی، کم دانشی، و کج فهمی. (در اينجا وارد بحث روانشناسيک ِ بيماری هائی همچون «اسکيزوفرنی»، روان پريشی، و چند شخصيتی شدگی نمی شوم و حوزهء کار را به همين نظر معناشناسی در گنجينه های واژگانی محدود می کنم). و در ضلع سوم مثلث ِ «خرافه گستری» هم کسی ايستاده است که خرافه ای را که می شنود و می خواند باور می کند. در مورد چنين کسی، علاوه بر صفات ذکر شدهء بالا می توان مفاهيمی همچون سادگی، ساده لوحی، زودباوری، کورکورانه باوری، بی چون و چرا پذيری، تلقين پذيری، خودفريبی، آرزوپنداری، و کژ داوری کردن را نيز افزود
بدينسان خرافه پروری و خرافه گستری در حوزه ای اتفاق می افتد که يک سرش در سرزمين دروغزنی و شيادی قرار دارد و سر ديگرش در کشور نادانی و جهل و ساده لوحی. در آن سر که تزوير و ريا خانه دارد خود بخود انکار عمدی عقل و تحقير خرد نيز جای گرفته است، و در آن سر که جهل و ساده لوحی حاکم است، کسی هنوز به ضرورت حاکميت خرد در استنتاج ها و قضاوت ها پی نبرده و راه استفاده از آن را نياموخته است. راستی اينکه جهان خرافه، جهان تاريک خردگريزی و گوسفند بودگی و چرا کردن در سرزمين بی چرائی هاست
در طول تاريخ همواره خرافه هنگامی شکل گرفته است که برای آدمی پرسشی پيش آمده و او، به لحاظ بی اطلاعی و مجهز نبودن به روش های راه بردن عقل، برای پرسش مزبور پاسخی بی اساس يافته است. البته اين امر در حوزهء تاريخ علم هم، که ظاهراً حوزهء فرمانروائی عقل و خرد است، وجود داشته و حتماً در آينده هم وجود خواهد داشت. مثلاً اکنون ثابت شده است که مسطح بودن زمين خرافه ای بيش نيست. يا گرفتگی ماه ربطی با پيدايش برخی از امراض ندارد. اما مهم آن است که در حوزهء علم واقعی (و نه آنکه در حوزه های «علميه» به «علما» ی آينده می آموزند!) کوششی عمدی برای يافتن پاسخ های نادرست به کنجکاوی ها صورت نمی گيرد و همهء تلاش های ممکن برای جلوگيری از آسان گيری و باطل گرائی به عمل می آيد. به همين دليل تاريخ بلند بشر تاريخ خروج تدريجی و دردناک او از سياهی ِ خرافات نيز هست
در برابر آنچه پيرامون «علم» گفتم، بايد دانست که برخی از نهادهای اجتماعی، بنا بر زمينه های پيدائی خود، اساساً کارکردی در جهت توليد خرافه دارند چرا که پايهء ساختمان شان بر «سخن بيهوده، حديث باطل، و افسانه و اسطوره» هائی نهاده شده که با هيچ آزمايشی قابل اثبات و تجربه نيستند. مثلاً اعتقاد به اينکه انسان دارای روحی است که پس از مرگ تن او باقی می ماند و از جهان مادی به جهانی ماوراء آن منتقل می شود، از آنجا که قابل اثبات و تحقيق و تجربه نيست، می تواند به صورت نهادی آفرينشگر خرافه درآيد. شما همين که به وجود عالمی در ورای عالم قابل حس و تجربهء مادی معتقد شديد، خودبخود دری را بر حوزه ای گشوده ايد که هرتصوری در آن جزو ممکنات تلقی می شود. يا اگر فکر کنيد که هر آدميزاده دارای «سرنوشت» تعيين شده ای است، ديگر راه را برای برخاستن انواع فال بينی ها و کف بينی ها و رمالی ها و غيبگوئی ها هموار ساخته ايد. بدين لحاظ، شرط جلوگيری از توليد خرافه خشکاندن ريشه های اين شجرهء زهرآگين است
يکی از کارخانه های تاريخی توليد خرافه، «مذاهب» هستند که اگرچه در «اعتقاد به عالم غيب و وجود روح» با «اديان» يکی هستند و ادامهء منطقی آنها محسوب می شوند اما با آنها تفاوت هائی ماهوی دارند. دين همان اعتقاد کلی به آفريدگار و آفرينش و جهان باقی است؛ اما مذهب، با تکيه بر همان اعتقادات کلی، ساخته می شود تا روابط پيروان خود را با آفريدگار و جهان باقی تنظيم کند. مثلاً اگر قرآن را کتاب دين اسلام بگيريم، خواهيم ديد که، در مقايسه با آن، کل احاديث و روايات و فتاوی آخوندها (مثلاً آنچه که در برابر يک جلد قرآن به صورت بيست و پنج جلد کتاب بحارالانوار مجلسی در آمده) چيزی جز مجموعه ای از خرافات ساختهء دست شيادان و مؤمنان ـ به يکسان ـ نيست. و يا، با اينکه پيامبر اسلام خود را معصوم نخوانده و قرآن به او سفارش کرده است که به مردمان بگو که علم غيب نداری و از آينده بی خبری، مذاهب اسلامی برای او عصمت و علم غيب قايل می شوند و مذهب شيعه اين دو دارائی محيرالعقول را به فرزندان او نيز تسری می دهند. يعنی، به وجود عالم غيب که ايمان آورديم، تنها کافی است هرکس بنا بر تصور خود آن عالم را در ذهن خويش باز سازی کند و آن بازسازی را همچون مجموعهء خبری ِ موثقی در برابر ديگران بگذارد
در فرهنگ لغت، در زمرهء مفاهيم مربوط به خرافه، به واژه های ديگری همچون طامات و شطحيات و کرامات نيز بر می خوريم که به «اقوال پراکنده و گزاف و بی پايهء صوفيه» مربوط شده و «بيان امور و رموز و عباراتی محسوب می شوند که حال و شدت سفر معنوی صوفی و درويش و پير و شيخ خانقاه را وصف می کنند». نمونهء اعلای اين خرافه های بی مغز و معنی را می توان در اثری همچون «تذکره الاولياء» يافت. بگذاريد فقط يک جمله از کتاب را، در وصف شيخ بايزيد بسطامی، برايتان نقل کنم تا خود حديث مفصل از اين مجمل بخوانيد: « مادرش نقل کند که: هرگاه که لقمه به شبهت در دهان نهادمی ، او در شکم من در تپيدن آمدی ، و قرار نگرفتی تا بازانداختمی
اما می دانيم که آخوند، بعنوان يکی از عوامل اصلی ِ گسترش خرافه، همين بايزيد را کافر می داند. چرا و چگونه؟ پاسخ روشن است: هريک از طرفين دعوا تنها از موضعی که در آن نشسته است به بيرون از حوزهء باورهای خود می نگرد و به سخن ديگرانی که به چيزهائی غير از مجموعهء باورهای او يقين دارند گوش فرا می دهد و، ناگزير، به آنان همچون آدميانی خرافه زده نگاه می کند. يعنی، برای هرکس آنچه که در حوزهء باورش نمی گنجد خرافه محسوب می شود، حتی اگر خود تا گلو در لجن خرافه فرو رفته باشد. و اينگونه است که مثلاً، آخوندی بنام مشکينی ـ که رئيس مجلس خبرگان رهبری است ـ از يکسو اعلام می کند که فهرست نام نمايندگان مجلس هفتم به امضاء امام زمان رسيده است و، از سوی ديگر، معتقد است که مدعيان تماس با امام زمان را، به جرم خرافه گستری، بايد به زندان افکند و تعزيز کرد. يعنی، آخوند، صوفی را اهل طامات می داند و صوفی، آخوند را مصدر زهد ريائی؛ و هر يک آن ديگری را به خرافه پروری متهم می سازد. اگرچه دکتر معين، نامزد رياست جمهوری اخير، در مقام اصلاح طلبی و خردورزی، احمدی نژاد و طايفه اش را خرافات زده می بيند اما وقتی از خودش می پرسند که «چرا با اينکه، پس از رد صلاحيت شدن، گفته بودی که با حکم حکومتی به صحنهء انتخابات بر نمی گردی اما برگشتی؟» می گويد «با قرآن استخاره کردم و آيه خوب آمد!» سايت بازتاب هم، که متعلق به بخشی از مذهبيون حاکم بر ايران است و صفحاتش را که می خوانی از بوی عفن خرافه به سرگيجه دچار می شوی، چنانکه ديديم، از گسترش خرافه در تعب است و تقاضای جلوگيری از آن را دارد
و اينجاست که در همهء زبان ها به حوزهء معنائی ديگری برای مفهوم «خرافه» نيز دست می يابيم که نسبيت اين مفهوم را ـ در ارتباط با موضع گوينده ـ با روشنی بيشتری آشکار می سازد. يعنی، در گنجينه های مفهومی / زبانی، واژه ی «خرافه» با حوزه ديگری از مفاهيم هم ارتباط دارد که توجه به آنها جالب است. در اين گنجينه ها می توان، در جوار خرافه، واژه های تازه ای را نشسته ديد همچون: ارتداد، زندقه، کفر، الحاد، بدعت، رفض، فساد عقيده، بدمذهبی، لامذهبی، بدآموزی، بي دينی، و بد دينی
معنای اين حرف آن است که گروهی از اهل خرافه، از جانب خرافاتيان ديگر، بخصوص خشک انديشان ِ مذهبی، به همهء اينگونه «مفاسد» منتسب شده و بخاطر آن جزا ديده اند. براستی که، در هر کجای تاريخ و جغرافيا، از نظر صاحبان مذاهب حاکم همهء کافران و مرتدان و لامذهبان و بد مذهبان و بی دينان و ملحدان و بدعت گزاران، در واقع مشغول و مسئوول ِ خلق و اشاعهء خرافه اعلام شده اند. بخشی از شيعيان بخشی ديگر را به خاطر «غلو» در حق امامان کشته اند و غلو را سرمنشاء خرافات دانسته اند. اما همين آخوندها وقتی به سخنان امثال دکتر هاشم آغاجری رسيده اند که منکر از پا زائيده شدن امامان و قرآن خواندنشان در بدو تولد شده، او را به جرم «انکار مسلمات دين مبين» به حبس انداخته و به اعدام محکوم کرده اند
بدينسان، جغرافيای خرافه نيز دارای مرزهای خودی و غيرخودی است و اين مرز را هيچ چيز جز يقين ها و باورهای از بنياد خرافی ِ درون مرزنشينان تعيين نمی کند. يعنی، آنجا که عقل راه ندارد، حاکم و محکوم، خودی و غير خودی، و خرافه آفرين و خرافه ستيز همگی اهل خرافه اند
حال اگر به همان معنای فرهنگ واژگانی خرافه برگرديم (آنجا که گفته شد خرافه معادل «سخن بيهوده، حديث باطل، افسانه، اسطوره» است) در مي يابيم که برای برگذشتن از خرافه ـ بی آلودگی به آن ـ چاره ای نيست جز آنکه همه نوع خرافه را طرد کرده و يکسره بر هرچه سخن بيهوده، حديث باطل، افسانه و اسطوره است خط بطلان بکشيم و تنها به آن نوع خردی توسل جوئيم که ما را به گمراههء خرافه های جديد رهنمون نمی شود
براستی که می توان گفت، در طول تاريخ، و در برابر کارخانجات معدود توليد دانش های خردپذير و مفيد، هزاران کارخانهء توليد خرافات و طامات در سرزمين ما به کار مشغول بوده و دل و مغز آدم ايرانی را پوکانده اند. و به همين علت هم هر کس، به يمن تجربيات خردپايهء خويش، از چنبرهء اين جعل ِ گسترنده رهيده باشد مجدانه کمر بر مبارزه با آن بسته و در رفع آن به زبان های مختلف کوشيده است. در اينجا، مثل هميشه، دوست دارم در اين مورد نيز سخنانی از حافظ شيراز را بمدد بگيرم، با توجه به اينکه او هم در دل همين لجن پروريده شده و بيشتر ديوانش هم از همينگونه خرافه و طامات آکنده است. اما آنجا که به روشنائی می رسد، نبوغ بی نظيرش در خدمت مبارزه با لجنزار خرافه باوری بکار گرفته می شود. به سخنش گوش کنيم که می گويد
خيز تا خرقهء صوفی به خرابات بريم
شطح و طامات به بازار خرافات بريم
شرممان بد ز پشمينهء آلودهء خويش
گر بدين فضل و هنر نام کرامات بريم
ساقی بيا! که شد قدح لاله پـُر ز می
طامات تا بچند و خرافات تا به کی؟
مسند به باغ بر، که به خدمت، چو بندگان
استاده است سرو و، کمر بسته است نی
صوفی گلی بچين و مرقع به خار بخش
وين زهد خشک را به می خوشگوار بخش
طامات و شطح در ره آهنگ چنگ نه
تسبيح و طيلسان به می و ميگسار بخش
در اين ابيات ما پژواک ذهنی را که از خيال عبث می برد و به ساحت طبيعت و واقعيت بر می گردد را می شنويم ـ ساحتی که فقط در آن علم می تواند خردپذير بماند و خردپايه گسترش يابد. در اينجا اصرار من بر خرد پذير و خردپايه ماندن ساخته های ذهن بی سبب نيست. بنظر من بايد در اين نکته باريک شد که مفهوم «راه بردن درست خرد» از خود مفهوم «خرد» مهمتر است. علت هم آن است که همهء انسان ها به دستگاه مغز مجهزند و اين دستگاه، علاوه بر صدها چيز ديگر، جايگاه خرد هم هست. پس در هرکس «خرد» وجود دارد. آن کس که ناخن خود را می گيرد و در همان زمان رعد و برق در آسمان ظاهر می شود و او می پندارد که رعد و برق بر اثر ناخن گرفتن او حادث شده هم، در واقع، بمدد بکار گيری خرد خويش ـ که نظامی علت جوست ـ به اين نتيجهء خرافی می رسد. يعنی بين ناخن گرفتن خود و ظهور آذرخش در آسمان رابطه ای علت و معلولی برقرار می کند. اما آنچه در اين ميانه مفقود است و منجر به شکل گرفتن چنين خرافه ای می شود عدم آگاهی شخص است نسبت به روش های درست بکار گيری نيروی خرد خويش
شايد مثالی ديگر در اين مورد مسئله را روشن تر کند. فيلسوفان يکی از روش های بکارگيری درست خرد برای رسيدن به استنتاجات علمی و درست را «امکان تکرار تجربه» می دانند. و اگر نيک بنگريم می بينيم که زمينهء پيدائی اغلب خرافه ها تجربه های غير قابل تکرارند. يکی روح می بيند، ديگری گرفتن ناخن و آمدن رعد و برق را يکجا تجربه می کند، و آن يکی فال می گيرد و درست در می آيد. اما ـ طرفه اينکه ـ شاخصهء همهء اين خرافه ها ادعای پايداری و قابليت تکرار آنهاست. به متن يک کتاب فالگيری توجه کنيد: «اگر شمعی با شعلهء آبی بسوزد نشانهء آن است که روحی در اطاق است». می بينيد که در اينجا خرافه با صلابت يک سخن علمی مطرح می شود؛ مثل اينکه گفته باشيم «اگر ورق کاغذی را روی شعلهء شمع نگاه داريد آتش می گيرد.» اما اين يکی ـ در شرايط متناظر ـ تجربه ای قابل تکرار است حال آنکه ديگری دارای هيچ بنياد قابل تکراری نبوده و استمرار آن را اعتقاد و يقين شنونده و گوينده تضمين می کند
جالب اينجاست که برخی از مذهبيون، از يکسو، همين فقدان قابليت تکرار را دليل اصالت امور خارق العاده دانسته و، از سوی ديگر، به مدد همان، وجود خرافه را اثبات می کنند. در متنی از نويسندهء نوانديش ِ مذهبی ِ معاصرمان، آقای احمد قابل، می خواندم که: «در متون ديني كه عمدتاً از عالم ماوراء براي ما خبر مي آورند گزارش هايي دربارهء پيامبران، توانايي بعضي انسان ها، يا اقدامات خاص خداوندي ـ كه ما آن را ماورائي يا مأذون از ماوراء مي دانيم ـ آمده؛ نظير قدرت مسيح بر زنده كردن مردگان، كه حالا جزئيات آن بر من روشن نيست. به طور طبيعي، وقتي انسان چنين مواردي را بپذيرد، خود به خود، امكان تعميم اين باور فراهم مي آيد. ولي معجزات امور استثنائي بوده اند، اگر تبديل به قاعده شوند آن را خرافه مي گويند. ما كه مدافع شريعت و معتقد به عوامل و پديده هاي ماورائي هستيم ، مي گوييم آن مواردي كه خارج از چارچوب عادي زندگي رخ داده "استثناء " است و قابل تعميم نيست
در اين سخن نيز آنچه قابل تأمل بنظر می رسد همانا کوشش برای خط کشی کردن است. هرکس خط کش را جائی می گذارد و می گويد تا اينجا را با پای ايمان و اعتقاد می آئيم اما اگر کسی در اين سوی خط حرفی از جنس آن طرف خط زد خرافه گفته است. سنی مذهبان می گويند پيامبر خدا معصوم و خطاناپذير بوده و هرچه که گفته و کرده برحق و درست و خداپسندانه است. شيعه مذهبان دوازده امامی اما می گويند نخير، سيزده نفر ديگر هم مثل پيامبر معصوم بوده اند. سنی ها معدودی کتاب حديث دارند، اما شيعيان ده ها کتاب رو به قطور شدن را برای شما رو می کنند. اصول کافی شان دو جلد است، اما هفتصد سال بعدش بحارالانوارشان به بيست و پنج جلد می رسد
می خواهم بگويم که اگر حرف درستی در سخن آقای قابل هست، در آنجاست که می گويند: «وقتي انسان چنين مواردي را بپذيرد، خود به خود، امكان تعميم اين باور فراهم مي آيد». ايشان البته در صحت آن «پذيرفتن» شک و چون و چرا نمی کنند اما می کوشند در مقابل «تعميم» آن مقاومت کنند
چنين چيزی ممکن نيست. چون که صد گردد نود هم پيش ماست. حتی خدای آقای قابل هم نمی تواند جلوی اين ميل به تعميم را بگيرد. همين چند روز پيش در سايت «دفتر نشر آثار مقام معظم رهبري» گزارشی می خواندم از ديدار اعضاي نوزدهمين كنفرانس بين الملي وحدت اسلامي با «مقام معظم رهبري». نويسندهء گزارش در پايان نوشتهء خود آورده بود: «هنگامي كه سيد احمد صابونچي، امام جمعهء حسينيهء اهل بيت اوكراين، خدمت مقام معظم رهبري رسيد، به نشانهء تبرك، از ايشان درخواست كرد تا چفيه ‌شان را به يادگار داشته باشد كه مقام معظم رهبري نيز چفيهء خود را به ايشان هديه كردند. امام جمعه مزبور پس از گرفتن هديه به خبرنگار ما گفت: در علم ثابت شده كه اجسام متأثر از افراد هستند و اينها خرافات نيست؛ چرا كه ما حتي در قرآن داريم كه پيراهن حضرت يوسف شفابخش چشمان حضرت يعقوب شد
در اينجا اگر بخواهيم با معيارهای پيشنهادی آقای قابل به داستان نگاه کنيم بايد بگوئيم که اگرچه معجزهء شفابخشی ِ پيرهن يوسف را، چون در قرآن آمده، «می پذيريم» اما «قبول نمی کنيم» که می شود آن را «تعميم» داد و برای چفيهء مبارک مقام معظم رهبری هم چنين خاصيتی را قائل شد. متأسفانه اين عصارهء نوانديشی دينی معاصر ماست که به لحاظ اين سوی و آن سوی ِ مرز کردنش به کار مبارزه با خرافه نمی خورد. و همين جا و به همين علت است که من پرداختن به روش های کاربرد درست خرد را از خود خرد مهمتر می دانم
باری، هفتهء پيش ماه رمضان پايان گرفت، قبل از آن ايران از گذرگاه نيمهء شعبان (سالروز تولد امام زمان شيعيان دوازده امامی) گذشته بود. در اين دو ماه بازار خرافه رونق داشت، تلويزيون از معجزات و کرامات ماه رمضان می گفت. در نيمه شعبان، که شب قدر نام دارد چرا که باور بر آن است که در آن شب کتاب سرنوشت يکسالهء آدميان را خدمت امام زمان می برند تا تصويبشان کند، مساجد پر بود از قرآن به سر گرفتگانی که به التماس از امامشان می خواستند که بر احوال آنان رحم کند. بدينسان، می بينيم که کشوری مجدانه ثروت ملی خود را بپای اشاعهء خرافه ريخته است و هر روز فقيرتر و جاهل تر می شود. و من، در اين ميانه، دلم برای نسل جوانی می سوزد که می کوشد برعکس جريان رودخانه ای به اين قدرت و وسعت شنا کند و خود را به ساحل خردورزی برساند. اگر در جستجوی فردائی بهتر برای کشور خود باشيم، اميد ما بايد به اينگونه جوانان باشد

ادامه / بازگشت

بزرگداشتِ کورش بزرگ

2006-10-30T08:12:00.000-08:00

روز هفتم آبان مصادف با بیست ونهم اکتبر، آخرین روز هفتهء ( هفته نخست آبان ماه ) بزرگداشت کورش بزرگ و روز جهانی او بود که یاد این مرد بزرگ تاریخ و جهان را برای همیشه در دل انسانهای انسان دوست زنده میدارد. برای ما که لحظه به لحظه عمرمان را باید با افکار و کردار او یاد کنیم تمامی روزها و ماه ها وسالها از آنِ اوست ، چرا که اگر توشه و باری داریم که تا به امروز به مقصد رسانده ایم در سایه گفتار و کردارِ این بزرگ بوده است. یاد او در دلمان و نوای دلنشینِ او در سینه مان می طپد

در ستایش بایکوت

2006-10-21T07:45:00.000-07:00

اینروزها بازار انتخابات دیگربار چهره های نقاب زده را گرد شیرینی جمع کرده تا با همان شگرد قدیمی مهر تاییدی بر قانون مندی جمهوری اسلامیشان زند و به جهان اعلام کند که حکومتی مردمیست. در این رابطه دکتر اسماعیل نوری علا مقاله ای نوشته اند که در ادامه میخوانید. باشد که خقتگان بیدار شوند و اختیار خود به خودکامگان نسپارند

از «حقوق ملت ها در دوران مدرن» سخن بسيار رفته است. يکی از اين حقوق، حق سلب ناشدنی رأی دادن، انتخاب کردن و انتخاب شدن است که، در واقع، پايه و رکن اصلی نظم دموکراتيک هر جامعهء مدرنی بشمار می رود. اين حق پايه ای اما از نخستين حقوق ملت ها نيز هست که بوسيلهء حکومت های خودکامه سلب می شود و کارگزاران اين حکومت ها، بسته به قدرت و نياز خود، در انتخاب راه اين حق کشی روش های مختلفی را پيش می گيرند که از خودداری در انجام انتخابات آغاز شده و به برگزاری انتخابات تقلبی، يا فرمايشی، يا عوامفريبانه و يا فيلترگذاری شده می انجامد
آنچه ميزان قدرت و نياز فوق الذکر را مشخص می سازد رابطه ای مستقيم دارد با چگونگی احراز حکومت از جانب حکمرانان و شرايط داخلی و بين المللی موجود در اطراف آنها. انقلاب، کودتا، و استفاده از فرصت پيروزی در انتخابات قبلی، همگی راه های رسيدن به قدرتند اما در همه حال مهمترين نياز برای تثبيت حاکميت به دست آمده نمايش دارا بودن «قانونيت» حکومت است، آنگونه که قابل شناسائی و قبول از جانب مردم و ديگر دولت های جهان باشد. اما در عين حال می دانيم که اين «قانونيت» در جامعهء مدرن از طريق بيرون آمدن حکومت از صندوق آراء آزادانهء عمومی به دست می آيد. يعنی و بدينسان، دايرهء باطلی بوجود می آيد که در آن به حکومت رسيدگان ـ حتی آنان که از راه کودتا و انقلاب به قدرت رسيده اند ـ ناگزيرند برای تثبيت و استمرار حاکميت خود تن به رفراندم و انتخابات دهند و چون انتخابات واقعی آنان را از قانونيت می اندازد ناچارند دست به تقلب و دخالت در آن بزنند. از همين روست که امروزه کمتر به مورد تعطيل بلند مدت انتخابات بر می خوريم و حکومت های خودکامه اغلب از روش های کنترل انتخابات به نفع اهداف خود استفاده می کنند
يکی از افتخارات حکومت اسلامی در ايران، که بارها و بارها از جانب گردانندگان آن به رخ دنيا کشيده شده، آن است که اين رژيم با يک رفراندم سراسری بر سر کار آمده و همواره نيز توانسته است، بدون وقفه، انواع انتخابات خبرگان و مجلس شورا و رياست جمهوری و شوراهای شهری را برگذار کند و، در نتيجه، نشان دهد که از «قانونيت» معتبری برخوردار است

اما، در طی اين سه دهه که از عمر حکومت اسلامی می گذرد، نخست اهل فن و سپس توده های مردم رفته رفته با اين حقيقت دردناک آشنا شده اند که با يکی از حيله گرترين رژيم ها در کار انتخابات روبرو هستند که در روز روشن و ماهرانه بکار چشم بندی و ايجاد توهم انتخابات مشغول بوده و در اين ميانه همواره توانسته است به درجات مختلف مردم را در بن بست های عمده ای قرار دهد تا مجبور شوند به پای صندوق رأی آمده و از ميان نامزدهای دستچين شدهء آن نفراتی را انتخاب کنند. اما اين روش ها تنها شامل ترساندن مردم از عواقب شرکت نکردن (مثل لزوم وجود مهر انتخابات در شناسنامه ها برای استفاده از مزايای مختلف آن) نمی شوند. تکنيک عمدهء حکومت اسلامی در زمينهء انتخابات ارائه «نامزد خوب و نامزد بد» بوده است تا مردم از ترس «اين يکی» از خانه ها بيرون آمده، حوزه های رأی گيری را رونق داده و «آن يکی» را انتخاب کنند. مهم هم نيست که عاقبت کدام نامزد از صندوق ها بيرون آيد. حکايت حکايت برادری سگ زرد و شغال است. مهم آن است که مردم در حوزه ها حضور پيدا کنند و، به مدد آن، رژيم بتواند پايه های مردمی خود را در برابر چشم جهان به نمايش گذارد. بقيهء کار را خود حکومت می داند که چگونه انجام دهد
در طول سال های گذشته، اين مهارت چشمگير رژيم را وجود يک عامل عمده ديگر هم کاراتر کرده است ـ عاملی به نام نامزد «اصلاح طلب» که در سر هر انتخاباتی ظهور می کند، برای حق مردم قصيده می سرايد، ايران از آن همهء ايرانيان می خواهد، از فوايد آزادی و مضرات ديکتاتوری می گويد و، در عين حال، به تلميح و تلويح و اشاره، به مردم حالی می کند که اگر «طرف مقابل» بيايد حسابتان با کرام الکاتبين است. بعد، وقتی انتخابات برگذار شد و مردم «با حضور «پر شور خود نه به کانديداها که به کل رژيم رأی اعتماد دانند (تلقی ِ هميشگی ِ خامنه ای از همهء فرصت های انتخاباتی)، آنگاه انتخاب شدگان جديد برای مدتی مديد تنها وقت مردم را تلف می کنند و در حالی که خود، در جلوی صحنه، به گريه و زاری و ناليدن از جور طرف ديگر مشغولند، اجازه می دهند تا «دولت و تشکيلات موازی»، که قدرت واقعی را در دست دارد، کار خودش را آن پشت ها انجام دهد ، قتل های زنجيره ای راه بياندازد، روزنامه های همين اصلاح طلبان را (به قول خودشان) بطور «فله ای» ببندد، زهرا کاظمی را در زندان بکشد، هزاران زندانی سياسی را شکنجه کند، در لبنان نيروهای نظامی بوجود آورد، در دل کوه ها تأسيسات بمب اتمی سازی برقرار کند، هرچه تروريست قدار است را ميزبان شود، شبکه های قاچاق مواد مخدر و مخدرات اعزامی به حاشيهء خليج شرمندهء فارس را بوجود آورد، آثار باستانی را شخم بزند و بغل گوش مهمترين اثر تاريخی ايران ـ آرامگاه کورش یزرگ ـ سد بزند و دشت های گنجينه دار ايران را به آب ببندد. و البته به پاداش اين حضور پر شور، اصلاح طلبان هم اين فرصت را فراهم می آورند که تازه به دوران رسيدگان چپاولگر در عروسی هاشان ـ با پرداخت حق حساب به پاسداران ـ مشروب بخورند و رقص شتری کنند. مردم عادی هم که بايد چنان مشغول باشند که حداکثر ميدان پرواز فکرشان شام فردا شبشان باشد
بدينسان، حکومت اسلامی مهمترين ناقض چيزی است که در نظم عمومی جهان متمدن «حق مسلم تک تک شهروندان» محسوب می شود. براستی در برابر حق انتخابات آزاد مردم يک کشور کدام حق ديگری می تواند مسلم تر باشد؟ داشتن انرژی اتمی (حتی به قصد استفادهء صلح آميز) در مجموعه ای که به سختی از عهدهء آفتابه سازی بر می آيد و نتيجهء «تحقيقات اتمی» اش دير يا زود ميليون ها نفر را آلوده خواهد ساخت؟
باری، مردم ايران سه دهه وقت داشته اند تا در کلاس ِ زندگی ِ روزمرهء خود اين بازی دلشکن انتخابات را تجربه کنند و رفته رفته به يک واقعيت شگرف ديگر هم پی ببرند، واقعيتی که مشاطه های حکومتی ـ دوم خردادی ها و مشارکتی ها و ملی مذهبی ها ـ همواره کوشيده اند راه درک آن را سد کنند. و آن وجود حق ديگری برای مردمان است که حکومت کمتر می تواند در يک مقياس وسيع آن را از مردم سلب کند. اين حق در کسوف مانده «حق امتناع» نام دارد، «حق عدم مشارکت» و حق «تحريم» (که البته ته مزهء مذهبی اين واژه کراهت دارد اما هنوز کلام جانشين درستی برای آن نيافته ام. شايد بهتر باشد همان واژه ای را بکار بريم که همهء جهان از آن استفاده می کنند و در فارسی هم رفته رفته جا افتاده است: «بايکوت کردن»). اين هم در جوامع متمدن يک «حق مسلم» است
در دو سال گذشته، پس از تقريباً يک دهه که از فريبکاری بزرگ دوم خرداد گذشت و دست «اصلاح طلبان» رو شد، بخش عظيمی از مردم تصميم گرفتند که به ندای دعوت کنندگان به بايکوت انتخابات پاسخ مثبت دهند، در خانه ها بمانند و ـ عليرغم همهء حيله گری های ولی فقيه ـ در انتخابات شرکت نکنند؛ نخست در انتخابات شوراها و سپس در انتخابات رياست جمهوری. و چنان شد که امتناع بخش مردم ناموافق با جمهوری اسلامی از شرکت در انتخابات کانديداهای ظاهر الصلاح، اصلاح طلب را از باقی ماندن در قدرت محروم کرد، و رأی اندک کسانی که در باقی ماندن رژيم منافعی را برای خود متصور يا متوهم هستند موجب شد تا «کانديدای بد و ترس آور»، با حيله هائی که خود بکار بست، سر از صندوق بيرون آرد. سال گذشته مردمی که از «حق رأی آزاد» محروم شده بودند، در روياروئی با اين محروميت، از «حق طبيعی امتناع» استفاده کرده و در بازی ِ رژيم شرکت نکردند. اما نتيجه چه شد؟
از نظر من، بايکوت انتخابات در تيرماه سال پيش هم اکنون نتايج نيکوی خويش را به نمايش گذاشته و رژيم را در مسيری فروغلطانده است که به پايان گرفتن کابوس خواهد انجاميد. من البته با شماتت های «انديشمندان» اصلاح طلب و ضد بايکوت هم کاملاً آشنا هستم و می دانم که آنان (به قول خودشان) «تحريميان» را متهم به بدتر کردن اوضاع، گرفتار کردن مردم در گرداب بيکاری و تورم و فقر، و خودخواهانه اکنون را فدای فردائی که هيچ معلوم نيست بيايد، محکوم می کنند؛ تو گوئی که سياست های اقتصادی و اجتماعی دولت «مهرورزی» را «تحريميان» ياد آنها داده اند، گرانی را آنها ايجاد کرده و کارگران را آنها گروها گروه از کار اخراج کرده اند. آنان فراموش می کنند که بايکوت انتخابات تنها کاری را که انجام داده مسدود کردن راه آنانی بوده که قصد داشتند، در ادامهء فريبی هشت ساله، با نام دموکراسی، حقوق بشر، و ايرانی که متعلق به همهء ايرانيان «خواهد بود»، به کار بزک کردن رژيم ادامه دهند و با اعطای آزادی هائی از نوع آزادی عقب کشيدن دو سانتیمتر روسری و برگذاری کنسرت های جوانانه که در آن خانم ها اجازه دارند دسته جمعی و درحاشيه خوانندگی آقايان زمزمه کنند، مردم را وادارند تا، با راضی شدن به تبی سرطانی، مرگ حتمی رژيم را به تأخير اندازند
می خواهم بگويم که بايکوت انتخابات سال پيش نه احمدی نژاد را خلق کرد، نه جهالت مفرط حاکم بر کابينهء او را. اما اين بايکوت توانست رفسنجانی و معين و کروبی را به حاشيه براند و نگذارد تا آنان به نمايش متعفنی که هشت سال تمام به بازيگری خاتمی و دار و دسته اش برای حکومت اسلامی زمان خريد ادامه دهند. «تحريميان» براستی از اين بابت مستحق سرزنش اصلاح طلبان هستند؛ چرا که تشخيص شان آن بوده که، تا اين آقايان اصلاح طلب در صحنه اند و بر خر مراد سوار، جمهوری اسلامی هم در مسيری بيمه شده به پيش می تازد
بايکوت انتخابات آنانی را که، در پس پردهء دولت اصلاحات دولت موازی تشکيل داده بودند و، در سايهء امنيتی که حکومت خاتمی برايشان فراهم کرده بود، به فروختن و نابود کردن کشور ادامه می دادند، به جلوی صحنه رانده و رژيم را ـ بی هيچ بزک و آرايشی ـ در برابر چشم توده های بيکار و فقر زده قرار داده است
بايکوت انتخابات توانسته است بر شکاف ها و ترک های ديواری که رژيم در پس آن آسيب ناپذير می نمود بيافزايد تا از آن روزن ها مردم عادی نيز ببينند که چگونه، از نخستين روز اين حکومت، فريب شعارهای ايمانی و اخلاقی و عدالت جوئی کاذب آخوندهای معمم و مکلا را خورده اند. هم اکنون انتشار نامهء خمينی به هنگام سر کشيدن جام زهر، و در کنار آن کوشش بازماندگانش برای پنهان داشتن دلايل اين کار، و کوشش برای فريب دادن خانواده های مؤمنی که در راه حفظ رژيم اسلامی (و احياناً کشور) خون و شهيد داده بودند (با ايجاد اين توهم که رژيم آتش بس را از موضع قدرت پذيرفته است)، همه و همه به خاطر گسترده شدن شکاف موجود در آن ديوار جعل و دروغ ممکن شده است و اين گسترش پيش نمی آمد و بحران مزمن حکومت اسلامی رو نمی شد اگر بايکوت انتخابات يک سال پيش پای دوم خردادی ها را نشکسته بود
اما اين بحران از آن رو مزمن شده است که رژيم اسلامی برای بقای خود به آن احتياج دارد. وگرنه، کدام رژيم استواری را می توان در جهان يافت که ادامهء هستی خويش را در بحران زائی بيابد؟ بحران زائی يعنی سرگرم کردن مردم و انحراف و انصراف نظر آنان از درک واقعيت ناشی از بی کفايتی و ماجراجوئی کسانی که که بر زندگی شان مسلط اند. به نظر من، هنوز معناهای واقعی آن عبارت مشهور خمينی که گفت «جنگ رحمت است» بخوبی بر توده های مردمی که به اميد آمدن پول نفت بر سر سفره هايشان هنوز پای سخن احمدی نژاد هورا می کشند (يا، در واقع، «الله اکبر» و «حق مسلم ماست» می گويند) روشن نشده است. اما انتشار نامهء خمينی خبر افشا شدن های ديگر می دهد
آيا احمدی نژاد ـ که پول نفت را همچنان خرج انرژی هسته ای و حزب الله لبنان و هزار گشادبازی ماجراجويانهء ديگر می کند ـ قرار است کدام پول را بر سر سفرهء مردم بياورد؟ آيا اکنون، به مدد بايکوت انتخابات، همگان درک نکرده اند که منظور او، نه پول مستقيم نفت که پول غير مستقيمی بوده است که تاکنون به دست خاندان های آخوندی و آقازاده ها حيف و ميل می شده؟ آيا آنچه دريغمندانه تسلط «پوپوليسم» بر کشور خوانده می شود جز آشکار شدن شکاف ها برای فرو ريختن ديوارها چيز ديگری هم هست؟ اکنون است که می بينيم بچه های انقلاب و امام برای رگ گردن هم دندان تيز کرده اند و به عرصهء دعوائی پا نهاده اند که، خوشبختانه، برنده ندارد. مگر نه اينکه علم اقتصاد و علم جامعه شناسی به ما می گويند که اکنون، چه پول رفسنجانی و واعظ طبسی بر سر سفرهء مردم راه پيدا کند و چه نه، برد تاريخی در راستای هوشياری تجربی ِ مردم عمل کرده و ارزش والای يک حرکت ساده و بی خطر سياسی را آشکارتر ساخته است؛ چرا که از اين پس، هديهء رژيم اسلامی به مردم فقير ايران از يکسو تورم و گرانی فراگيرنده و، از طرف ديگر، فقر و عوارض مهلک آن است و، در هر دو حال، اين مردم اند که با رنج و الم بسيار با چهرهء واقعی دشمن خود آشناتر شده و در مورد آن (و آيندهء خود، البته) تصميم گيری خواهند کرد
شايد هيچ کدام از حکومتمداران اسلامی مثل خود رهبر آن خطراتی را که شکاف گريزناپذير پايان ِ بازی ِ «کانديدای خوب ـ کانديدای بد» برای رژيم بهمراه داشته (امری که به مدد بايکوت انتخابات ميسر شده) توصيف نکرده باشد. هفتهء پيش او، در ديدار با سران سه قوه، رئیس مجمع تشخیص مصلحت، و مسئولان و کارگزاران نظام، نکاتی را خطاب به آنان بيان داشته که حائز اهميت بسيارند. بنا بر گزارش همشهری، او مسئولان و مدیران همهء قوا و دستگاه ها را به پرهیز جدی از «ایجاد اختلاف» توصیه کرده و گفته است: «به لطف پروردگار، اتحاد و الفت قلبی مسئولان از همیشه بهتر و بیشتر است (!)؛ اما باید در مقابل تلاش های اختلاف افکنانهء دشمنان (!)، به شدت هوشیار بود و اجازه نداد اختلافات طبیعی ِ فکری و سلیقه ای به دو دستگی بیانجامد... هنگامی که نظام در کلیت خود موضعی یا تصمیمی می گیرد همه باید یک پارچه و متحد پشت سر آن موضع بایستند (!)؛ که تا به امروز این چنین بوده و، به یاری خداوند، بعد از این هم همینطور خواهد بود... اگر کسی دربارهء عملکرد دولت حرفی دارد آن را از طریقی به گوش دولت یا مسئولان برساند؛ اما تبلیغ ناکارآمدی دولت، حتی اگر واقعیت داشته باشد (!)، صحیح نیست، چه برسد به اینکه واقعیت ندارد و غیرمنصفانه است… گله گزاری افراطی مسئولان از یکدیگر، به ویژه در برابر افکار عمومی (!)، کاری غلط است. مردم خوب ایران چه تقصیری کرده اند که با این گله گزاری ها آنها را دلشکسته می کنیم؟
روزنامهء همشهری همچنين می افزايد که: ایشان در همین زمینه به بزرگنمایی مسائلی که اخیراً دربارهء پایان جنگ و قطعنامه بیان شده اشاره کرده و افزودند: «اگر این حرف ها و گله گزاری ها بیان نمی شد بهتر بود (!)؛ اما حالا که صورت گرفته نباید دربارهء تأثیر آن اغراق کرد و به گونه ای حرف زد که انگار حادثه مهمی اتفاق افتاده است (!)... هم مسئولان سیاسی و هم مسئولان نظامی در جنگ خدمات فراوان و ضعف هایی داشتند که برآیند آنها موجب تصمیم گیری امام راحل دربارهء قطعنامه شد که اطلاعات آن به طور مناسب(!) و به تدریج(!) در اختیار مردم قرار می گیرد
اما عکس های گرفته شده در همان جلسه، از نفرت هر دم افزاينده طرفين دعوا از يکديگر خبر داده و نشان می دهند که شکاف ايجاد شده با اينگونه نصيحت ها تعمير پذير نيست
در عين حال، ولی فقيه سخنان خود را با اشاره به امر خطير ديگری به پايان می برد که در سر راه حکومت کمين کرده است. او، در ادامهء سخنانش، به تبیین اهمیت انتخابات مجلس خبرگان و شوراها پرداخته و خاطرنشان می کند که: «هر دوی این انتخابات، در جای خود، مهم هستند و آحاد مردم، مسئولان، مجموعه های گوناگون سیاسی ـ اجتماعی، و فعالان کشور باید (!) نسبت به این انتخابات احساس مسئولیت کنند… همهء مطبوعات، رسانه ها، کسانی که از ابزارها و شیوه های رایانه ای استفاده می کنند و صاحبان تریبون های عمومی باید (!) مراقب باشند که تخریب و اهانت، فضای انتخابات را ناسالم می سازد که هیچگونه منطقی ندارد و جایز نیست… کمک به تضمین مشارکت عمومی (!) وظیفه ای همگانی است
بدينسان، بار ديگر حکومت غيرقانونی اسلامی دست بکار نمايش دوگانه ای بنام انتخابات شده است و قصد دارد تا ـ در پی گذشتن يک سال و چند ماهی از انتخابات مفتضح رياست جمهوری اش ـ اين بار در مورد مجلس خبرگان رهبری و شوراهای شهری دام بنهد و سر حقه باز کند. و می بينيم که اين بار هم احزاب دوم خردادی و ملی ـ مذهبی سرگرم ارائهء ليست نامزدهای انتخاباتی شده اند و، مشاطه وار، ديگرباره قصد بزک کردن رژيم، کشاندن مردم به پای صندوق های رأی، و کسب وجاهت و قانونيت برای آن هستند
اما، می توان ديد که همين دو انتخابات فرصتی ديگر را برای «تحريميان» پيش آورده اند تا، با امتناع از شرکت در اين مضحکه، رژيم را بيش از پيش، با پيروان جاهل يا مغرض يا سوء استفاده چی اش تنها بگذارند و، بخصوص با رأی ندادن به دوم خردادی ها و آنان که به دروغ نام «اصلاح طلب» بر خود نهاده اند، بيش از پيش پرده از چهرهء کريه اين حکومت بردارند
خامنه ای اما، در همان ديدار، «با تحسین جدیت، تلاش خوب و کار پرحجم دولت نهم» گفته است: «همه باید رئیس جمهور را مورد تکریم قرار دهند». من فکر می کنم شرکت در بايکوت انتخابات، در خانه ماندن و رأی ندادن بهترين راه تنها گذاشتن ولی فقيه با رئيس جمهور مکرمش خواهد بود تا احمدی نژاد و دار و دسته اش بتوانند هرچه بيشتر چهرهء رژيم را افشا کرده، نام و نشان آنانی را که منافعشان به خطر افتاده منتشر ساخته و، با انجام يک سری «عمليات انتحاری» ديگر، کشور ما را از شر خود و اصلاح طلبان رقيبش يکجا آسوده کند. بايکوت يعنی اعلام اينکه ديگر نخواهيم گذاشت مشاطه های حرفه ای چهرهء «دلگشا» ی اين حکومت را بيارايند

ادامه / بازگشت

تحریم از نوع بسکتبالی

2006-10-18T07:57:00.000-07:00

بسکتبال یک ورزش محبوب در ایران است و هنگامی که سال گذشته بیست بسکتبالیست آمریکایی قراردادهايی با تیم های ایرانی منعقد کردند، بسیاری از آن به عنوان نمونه ای ازچیرگی روابط ورزشی بر اختلافات سیاسی یاد کرده اند، هم اکنون تنها دو بازیکن آمریکایی در ایران باقی مانده اند
قانون تحریم آمریکا علیه ایران هر گونه معامله آمریکایی ها با ایران یا عرضه هر گونه خدمات به ایران یا دولت ایران را بدون داشتن مجوز مخصوص از اداره نظارت بر دارایی های خارجی آمریکا، ممنوع می کند.خزانه داری آمریکا شروع به برقراری تماس با بسکتبالیست های آمریکایی که برای تیم های ایرانی بازی کرده بوده اند، کرده است و از آنان درباره جزئیات قراردادشان، این که چه آمریکایی هایی واسطه این کار بوده اند وهمچنین درباره سایر بازیکنان آمریکایی در ایران پرس و جو کرده است .یک سخنگوی خزانه داری آمریکا گفته است که تحقیق درباره مواردی که ظن نقض قانون در آن می رود روالی طبیعی است اما وی نمی تواند این موضوع که تحقیقات ممکن است به گشودن پرونده هایی علیه افراد بدل شود را تائید یا تکذیب کند. او گفت که جریمه احتمالی برای افراد خاطی ممکن است تا پنجاه هزار دلار برسد
ولی یک مشاور تیم های بسکتبال در ایران می گوید بسکتبالیست های آمریکایی که اکنون مورد تحقیق قرار گرفته اند از این که با این کار خود قانون تحریم علیه حکومت ایران را نقض کرده اند، آگاه نبوده اند
این خبر تکان دهنده و شگفت آور توسط فرانسیس هریسون خبرنگار بی بی سی در تهران بازگو شده است که نشانگر تیرگی روابط امریکا و ایران است. جایی که تحریم های سیاسی گستره بیشتری یافته اند و با وجود گرایشهای قلبی هر بسکتبالیستی به بسکتبال امریکا که این ورزش زیبا را به مرزهای هنر رسانده است فقان و درد را در سینه دوستاران این ورزش نهاده است. براستی، این بارِ کج دولت ایران به کجا خواهد رسید؟

گاندی یا اسامه؟

2006-10-16T01:23:00.000-07:00

نقل از پویشگران، به قلم دکتر نوری علا
نوانديشان دينی در جامعهء شيعهء دوازده امامی ِ ايران (ماهی ِ کوچکی در اوقيانوس وسيع اسلام) همواره اعلام داشته اند که می خواهند، با حفظ مذهب خود، جامعهء ايران را «به دموکراسی، آزادی و حقوق بشر و ده‌ها مورد ديگر» رهنمون شوند (خواهم گفت که اين گفتآورد را از چه کس نقل می کنم). چه عيبی دارد؟ اگر می توانند «رهنمون شوند» بگذار بشوند. خدايشان پدرشان را هم بيامرزد. اما من در اين ادعا نکاتی را می بينم که مشکل ساز کار خود اين خانم ها و آقايان هم هست
اساساً مگر کسی گفته است که رسيدن «به دموکراسی، آزادی و حقوق بشر و ده‌ها مورد ديگر» لزوماً امری ايمان بر باد ده است که اين «نوانديشان»، در هر گفتگوئی، همواره مذهب خود را به داخل بحث وارد می کنند و توضيح می دهند که می خواهند که هم ما را به آن سر منزل مقصود برسانند و هم مذهب خود را حفظ کنند؟
چرا يک مذهبی نمی تواند وارد بحثی سياسی / اجتماعی شود و دربارهء «دموکراسی، آزادی و حقوق بشر و ده‌ها مورد ديگر» حرف بزند، بی آنکه به مذهب خود اشاره کند و توضيح دهد که می خواهد در داخل مذهب، و با حفظ آن، به نفع «دموکراسی، آزادی و حقوق بشر و ده‌ها مورد ديگر» دست به نوانديشی بزند؟
اگر فکر کنيم که يکی از آن «ده ها مورد ديگر» مسئلهء جدائی مذهب از مديريت اجتماعی باشد (که، در واقع، از ديد يک سکولاريست، ملحوظ داشتن آن تنها تضمين رسيدن به آن «موارد ديگر» محسوب می شود)، نبايد بپرسيم که اگر نوانديشان مذهبی هم با «جدائی مذهب از مديريت سياسی و قضائی و فرهنگی جامعه» موافقند چرا هيچگاه نمی توانند جدا و فارغ از مذهب خود دربارهء اين مسئله بحث کنند؟
و اين ناتوانی آيا از آنجا ناشی نمی شود که آنها هيچگاه نتوانسته اند امر جدائی مذهب از حکومت را به درستی هضم کنند و همچنان، از يکسو، آن را جزو «ده ها مورد ديگر» می دانند و، از سوی ديگر، پرداختن به آن را با پرداختن به مذهب متضاد نمی يابند؟
و آيا هرگز به اين پرسش پاسخ گفته اند که وقتی برای ورود به مباحث «دموکراسی، آزادی و حقوق بشر و ده‌ها مورد ديگر» کسی از آنان دربارهء مذهبشان بازخواست نمی کند و مسلمان و يهودی و مسيحی و زرتشتی و بهائی، همه به يکسان، در برساختن و جا انداختن اينگونه نهاد ها می توانند و بايد مداحله داشته باشند، آنها چرا همچنان مسئلهء مذهب و لزوم نوانديشی در آن را ـ بر اين متن جدا از مسائل مذهبی ـ پيش می کشند؟
به عبارت ديگر، ما يا جدائی مذهب از حکومت را قبول داريم و يا نداريم. اگر نداريم که جامعه شناسی سياسی و تجربهء تاريخی روشن کرده اند که بيهوده در پی ِ رسيدن به «دموکراسی، آزادی و حقوق بشر و ده‌ها مورد ديگر» هستيم؛ چرا که بی آن جدائی اين وصول ميسر نيست. و اما اگر قبولش داريم که ديگر بحث در مشکلات دينی و نوانديشی برای رفع آنها، به کسانی که مذهب ما را ندارند و يا اصلاً مذهب ندارند مربوط نمی شود و ما بايد اينگونه بحث ها را در داخل حلقه های ياران و معاندان فکری خود ادامه دهيم، نه با ديگرانی که «يا مذهب ما را ندارند و يا اصلاً مذهب ندارند
می گويند مذهب ما مشکل دارد و جامد شده است و با مقتضيات امروز پرسش و پاسخ و همخوانی ندارد؟ و ـ پس ـ بايد برای رفع مشکل اش دست به «نوانديشی اصلاح گرانه» زده و قرائت های امروزی تری را از دل احکام لايزال مذهب بيرون کشيد؟ چه عيبی دارد؟ بسيار خوب هم هست که اين کار را بکنند اما چرا بايد اين کار را زير سقف « بحث سياسی» انجام داد؟

درسی که من از اين نکات می گيرم آن است که هرگاه کسی، به هنگام بحث سياسی دربارهء آيندهء دموکراسی و حقوق بشر در ايران، وارد بحث مذهبی (چه بنيادگرايانه و چه نوانديشانه اش) بشود، در واقع و آشکارا، اعلام کرده است که به جدائی مذهب از حکومت معتقد نيست و نمی تواند بحث اصلاحات مذهبی را از اصلاحات سياسی و ساختاری حکومت جدا کند
به همين دليل هم هست که امروزه می بينيم که ـ مثلاً ـ سکولارترين چهرهء نوانديش و مسلمان کشورمان، يعنی آقای اکبر گنجی، نمی تواند نيمساعت سخن سياسی بگويد بدون آنکه گريزی به دفاع از مسلمانان خشونت ناطلب و اسلام مهرآميز نزند. در اينجا مشکل را بايد در طرز تلقی ايشان از تفکيک مذهب و حکومت جستجو کرد. فکر می کنم می توان دغدغهء خاطر آقای گنجی را در پرسشی که اخيراً از خانم نيکی کدی کرده است بهتر دريافت: «دين تا چه حد مي تواند در عرصهء عمومي حضور داشته باشد، به گونه اي که نافي دموکراسي نباشد؟» نيکی کدی البته در جايگاه و موقعيتی نيست که بتواند مشکل آقای گنجی را حل کند و، در نتيجه، بايد به پاسخ خود پرسشگر توجه داشت و انديشيد. باری، می خواهم بگويم که ايشان و ديگرانی که همفکر اويند، به عنوان متفکران و فعالان سياسی می توانند در مورد ليبراليسم، دموکراسی و حقوق بشر و هر امر ديگری سخن بگويند و جمعيت مشتاقی را هم پای صحبت خود جمع کنند. اما آيا اين سوء استفاده از موقعيت نيست که، يکباره، در وسط سخن، ياد آن نيمهء مسلمان وجود خويش هم بيافتند و، از همان تريبون و برای همان جمعيت مشتاق، دربارهء اسلام صلحجو و قابل تطبيق با جهان مدرن هم سخن بگويند؟ ممکن است گفته شود که وقتی مشکل مبتلابه ما وجود و حضور مذهب در حکومت است، لاجرم، نمی توان از اوضاع سياسی ايران سخن گفت و به مسئلهء مذهب اشاره نکرد. اين سخن درست می بود اگر يک مدعی سکولاريسم ـ در داخل بحثی سياسی دربارهء اوضاع ايران ـ تنها وقتی به مذهب می پرداخت که می خواست نشان دهد مضرات حضور مذهب در حکومت چيست. اما، به محض اينکه او پايش را از اين محدوده بيرون نهاد و به توضيح انواع «بهتر» ی از مذهب پرداخت، در واقع، از قلمرو سکولاريسم به گسترهء حکومت مذهبی بازگشته است؛ آنچنانکه گوئی می گويد: «من با حکومت مذهبی مشکلی ندارم؛ مشکل من همه با اين مذهب (يا اين روايت از مذهب) است که در ايران حکومت می کند.» از نظر من، آن آدم مذهبی ِ سکولاريستی که همزمان با بحث سياسی بحث مذهبی هم می کند، در عمق ذهن خود، دچار سرگشتگی و تشتت است. تشتتی که گاه در ناخودآگاه ترين قسمت مغز ما اتفاق می افتد. چرا که همين آدم ممکن است به فيلم های آلفرد هيچکاک هم علاقمند باشد اما آيا او، در وسط بحث سياسی، به بحث دربارهء برداشت هنری خود از آن فيلم ها هم می پردازد؟ و اگر پرداخت، آيا مخاطبان او اين عملش را به سرکشتگی و تشتت ِ ذهنی او نسبت نخواهند داد؟ به گمان من، مشکل نوانديشان مذهبی ِ ما درست از همين تشتت ِ ذهنی آغاز می شود. آنها از يکسو می خواهند دو پارهء وجود خويش را (که تمايلات سياسی و تمايلات مذهبی باشند) از هم جدا کنند و، از سوی ديگر، هر لحظه اين امکان وجود دارد که ديگرباره آن دو پاره يکی شوند و همزمان از يک گلو سخن بگويند. اينجاست که فکر می کنم در روياروئی ِ اردوگاه بنيادگرايان مذهبی (که صريحاً اعلام می کنند که جمهوريت و دموکراسی و حقوق بشر ِ «غربی!» را قبول ندارند) و اردوگاه سکولاريست ها، نقش اينگونه «مذهبيون نوانديش سکولار» تنها ايجاد نوعی «ناحيهء خاکستری» و «ضربه گير اجتماعی» است که مآلاً نه به سود سکولارها، که برای پاسداشت منافع بنيادگرايان عمل می کند. و خطر اين نوانديشان ِ مذهبی ِ سياست زده نيز از همينجا ناشی می شود
به کلام ديگر، و از نظر من، سکولارها، در روياروئی با بنيادگرايان مذهبی (که حکومت را بدون آلودگی به مذهب نمی پذيرند) چاره ای ندارند جز اينکه نخست تکليف خود را با اين موجودات ذوحياتين روشن کرده و از آنان بخواهند که دو بحث نوانديشی مذهبی و اصلاح سياسی را از هم منفک سازند و از هر کدام در جايگاه مربوط به خودش استفاده نمايند؛ چرا که يک سکولاريست مذهبی واقعی کسی است که در عمق جان پذيرفته باشد که نوانديشی دينی در سايهء حکومت دينی ممکن نيست ـ حتی اگر حکومت از آن خود نوانديشان ِ دينی باشد
متأسفانه، من تاکنون، اگر نگويم هرگز می توانم ادعا کنم که کمتر، به مسلمانی مدعی ِ هواخواهی ِ سکولاريسم برخورده ام که حساب دينش را از حساب عقيدهء سياسی اش جدا کند، در محفل و حلقهء همفکران خود بحث های نوانديشی ِ دينی را دنبال نمايد، اما چون به بحث سياست وارد شد از بحث مذهبی خودداری ورزد
همچنين فکر می کنم که اين مشکل مسلمانان هواخواه «دموکراسی، آزادی و حقوق بشر و ده‌ها مورد ديگر» از آنجا ناشی می شود که اساساً نوانديشی مذهبی در جهان اسلام همواره همچون يک تفکر سياسی مطرح شده و «ارادهء معطوف به قدرت» در ذات آن مخمر بوده و آن را، من حيث ذات، با سکولاريسم در تضاد قرار داده است. يعنی، از همان آغازگاهان کار، نوانديشان مذهبی تصور کرده اند که تنها با به دست گرفتن قدرت سياسی می توانند نظرات نوانديشانهء خود را عملی سازند؛ چرا که قدرت حاکم بر جامعهء خود را از يکسو نامسلمان و از سوئی بيگانه مدار ديده اند و، در نتيجه، در همان نخستين اقدامات به سرگردانی بين مذهب و حکومت دچار گشته اند؛ تا آنجا که امروزه مسلمانان معتقد به اصلاحات در جامعهء ما ـ مثلاً مشارکتی ها ـ حتی وقتی «جبههء دموکراسی و حقوق بشر» هم تشکيل می دهند شرط عضويت را «مسلمان بودن و اعتقاد به مبانی انقلاب اسلامی داشتن» اعلام می کنند
از سيد جمال الدين اسدآبادی تا دکتر عبدالکريم سروش، از اقبال تا کديور، از دکتر شريعتی تا دکتر آغاجری، هيچکس را در ميان اين نوانديشان پيدا نمی کنيد که خواسته يا توانسته باشد بحث در نوآوری مذهبی را از بحث دربارهء حکومت جدا کند. اساساً آيا اين عجيب نيست که مسلمانان «نو انديش» ِ ايران می توانند برای خود حزب سياسی تشکيل دهند و غيرمسلمان و نامسلمان را در صفوف حزب سياسی راه ندهند؟ آيا مفهوم «حزب سياسی مسلمانان» خود نشانهء وجود تمايل به استقرار يک حکومت اسلامی «خوب و منزه» در بين آنها نيست؟
باری، جمله ای که در سرآغاز اين مطلب آوردم از آن حجت الاسلام يوسفی اشکوری است، متفکر معممی که به خاطر تفکر نوانديشانهء خود، و بيان و تبليغ آن، رنج زندان و مرارت های ناشی از آن را به جان خريده است و هنوز هم شجاعانه سينه سپر می کند و می کوشد تا راه رسيدن به «دموکراسی، آزادی و حقوق بشر و ده‌ها مورد ديگر» را به ما نشان دهد. او، دو هفته پيش، در گردهمايی ِ «روشنفکران، دانشگاهيان، اصلاح‌طلبان و فعالان سياسی»، که در منزل حجت‌الاسلام و المسلمين عبدالله نوری برگزار ‌شد، يکی از سخنرانان بود. صرفنظر از اينکه خود عنوان اين «گردهمآئی ِ خانگی» (با درآميختن دوغ و دوشاب) خبر از همان اغتشاشی می دهد که می گويم، سخنان آقای اشکوری نيز اغتشاش مزبور را به صورتی روشن و عبرت انگيز نمايان می سازند. ايشان در واقع کوشيده اند به حاضران در آن گردهمآئی راه «رسيدن به دموکراسی، آزادی و حقوق بشر و ده‌ها مورد ديگر» را توضيح دهد، اما اين مطلب را در ظل بحث در مورد علل «انحطاط مسلمين» و راه های برطرف کردن انحطاط مزبور مطرح می کند و می گويد: «زمانی که اسلام کمرنگ شده بود غربی‌ها با سرعت راه خود را طی کردند تا اين‌که در قرن نوزده به عنوان يک رقيب ديرين (؟!) با مسلمانان مواجه شدند و اين مواجهه در حالی بود که غربی‌ها در همه‌ء موارد از جمله علم، نظامی و سلطه‌گری جلو افتاده بودند
معنای اين سخن از يکسو آن است که «اسلام»، نه در برابر مسيحيت يا يهوديت، که در برابر خود غرب قرار دارد و، از سوی ديگر، اگر اسلام «کم رنگ» نشده بود حتماً چيزی در مقابل اين رقيب غربی کم نمی آورد و از آن عقب نمی ماند؛ چرا که «اسلام در آغاز عامل جنبش و پيشرفت مسلمانان در مسائل اجتماعی، نظامی و سياسی بود». باز معنای اين سخن آن است که عقب افتادگی جوامع مسلمان (انحطاط آنها) ربطی به آن ندارد که غرب سکولاريسم را کشف کرد و کوشيد تا مذهب را به داخل حوزه های شخصی براند اما مسلمانان همچنان مذهب را در سياست و قضاوت و حکومت خود حفظ کردند و به اين روز سياه افتادند. از نظر ايشان مشکل مسلمانان آن است که اسلام در جوامع آنان «کم رنگ» شده است
و طبيعی است که بپرسيم چرا اسلام ـ اينگونه که ايشان می گويند ـ «کم رنگ» شده است؟ پاسخ جامع ايشان را می توان در اين جملهء خلاصه يافت که: «دور شدن از قرآن و پيامبر و امامان علت کم رنگ شدن اسلام است». ايشان معتقد است که: «اگر به همان اسلامی که پيامبر و امامان آن را مطرح کردند برگرديم مجدداً به موفقيت دست خواهيم يافت». بدينسان، ايشان راه حل را در «بازگشت به قرآن» دانسته و اين نکات را بر می شمارند
نخستين کسی که به صورت مشخص شعار بازگشت به قرآن را مطرح کرد سيد جمال‌الدين اسدآبادی بود
پس از سيدجمال‌الدين اسدآبادی افراد ديگری همچون شيخ بهايی (؟!)، بازرگان و شريعتی نيز کتاب ‌ها و مقالاتی درباره‌ء بازگشت به قرآن نوشته ‌اند
انگيزه و جهت‌گيری اين بازگشت، پرداختن متفکران مسلمان به يافتن علل انحطاط مسلمانان بوده است
آنها دانستند که وقتی از آن (قرآن) دور شده اند، به همان نسبت، به انحطاط نزديک شده اند
آنها دانستند که بايد به قرآن به مثابه بنياد اصلی معارف دينی توجه شود
ديگران هم می خواستند به قرآن تکيه کنند اما تکيه‌ء آن ‌ها بيشتر استفاده‌ء نقلی از آن بود و "انديشه و عقل" جديد را در آن دخيل نمی‌دانستند. اما افرادی مثل بازرگان و شريعتی به قرآن تکيه و آن را به عنوان يک کتاب انديشه مطرح کردند
اقبال لاهوری نيز در شعار "بازگشت به قرآن" می‌خواهد قرآن را وارد زندگی مردم کند تا عامل آزادی و رهايی آن‌ها در همه‌ء موارد شود
نوانديشان دينی نيز ‌خواستند قرآن را به عنوان يک بنياد مستقل و مدرن اسلامی تاسيس کنند که از يکسو با سنت ‌گرايان همراه باشد و از سوی ديگر با انديشه ‌های جديد مرزبندی مشخصی داشته باشد
شعار بازگشت به قرآن همچنان معتبر است. ما نياز داريم که به اسلام و به قرآن بازگشت داشته باشيم. شريعتی، شيخ بهايی (؟!) و سيد جمال ‌الدين اسدآبادی در زمان ‌های خودشان به اين شعار پاسخ‌ هايی داده‌اند. ما نيز بايد در زمان خودمان به اين شعار پاسخ بدهيم
و بالاخره اينکه اگر بخواهيم جهان را دينی و جامعه را اسلامی کنيم بايد اسلام و قرآن را اصيل بفهميم؛ اما اگر آن‌ها را به خوبی متوجه نشويم، جامعه‌ی ما هيچ تغييری نمی‌کند
من دوست دارم که بر اين جملهء آخر آقای اشکوری بيشتر تأمل کنيم. اگرچه ايشان می گويد که هدف از نوانديشی دينی رسيدن به «دموکراسی، آزادی و حقوق بشر و ده‌ها مورد ديگر» ـ البته با حفظ مذهب ـ است، در واقع، و در همان لحظه که اين سخن را می گويد، هدف بزرگتری را در پساپشت اين هدف پنهان می کند و آنگاه آن هدف اصلی را با يک «اگر ِ» گذرا مطرح ساخته و از آن بر می گذرد. اما مطلب روشن است: هدف اصلی ِ يک نوانديش مذهبی همچون آقای اشکوری آن است که «جهان را دينی و جامعه را اسلامی» کند و به همين دليل می خواهد با حفظ مذهب خود به «دموکراسی، آزادی و حقوق بشر و ده‌ها مورد ديگر» برسد
اينجاست که می بينيم اين انديشه همچنان همان انديشه ای است که از حلقوم هائی ديگر به صورت های گوناگون تکرار می شود ـ هم آنجا که خانم شيرين عبادی توضيح می دهد که «اسلام راستين» با «حقوق بشر» تضادی ندارد و هم آنجا که آقای اکبر گنجی بين ليبرالسم ناب و «اسلام راستين» تنافری نمی يابد
به اين نکته بيانديشيد: به راستی اگر هدف اين نوانديشان «جهان را دينی و جامعه را اسلامی کردن» نبود چه لزومی داشت که خانم شيرين عبادی در راستای برقراری و نگاهداری از حقوق بشر به بحث درباره عدم تضاد بين اسلام راستين و حقوق بشر بپردازد و آقای اکبر گنجی عدم تنافر اسلام راستين با آزادی را توضيح بدهد؟ برای يک آدم سکولار مطرح کردن اين بحث ها در تريبون هائی که نگران آيندهء سياسی ِ ايران هستند دارای چه معنائی است جز همان گرايش به «جهان را دينی و جامعه را اسلامی کردن؟ و چون چنين شد آنگاه چگونه می توان، در مبانی کار، بين بنيادگرايان و نوانديشان اسلامی تضادی ماهوی را جستجو کرد و يافت؟ آن هم در دوره ای که بنيادگرايان ايرانی ـ از مصباح يزدی و شيخ جنتی گرفته تا احمدی نژاد ـ شجاعانه تر و بی باکانه تر، در پی ِ «جهان را دينی و جامعه را اسلامی کردن» هستند. و با وجود آنها چه نيازی است به نوانديشان و اصلاح گرانی همچون آقای اشکوری که عمر خود را، بيهوده و در زندان و زير فشار، صرف همانی می کنند که بنيادگرايان می خواهند؟ آخر چگونه می شود،هم به قرآن و پيامبر و امامان برگشت،هم حکومت را، و جامعه را، و بالاخره جهان را، اسلامی کرد و هم به دموکراسی و حقوق بشر و ده ها مورد ديگر رسيد؟
اين دوستان، در واقع، هنوز نتوانسته اند بين گاندی و اسامه بن لادن يکی را انتخاب کنند

ادامه / بازگشت